0:00

Elegies

Book 3

Propertius

1

Callimachī Mānēs et Cōī sacra Philītae,
in vestrum, quaesō, mē sinite īre nemus.
prīmus ego ingredior pūrō dē fonte sacerdōs
Ītala per Grāiōs orgia ferre chorōs.
dīcite, quō pariter carmen tenuāstis in antrō
5
quōve pede ingressī? quamve bibistis aquam?
āh valeat, Phoebum quīcumque morātur in armīs!
exāctus tenuī pūmice versus eat,
quō mē Fāma levat terrā sublīmis, et ā mē
nāta corōnātīs Mūsa triumphat equīs,
10
et mēcum in currū parvī vectantur Amōrēs,
scrīptōrumque meās turba secūta rotās.
quid frūstrā immissīs mēcum certātis habēnīs?
nōn datur ad Mūsās currere lāta via.
multī, Rōma, tuās laudēs annālibus addent,
15
quī fīnem imperiī Bactra futūra canent.
sed, quod pāce legās, opus hoc dē monte Sorōrum
dētulit intāctā pāgina nostra viā.
mollia, Pēgasides, date vestrō serta poētae:
nōn faciet capitī dūra corōna meō.
20
at mihi quod vīvō dētrāxerit invida turba,
post obitum duplicī faenore reddet Honōs;
omnia post obitum fingit majōra vetustās:
majus ab exsequiīs nōmen in ōra venit.
nam quis equō pulsās abiēgnō nōsceret arcēs,
25
flūminaque Haemoniō comminus īsse virō,
Īdaeum Simoenta Jovis cum prōle Scamandrō,
Hectora per campōs ter maculāsse rotās?
Dēiphobumque Helenumque et Pūlydamantis in armīs
quālemcumque Parim vix sua nōsset humus.
30
exiguō sermōne forēs nunc, Īlion, et tū
Trōja bis Oetaeī nūmine capta deī.
nec nōn ille tuī cāsūs memorātor Homērus
posteritāte suum crēscere sēnsit opus;
mēque inter sērōs laudābit Rōma nepōtēs:
35
illum post cinerēs auguror ipse diem.
nē mea contemptō lapis indicet ossa sepulcrō
prōvīsum est Lyciō vōta probante deō.

2

Carminis intereā nostrī redeāmus in orbem,
gaudeat ut solitō tācta puella sonō.
40
Orphea dēlēnīsse ferās et concita dīcunt
flūmina Thrēiciā sustinuisse lyrā;
saxa Cithaerōnis Thēbānam agitāta per artem
sponte suā in mūrī membra coīsse ferunt;
quīn etiam, Polyphēme, ferā Galatēa sub Aetnā
45
ad tua rōrantīs carmina flexit equōs:
mīrēmur, nōbīs et Bacchō et Apolline dextrō,
turba puellārum sī mea verba colit?
quod nōn Taenariīs domus est mihi fulta columnīs,
nec camera aurātās inter eburna trabēs,
50
nec mea Phaeācās aequant pōmāria silvās,
nōn operōsa rigat Marcius antra liquor;
at Mūsae comitēs et carmina cāra legentī,
nec dēfessa chorīs Calliopēa meīs.
fortūnāta, meō sī qua es celebrāta libellō!
55
carmina erunt fōrmae tot monumenta tuae.
nam neque pȳramidum sūmptūs ad sīdera ductī,
nec Jovis Ēlēī caelum imitāta domus,
nec Mausōlēī dīves fortūna sepulcrī
mortis ab extrēmā condiciōne vacant.
60
aut illīs flamma aut imber subdūcet honōrēs,
annōrum aut tacitō pondere victa ruent.
at nōn ingeniō quaesītum nōmen ab aevō
excidet: ingeniō stat sine morte decus.

3

Vīsus eram mollī recubāns Helicōnis in umbrā,
65
Bellerophontēī quā fluit ūmor equī,
rēgēs, Alba, tuōs et rēgum facta tuōrum,
tantum operis, nervīs hīscere posse meīs;
parvaque jam magnīs admōram fontibus ōra
(unde pater sitiēns Ennius ante bibit,
70
et cecinit Curiōs frātrēs et Horātia pīla,
rēgiaque Aemiliā vecta tropaea rate,
victrīcīsque morās Fabiī pugnamque sinistram
Cannēnsem et versōs ad pia vōta deōs,
Hannibalemque Larēs Rōmānā sēde fugantīs,
75
ānseris et tūtum vōce fuisse Jovem),
cum mē Castaliā speculāns ex arbore Phoebus
sīc ait aurātā nīxus ad antra lyrā:
'quid tibi cum tālī, dēmēns, est flūmine? quis tē
carminis hērōī tangere jussit opus?
80
nōn hinc ūlla tibī spēranda est fāma, Propertī:
mollia sunt parvīs prāta terenda rotīs;
ut tuus in scamnō jactētur saepe libellus,
quem legat exspectāns sōla puella virum.
cūr tua praescrīptōs ēvecta est pāgina gȳrōs?
85
nōn est ingeniī cumba gravanda tuī.
alter rēmus aquās alter tibi rādat harēnās,
tūtus eris: mediō maxima turba marī est.'
dīxerat, et plēctrō sēdem mihi mōnstrat eburnō,
quō nova muscōsō sēmita facta solō est.
90
hīc erat affīxīs viridis spēlunca lapillīs,
pendēbantque cavīs tympana pūmicibus,
orgia Mūsārum et Sīlēnī patris imāgō
fictilis et calamī, Pān Tegeaee, tuī;
et Veneris dominae volucrēs, mea turba, columbae
95
tingunt Gorgoneō pūnica rōstra lacū;
dīversaeque novem sortītae jūra Puellae
exercent tenerās in sua dōna manūs:
haec hederās legit in thyrsōs, haec carmina nervīs
aptat, at illa manū tēxit utrāque rosam.
100
ē quārum numerō mē contigit ūna deārum
(ut reor ā faciē, Calliopēa fuit):
'contentus niveīs semper vectābere cycnīs,
nec tē fortis equī dūcet ad arma sonus.
nīl tibi sit raucō praecōnia classica cornū
105
flāre, nec Āonium tingere Mārte nemus;
aut quibus in campīs Mariānō proelia signō
stent et Teutonicās Rōma refringat opēs,
barbarus aut Suēbō perfūsus sanguine Rhēnus
saucia maerentī corpora vectet aquā.
110
quippe corōnātōs aliēnum ad līmen amantēs
nocturnaeque canēs ēbria signa morae,
ut per tē clausās sciat excantāre puellās,
quī volet austērōs arte ferīre virōs.'
tālia Calliopē, lymphīsque ā fonte petītīs
115
ōra Philītēā nostra rigāvit aquā.

4

Arma deus Caesar dītēs meditātur ad Indōs,
et freta gemmiferī findere classe maris.
magna, Quirīs, mercēs: parat ultima terra triumphōs;
Tigris et Euphrātēs sub tua jūra fluent;
120
sēra, sed Ausoniīs veniet prōvincia virgīs;
assuēscent Latiō Partha tropaea Jovī.
īte agite, expertae bellō, date lintea, prōrae,
et solitum, armigerī, dūcite mūnus, equī!
ōmina fausta canō. Crassōs clādemque piāte!
125
īte et Rōmānae cōnsulite historiae!
Mārs pater, et sacrae fātālia lūmina Vestae,
ante meōs obitūs sit precor illa diēs,
quā videam spoliīs onerātōs Caesaris axēs,
et subter captōs arma sedēre ducēs,
130
tēla fugācis equī et brācātī mīlitis arcūs,
ad vulgī plausūs saepe resistere equōs,
inque sinū cārae nīxus spectāre puellae
incipiam et titulīs oppida capta legam!
ipsa tuam servā prōlem, Venus: hoc sit in aevum,
135
cernis ab Aenēā quod superesse caput.
praeda sit haec illīs, quōrum meruēre labōrēs:
mē sat erit Sacrā plaudere posse Viā.

5

Pācis Amor deus est, pācem venerāmur amantēs:
sat mihi cum dominā proelia dūra meā.
140
nec mihi mīlle jugīs Campānia pinguis arātur,
nec bibit ē gemmā dīvite nostra sitis,
nec tamen invīsō pectus mihi carpitur aurō,
nec mixta aera parō clāde, Corinthe, tuā.
ō prīma īnfēlīx fingentī terra Promētheō!
145
ille parum cautē pectoris ēgit opus.
corpora dispōnēns mentem nōn vīdit in artō:
rēcta animī prīmum dēbuit esse via.
nunc maris in tantum ventō jactāmur, et hostem
quaerimus, atque armīs nectimus arma nova.
150
haud ūllās portābis opēs Acherontis ad undās:
nūdus in īnfernā, stulte, vehēre rate.
victor cum victō pariter miscētur in umbrīs:
cōnsule cum Mariō, capte Jugurtha, sedēs.
Lȳdus Dūlichiō nōn distat Croesus ab Īrō:
155
optima mors, carptā quae venit ante diē.
mē juvat in prīmā coluisse Helicōna juventā
Mūsārumque chorīs implicuisse manūs;
mē juvat et multō mentem vincīre Lyaeō,
et caput in vērnā semper habēre rosā.
160
atque ubi jam Venerem gravis intercēperit aetās,
sparserit et nigrās alba senecta comās,
tum mihi nātūrae libeat perdiscere mōrēs,
quis deus hanc mundī temperet arte domum,
quā venit exoriēns, quā dēficit, unde coāctīs
165
cornibus in plēnum mēnstrua lūna redit,
unde salō superant ventī, quid flāmine captet
Eurus, et in nūbēs unde perennis aqua;
sit ventūra diēs mundī quae subruat arcēs,
purpureus pluviās cūr bibit arcus aquās,
170
aut cūr Perrhaebī tremuēre cacūmina Pindī,
sōlis et ātrātīs lūxerit orbis equīs,
cūr sērus versāre bovēs et plaustra Boōtēs,
Plēiadum spissō cūr coit igne chorus,
curve suōs fīnēs altum nōn exeat aequor,
175
plēnus et in partēs quattuor annus eat;
sub terrīs sint jūra deum et tormenta reōrum,
num rota, num scopulī, num sitis inter aquās,
aut Alcmaeoniae furiae aut jējūnia Phīneī,
Tīsiphonēs ātrō sī furit angue caput,
180
num tribus īnfernum cūstōdit faucibus antrum
Cerberus, et Tityō jūgera pauca novem,
an ficta in miserās dēscendit fābula gentēs,
et timor haud ultrā quam rogus esse potest.
exitus hic vītae superet mihi: vōs, quibus arma
185
grāta magis, Crassī signa referte domum.

6

Dīc mihi dē nostrā quae senstī vēra puellā:
sīc tibi sint dominae, Lygdame, dēmpta juga.
omnis enim dēbet sine vānō nūntius esse,
majōremque metū servus habēre fidem.
190
nunc mihi, sī qua tenēs, ab orīgine dīcere prīmā
incipe: suspēnsīs auribus ista bibam.
num mē laetitiā tumefactum fallis inānī,
haec referēns, quae mē crēdere velle putās?
sīcin eram incōmptīs vīdistī flēre capillīs?
195
illius ex oculīs multa cadēbat aqua?
nec speculum in strātō vīdistī, Lygdame, lectō,
scrīniaque ad lectī clausa jacēre pedēs,
ac maestam tenerīs vestem pendēre lacertīs?
ōrnābat niveās nūllane gemma manūs?
200
trīstis erat domus, et trīstēs sua pēnsa ministrae
carpēbant, mediō nēbat et ipsa locō,
ūmidaque impressā siccābat lūmina lānā,
rettulit et querulō jūrgia nostra sonō?
'haec tē teste mihī prōmissa est, Lygdame, mercēs?
205
est poena et servō rumpere teste fidem.
ille potest nūllō miseram mē linquere factō,
et quālem nōlō dīcere habēre domī?
gaudet mē vacuō sōlam tābēscere lectō?
sī placet, īnsultet, Lygdame, morte meā.
210
nōn mē mōribus illa, sed herbīs improba vīcit
stāmineā rhombī dūcitur ille rotā.
illum turgentis sanie portenta rubētae
et lēcta exsūctīs anguibus ossa trahunt,
et strigis inventae per busta jacentia plūmae,
215
cīnctaque fūnestō lānea vitta torō.
sī nōn vāna canunt mea somnia, Lygdame, testor,
poena erit ante meōs sēra sed ampla pedēs;
putris et in vacuō texētur arānea lectō:
noctibus illōrum dormiet ipsa Venus.'
220
quae tibi sī vērīs animīs est questa puella,
hāc eadem rūrsus, Lygdame, curre viā,
et mea cum multīs lacrimīs mandāta reportā,
īram, nōn fraudēs esse in amōre meō,
mē quoque cōnsimilī impositum torquērier ignī:
225
jūrābō bis sex integer esse diēs.
quod mihi sī ē tantō fēlīx concordia bellō
exstiterit, per mē, Lygdame, līber eris.

7

Ergō sollicitae tū causa, pecūnia, vītae!
per tē immātūrum mortis adīmus iter;
230
tū vitiīs hominum crūdēlia pābula praebēs;
sēmina cūrārum dē capite orta tuō.
tū Paetum ad Phariōs tendentem lintea portūs
obruis īnsānō terque quaterque marī.
nam dum tē sequitur, prīmō miser excidit aevō
235
et nova longinquīs piscibus ēsca natat.
quod sī contentus patriō bove verteret agrōs,
verbaque dūxisset pondus habēre mea,
vīveret ante suōs dulcis convīva Penātēs,
pauper, at in terrā nīl nisi flēret opēs.
240
nōluit hoc Paetus, strīdōrem audīre procellae
et dūrō tenerās laedere fūne manūs,
sed thyiō thalamō aut Ōrīcīā terebinthō
effultum plūmā versicolōre caput.
hunc parvō ferrī vīdit nox improba lignō,
245
et miser invīsam trāxit hiātus aquam;
huic flūctus vīvō rādīcitus abstulit unguēs:
Paetus ut occideret, tot coiēre mala.
flēns tamen extrēmīs dedit haec mandāta querēlīs
cum moribunda niger clauderet ōra liquor:
250
'dī maris Aegaeī quōs sunt penes aequora, ventī,
et quaecumque meum dēgravat unda caput,
quō rapitis miserōs prīmae lānūginis annōs?
attulimus longās in freta vestra comās.
āh miser alcyonum scopulīs afflīgar acūtīs!
255
in mē caeruleō fuscina sūmpta deō est.
at saltem Ītaliae regiōnibus ēvehat aestus:
hoc dē mē sat erit sī modo mātris erit.'
subtrahit haec fantem tortā vertīgine flūctus;
ultima quae Paetō vōxque diēsque fuit.
260
Paete, quid aetātem numerās? quid cāra natantī
māter in ōre tibī est? nōn habet unda deōs.
et māter nōn jūsta piae dare dēbita terrae
nec pote cognātōs inter humāre rogōs,
sed tua nunc volucrēs astant super ossa marīnae,
265
nunc tibi prō tumulō Carpathium omne mare est.
īnfēlīx Aquilō, raptae timor Ōrīthyiae,
quae spolia ex illō tanta fuēre tibi?
aut quidnam frāctā gaudēs, Neptūne, carīnā?
portābat sānctōs alveus ille virōs.
270
ō centum aequoreae Nēreō genitōre puellae,
et tū, māternō tācta dolōre, Theti;
vōs decuit lassō suppōnere bracchia mentō:
nōn poterat vestrās ille gravāre manūs.
reddite corpus, aquae! posita est in gurgite vīta;
275
Paetum sponte tuā, vīlis harēna, tegās;
et quotiēns Paetī trānsībit nauta sepulcrum,
dīcat 'et audācī tū timor esse potes.'
īte, ratēs curvāte et lētī texite causās:
ista per hūmānās mors venit ācta manūs.
280
terra parum fuerat fātīs, adjēcimus undās:
fortūnae miserās auximus arte viās.
ancora tē teneat, quem nōn tenuēre penātēs?
quid meritum dīcās, cui sua terra parum est?
ventōrum est, quodcumque parās: haud ūlla carīna
285
cōnsenuit, fallit portus et ipse fidem.
nam tibi nocturnīs ad saxa ligāta procellīs
omnia dētrītō vincula fūne cadunt.
sunt Agamemnoniās testantia lītora cūrās,
quae notat Argynnī poena Athamantiadae.
290
[hōc juvene āmissō classem nōn solvit Atrīdēs,
prō quā mactāta est Īphigenīa morā.]
nātūra īnsidiāns pontum substrāvit avārīs:
ut tibi succēdat, vix semel esse potest.
saxa triumphālīs frēgēre Caphērea puppēs,
295
naufraga cum vastō Graecia tracta salō est.
paulātim socium jactūram flēvit Ulixēs,
in mare cui solitī nōn valuēre dolī.
at tū, saeve Aquilō, numquam mea vēla vidēbis:
ante forēs dominae condar oportet iners.
300

8

Dulcis ad hesternās fuerat mihi rixa lucernās
vōcis et īnsānae tot maledicta tuae.
tū vērō nostrōs audāx invāde capillōs
et mea fōrmōsīs unguibus ōra notā,
tū minitāre oculōs subjectā exūrere flammā,
305
fac mea rescissō pectora nūda sinū!
cum furibunda merō mēnsam prōpellis et in mē
prōicis īnsānā cymbia plēna manū,
nīmīrum vērī dantur mihi signa calōris:
nam sine amōre gravī fēmina nūlla dolet.
310
quae mulier rabidā jactat convīcia linguā,
haec Veneris magnae volvitur ante pedēs.
cūstōdum grege seu circā sē stīpat euntem,
seu sequitur mediās, maenas ut icta, viās,
seu timidam crēbrō dēmentia somnia terrent,
315
seu miseram in tabulā picta puella movet,
hīs ego tormentīs animī sum vērus haruspex,
hās didicī certō saepe in amōre notās.
nōn est certa fidēs, quam nōn in jūrgia vertās:
hostibus ēveniat lenta puella meīs.
320
in morsō aequālēs videant mea vulnera collō:
mē doceat līvor mēcum habuisse meam.
aut in amōre dolēre volō aut audīre dolentem,
sīve meās lacrimās sīve vidēre tuās,
tēcta superciliīs sī quandō verba remittis,
325
aut tua cum digitīs scrīpta silenda notās.
ōdī ego quōs numquam pungunt suspīria somnōs:
semper in īrātā pallidus esse velim.
dulcior ignis erat Paridī, cum Grāia per arma
Tȳnaridī poterat gaudia ferre suae:
330
dum vincunt Danaī, dum restat barbarus Hector,
ille Helenae in gremiō maxima bella gerit.
aut tēcum aut prō tē mihi cum rīvālibus arma
semper erunt: in tē pāx mihi nūlla placet.
gaudē, quod nūlla est aequē fōrmōsa: dolērēs,
335
sī qua foret: nunc sīs jūre superba licet.
at tibi, quī nostrō nexistī rētia lectō,
sit socer aeternum nec sine mātre domus!
cui nunc sī qua data est fūrandae cōpia noctis,
offēnsa illa mihī, nōn tibi amīca, dedit.
340

9

Maecēnās, eques Etrūscō dē sanguine rēgum,
intrā fortūnam quī cupis esse tuam,
quid mē scrībendī tam vastum mittis in aequor?
nōn sunt apta meae grandia vēla ratī.
turpe est, quod nequeās, capitī committere pondus
345
et pressum īnflexō mox dare terga genū.
omnia nōn pariter rērum sunt omnibus apta,
palma nec ex aequō dūcitur ūlla jugō.
glōria Lȳsippō est animōsa effingere signa;
exāctīs Calamis sē mihi jactat equīs;
350
in Veneris tabulā summam sibi poscit Apellēs;
Parrhasius parvā vindicat arte locum;
argūmenta magis sunt Mentoris addita fōrmae;
at Myos exiguum flectit acanthus iter;
Phīdiacus signō sē Juppiter ōrnat eburnō;
355
Praxitelēn propriā vēndit ab urbe lapis.
est quibus Ēlēae concurrit palma quadrīgae,
est quibus in celerīs glōria nāta pedēs;
hic satus ad pācem, hic castrēnsibus ūtilis armīs:
nātūrae sequitur sēmina quisque suae.
360
at tua, Maecēnās, vītae praecepta recēpī,
cōgor et exemplīs tē superāre tuīs.
cum tibi Rōmānō dominās in honōre secūrēs
et liceat mediō pōnere jūra forō;
vel tibi Mēdōrum pugnācīs īre per hastās,
365
atque onerāre tuam fīxa per arma domum;
et tibi ad effectum vīrēs det Caesar, et omnī
tempore tam facilēs īnsinuentur opēs;
parcis et in tenuīs humilem tē colligis umbrās:
vēlōrum plēnōs subtrahis ipse sinūs.
370
crēde mihī, magnōs aequābunt ista Camillōs
jūdicia, et veniēs tū quoque in ōra virum.
nōn ego vēliferā tumidum mare findo carīnā:
tōta sub exiguō flūmine nostra mora est.
nōn flēbō in cinerēs arcem sēdisse paternōs
375
Cadmī, nec semper proelia clāde parī;
nec referam Scaeās et Pergama, Apollinis arcēs,
et Danaum decimō vēre redīsse ratēs,
moenia cum Grāiō Neptūnia pressit arātrō
victor Palladiae ligneus artis equus.
380
inter Callimachī sat erit placuisse libellōs
et cecinisse modīs, Cōe poēta, tuīs.
haec ūrant puerōs, haec ūrant scrīpta puellās
mēque deum clāment et mihi sacra ferant!
tē duce vel Jovis arma canam caelōque mitem
385
Coeum et Phlegraeīs Eurymedonta jugīs;
ēductōsque parēs silvestrī ex ūbere rēgēs,
ōrdiar et caesō moenia firma Remō,
celsaque Rōmānīs dēcerpta palātia taurīs,
crēscet et ingenium sub tua jussa meum;
390
prōsequar et currūs utrōque ab lītore ovantīs,
Parthōrum astūtae tēla remissa fugae,
claustraque Pēlūsī Rōmānō subruta ferrō,
Antōnīque gravīs in sua fāta manūs.
mollia tū coeptae fautor cape lōra juventae,
395
dexteraque immissīs dā mihi signa rotīs.
hoc mihi, Maecēnās, laudis concēdis, et ā te est
quod ferar in partīs ipse fuisse tuās.

10

Mīrābar, quidnam vīsissent māne Camēnae,
ante meum stantēs sōle rubente torum.
400
nātālis nostrae signum mīsēre puellae
et manibus faustōs ter crepuēre sonōs.
trānseat hic sine nūbe diēs, stent āere ventī,
pōnat et in siccō molliter unda minās.
aspiciam nūllōs hodiernā lūce dolentīs,
405
et Niobae lacrimās supprimat ipse lapis;
alcyonum positīs requiēscant ōra querēlīs;
increpet absūmptum nec sua māter Ityn.
tūque, ō cāra mihī, fēlīcibus ēdita pennīs,
surge et poscentīs jūsta precāre deōs.
410
at prīmum pūrā somnum tibi discute lymphā,
et nitidās pressō pollice finge comās;
dein quā prīmum oculōs cēpistī veste Propertī
indue, nec vacuum flōre relinque caput;
et pete, quā pollēs, ut sit tibi fōrma perennis,
415
inque meum semper stent tua rēgna caput.
inde corōnātās ubi tūre piāveris ārās,
lūxerit et tōtā flamma secunda domō,
sit mēnsae ratiō, noxque inter pōcula currat,
et crocinō nārēs murreus ungat onyx.
420
tībia continuīs succumbat rauca chorēīs,
et sint nēquitiae lībera verba tuae,
dulciaque ingrātōs adimant convīvia somnōs;
pūblica vīcīnae perstrepat aura viae:
sit sors et nōbīs tālōrum interprete jactū,
425
quem gravius pennīs verberet ille puer.
cum fuerit multīs exācta trientibus hōra,
noctis et īnstituet sacra ministra Venus,
annua solvāmus thalamō sollemnia nostrō,
nātālisque tuī sīc peragāmus iter.
430

11

Quid mīrāre, meam sī versat fēmina vītam
et trahit addictum sub sua jūra virum,
crīminaque ignāvī capitis mihi turpia fingis,
quod nequeam frāctō rumpere vincla jugō?
ventōrum melius praesāgit nāvita mōrem,
435
vulneribus didicit mīles habēre metum.
ista ego praeteritā jactāvī verba juventā:
tū nunc exemplō disce timēre meō.
Colchis flagrantīs adamantina sub juga taurōs
ēgit et armigerā proelia sēvit humō,
440
cūstōdisque ferōs clausit serpentis hiātūs,
īret ut Aesoniās aurea lāna domōs.
ausa ferōx ab equō quondam oppugnāre sagittīs
Maeōtis Danaum Penthesilēa ratēs;
aurea cui postquam nūdāvit cassida frontem,
445
vīcit victōrem candida fōrma virum.
Omphalē in tantum fōrmae prōcessit honōrem,
Lȳdia Gȳgaeō tīncta puella lacū,
ut, quī pācātō statuisset in orbe columnās,
tam dūrā traheret mollia pēnsa manū.
450
Persārum statuit Babylōna Semīramis urbem,
ut solidum coctō tolleret aggere opus,
et duo in adversum mittī per moenia currūs
nec possent tāctō stringere ab axe latus;
dūxit et Euphrātēn medium, quam condidit, arcis,
455
jussit et imperiō subdere Bactra caput.
nam quid ego hērōas, quid raptem in crīmina dīvōs?
Juppiter īnfāmat sēque suamque domum.
quid, modo quae nostrīs opprobria nexerit armīs,
et, famulōs inter fēmina trīta suōs,
460
conjugiī obscēnī pretium Rōmāna poposcit
moenia et addictōs in sua rēgna Patrēs?
noxia Alexandrīa, dolīs aptissima tellūs,
et totiēns nostrō Memphi cruenta malō,
trīs ubi Pompējō dētrāxit harēna triumphōs,
465
tollet nūlla diēs hanc tibi, Rōma, notam.
īssent Phlegraeō melius tibi fūnera campō,
vel tua sī socerō colla datūrus erās.
scīlicet incestī meretrīx rēgīna Canōpī,
ūna Philippēō sanguine adusta nota,
470
ausa Jovī nostrō lātrantem oppōnere Anūbim,
et Tiberim Nīlī cōgere ferre minās,
Rōmānamque tubam crepitantī pellere sīstrō,
bāridos et contīs rōstra Liburna sequī,
foedaque Tarpējō cōnōpia tendere saxō,
475
jūra dare et statuās inter et arma Marī!
quid nunc Tarquiniī frāctās juvat esse secūrēs,
nōmine quem similī vīta superba notat,
sī mulier patienda fuit? cane, Rōma, triumphum
et longum Augustō salva precāre diem!
480
fūgistī tamen in timidī vaga flūmina Nīlī:
accēpēre tuae Rōmula vincla manūs.
bracchia spectāstī sacrīs admorsa colubrīs,
et trahere occultum membra sopōris iter.
'Nōn hōc, Rōma, fuī tantō tibi cīve verenda!'
485
dīxit et assiduō lingua sepulta merō.
septem urbs alta jugīs, tōtō quae praesidet orbī,
fēmineās timuit territa Marte minās.
haec dī condiderunt, haec dī quoque moenia servant:
vix timeat salvō Caesare Rōma Jovem.
490
nunc ubi Scīpiadae classēs, ubi signa Camillī,
aut modo Pompējā, Bospore, capta manū?
Hannibalis spolia et victī monumenta Syphācis,
et Pyrrhī ad nostrōs glōria frācta pedēs?
Curtius explētīs statuit monumenta lacūnīs,
495
admissō Decius proelia rūpit equō,
Coclitis abscissōs testātur sēmita pontēs,
est cui cognōmen corvus habēre dedit:
Leucadius versās aciēs memorābit Apollō:
tantī operis bellum sustulit ūna diēs.
500
at tū, sīve petēs portūs seu, nāvita, linquēs,
Caesaris in tōtō sis memor Īoniō.

12

Postume, plōrantem potuistī linquere Gallam,
mīles et Augustī fortia signa sequī?
tantīne ūlla fuit spoliātī glōria Parthī,
505
nē facerēs Gallā multa rogante tuā?
sī fās est, omnēs pariter pereātis avārī,
et quisquis fīdō praetulit arma torō!
tū tamen injectā tēctus, vēsāne, lacernā
pōtābis galeā fessus Araxis aquam.
510
illa quidem intereā fāmā tābēscet inānī,
haec tua nē virtūs fīat amāra tibi,
nēve tuā Mēdae laetentur caede sagittae,
ferreus armātō neu cataphractus equō,
nēve aliquid dē tē flendum referātur in urnā:
515
sīc redeunt, illīs quī cecidēre locīs.
ter quater in castā fēlīx, ō Postume, Gallā!
mōribus hīs aliā conjuge dignus erās.
quid faciet nūllō mūnīta puella timōre,
cum sit luxuriae Rōma magistra suae?
520
sed sēcūrus eās: Gallam non mūnera vincent,
dūritiaeque tuae nōn erit illa memor.
nam quōcumque diē salvum tē fāta remittent,
pendēbit collō Galla pudīca tuō.
Postumus alter erit mīrandā conjuge Ulixēs:
525
nōn illī longae tot nocuēre morae,
castra decem annōrum, et Ciconum mors, Ismara capta,
exustaeque tuae nox, Polyphēme, genae,
et Circae fraudēs, lōtosque herbaeque tenācēs,
Scyllaque et alternās scissa Charybdis aquās,
530
Lampetiēs Ithacīs veribus mūgīsse juvencōs
(pāverat hōs Phoebō fīlia Lampetiē),
et thalamum Aeaeae flentis fūgisse puellae,
totque hiemis noctēs totque natāsse diēs,
nigrantīsque domōs animārum intrāsse silentum,
535
Sīrēnum surdō rēmige adīsse lacūs,
et veterēs arcūs lētō renovāsse procōrum,
errōrisque suī sīc statuisse modum.
nec frūstrā, quia casta domī persēderat uxor.
vincit Pēnelopēs Aelia Galla fidem.
540

13

Quaeritis, unde avidīs nox sit pretiōsa puellīs,
et Venere exhaustae damna querantur opēs.
certa quidem tantīs causa et manifēsta ruīnīs:
luxuriae nimium lībera facta via est.
Inda cavīs aurum mittit formīca metallīs,
545
et venit ē Rubrō concha Erycīna salō,
et Tyros ostrīnōs praebet Cadmēa colōrēs,
cinnamon et multī pistor odōris Arabs.
haec etiam clausās expugnant arma pudīcās
quaeque gerunt fastūs, Īcariōti, tuōs.
550
mātrōna incēdit cēnsūs indūta nepōtum
et spolia opprobriī nostra per ōra trahit.
nūlla est poscendī, nūlla est reverentia dandī,
aut sī qua est, pretiō tollitur ipsa mora.
fēlīx Ēōīs lēx fūneris ūna marītīs,
555
quōs Aurōra suīs rubra colōrat equīs!
namque ubi mortiferō jacta est fax ultima lectō,
uxōrum fūsīs stat pia turba comīs,
et certāmen habent lētī, quae vīva sequātur
conjugium: pudor est nōn licuisse morī.
560
ārdent victrīcēs et flammae pectora praebent,
impōnuntque suīs ōra perusta virīs.
hoc genus īnfīdum nūptārum, hīc nūlla puella
nec fīda Euadnē nec pia Pēnelope.
fēlīx agrestum quondam pācāta juventūs,
565
dīvitiae quōrum messis et arbor erant!
illīs mūnus erat dēcussa Cydōnia rāmō,
et dare pūniceīs plēna canistra rubīs,
nunc violās tondēre manū, nunc mixta referre
līlia vīmineōs lūcida per calathōs,
570
et portāre suīs vestītās frondibus ūvās
aut variam plūmae versicolōris avem.
hīs tum blanditiīs fūrtīva per antra puellae
ōscula silvicolīs ēmpta dedēre virīs.
hinnuleī pellis strātōs operībat amantēs,
575
altaque nātīvō crēverat herba torō,
pīnus et incumbēns laetās circumdabat umbrās;
nec fuerat nūdās poena vidēre deās.
corniger Arcadiī vacuam pāstōris in aulam
dux ariēs saturās ipse redūxit ovēs;
580
dīque deaeque omnēs, quibus est tūtēla per agrōs,
praebēbant vestrī verba benigna focī:
'et leporem, quīcumque venīs, vēnāberis, hospes,
et sī forte meō trāmite quaeris avem:
et mē Pāna tibī comitem dē rūpe vocātō,
585
sīve petēs calamō praemia, sīve cane.'
at nunc dēsertīs cessant sacrāria lūcīs:
aurum omnēs victā jam pietāte colunt.
aurō pulsa fidēs, aurō vēnālia jūra,
aurum lēx sequitur, mox sine lēge pudor.
590
torrida sacrilegum testantur līmina Brennum,
dum petit intōnsī Pȳthia rēgna deī:
at mox laurigerō concussus vertice dīrās
Gallica Parnāsus sparsit in arma nivēs.
tē scelus acceptō Thrācis Polymēstoris aurō
595
nūtrit in hospitiō nōn, Polydōre, piō.
tū quoque ut aurātōs gererēs, Eriphȳla, lacertōs,
dēlāpsīs nusquam est Amphiarāus equīs.
prōloquar (atque utinam patriae sim vērus haruspex!):
frangitur ipsa suīs Rōma superba bonīs.
600
certa loquor, sed nūlla fidēs; neque vīlia quondam
vērāx Pergameīs maenas habenda malī:
sōla Parim Phrygiae fātum compōnere, sōla
fallācem Trōjae serpere dīxit equum.
ille furor patriae fuit ūtilis, ille parentī:
605
experta est vērōs irrita lingua deōs.

14

Multa tuae, Spartē, mīrāmur jūra palaestrae,
sed mage virgineī tot bona gymnasiī,
quod nōn īnfāmīs exercet corpore lūdōs
inter luctantīs nūda puella virōs,
610
cum pila vēlōcīs fallit per bracchia jactūs,
increpat et versī clāvis adunca trochī,
pulverulentaque ad extrēmās stat fēmina mētās,
et patitur dūrō vulnera pancratiō:
nunc ligat ad caestum gaudentia bracchia lorīs,
615
missile nunc discī pondus in orbe rotat,
et modo Tāygetī, crīnīs aspersa pruīnā,
sectātur patriōs per juga longa canēs:
gȳrum pulsat equīs, niveum latus ēnse revincit,
virgineumque cavō prōtegit aere caput,
620
quālis Amāzonidum nūdātīs bellica mammīs
Thermōdontiacīs turba lavātur aquīs;
quālis et Eurōtae Pollūx et Castor harēnīs,
hic victor pugnīs, ille futūrus equīs,
inter quōs Helenē nūdīs capere arma papillīs
625
fertur nec frātrēs ērubuisse deōs.
lēx igitur Spartāna vetat sēcēdere amantēs,
et licet in triviīs ad latus esse suae,
nec timor aut ūlla est clausae tūtēla puellae,
nec gravis austērī poena cavenda virī.
630
nūllō praemissō dē rēbus tūte loquāris
ipse tuīs: longae nūlla repulsa morae.
nec Tyriae vestēs errantia lūmina fallunt,
est neque odōrātae cūra molesta comae.
at nostra ingentī vādit circumdata turbā,
635
nec digitum angusta est īnseruisse via;
nec quae sit faciēs nec quae sint verba rogandī
inveniās: caecum versat amātor iter.
quod sī jūra forēs pugnāsque imitāta Lacōnum,
cārior hōc essēs tū mihi, Rōma, bonō.
640

15

Sīc ego nōn ūllōs jam nōrim in amōre tumultūs
nec veniat sine tē nox vigilanda mihi,
fābula nūlla tuās dē nōbīs concitet aurēs;
tē sōlam et lignīs fūneris ustus amem.
ut mihi praetextī pudor est relevātus amictūs
645
et data lībertās nōscere amōris iter,
illa rudīs animōs per noctēs cōnscia prīmās
imbuit, heu nūllīs capta Lycinna datīs!
tertius (haud multō minus est) cum dūcitur annus,
vix meminī nōbīs verba coīsse decem.
650
cūncta tuus sepelīvit amor, nec fēmina post tē
ūlla dedit collō dulcia vincla meō.
at tū nōn meritam parcās vexāre Lycinnam:
nescit vestra ruēns īra referre pedem.
testis erit Dircē tam vānō crīmine saeva,
655
Nycteos Antiopēn accubuisse Lycō.
āh quotiēns pulchrōs vulsit rēgīna capillōs,
molliaque immītīs fīxit in ōra manūs!
āh quotiēns famulam pēnsīs onerāvit inīquīs,
et caput in dūrā pōnere jussit humō!
660
saepe illam immundīs passa est habitāre tenebrīs,
vīlem jējūnae saepe negāvit aquam.
Juppiter, Antiopae nusquam succurris habentī
tot mala? corrumpit dūra catēna manūs.
sī deus es, tibi turpe tuam servīre puellam:
665
invocet Antiopē quem nisi vīncta Jovem?
sōla tamen, quaecumque aderant in corpore vīrēs,
rēgālīs manicās rūpit utrāque manū.
inde Cithaerōnis timidō pede currit in arcēs.
nox erat, et sparsō trīste cubīle gelū.
670
saepe vagō Āsōpī sonitū permōta fluentis
crēdēbat dominae pōne venīre pedēs.
et dūrum Zēthum et lacrimīs Amphiona mollem
experta est stabulīs māter abācta suīs.
ac velutī, magnōs cum pōnunt aequora mōtūs,
675
Eurus et adversus dēsinit īre Notō,
lītore sollicitō sonitus rārēscit harēnae,
sīc cadit īnflexō lāpsa puella genū.
sēra, tamen pietās: nātīs est cognitus error.
digne Jovis nātōs quī tueāre senex,
680
tū reddis puerīs mātrem; puerīque trahendam
vīnxērunt Dircēn sub trucis ōra bovis.
Antiopē, cognōsce Jovem: tibi glōria Dircē
dūcitur in multīs mortem habitūra locīs.
prāta cruentantur Zēthī, victorque canēbat
685
paeāna Amphīōn rūpe, Aracynthe, tuā.

16

Nox media, et dominae mihi vēnit epistula nostrae:
Tībure mē missā jussit adesse morā,
candida quā geminās ostendunt culmina turrēs,
et cadit in patulōs nympha Aniēna lacūs.
690
quid faciam? obductīs committam mēne tenebrīs
ut timeam audācīs in mea membra manūs?
at sī distulerō haec nostrō mandāta timōre,
nocturnō flētus saevior hoste mihi.
peccāram semel, et tōtum sum pulsus in annum:
695
in mē mānsuētās nōn habet illa manūs.
nec tamen est quisquam, sacrōs quī laedat amantēs:
Scīrōnis mediās hīs licet īre viās.
quisquis amātor erit, Scythicīs licet ambulet ōrīs,
nēmo adeō ut feriat barbarus esse volet.
700
sanguine tam parvō quis enim spargātur amantis
improbus, et cujus sit comes ipsa Venus?
lūna ministrat iter, dēmōnstrant astra salebrās,
ipse Amor accēnsās praecutit ante facēs,
saeva canum rabiēs morsūs āvertit hiantīs:
705
huic generī quōvīs tempore tūta via est.
quod sī certa meōs sequerentur fūnera cursūs,
tālī mors pretiō vel sit emenda mihi.
afferet haec unguenta mihī sertīsque sepulcrum
ōrnābit cūstōs ad mea busta sedēns.
710
dī faciant, mea nē terrā locet ossa frequentī
quā facit assiduō trāmite vulgus iter!
post mortem tumulī sīc īnfāmantur amantum.
mē tegat arboreā dēvia terra comā,
aut humer ignōtae cumulīs vāllātus harēnae:
715
nōn juvat in mediā nōmen habēre viā.

17

Nunc, ō Bacche, tuīs humilēs advolvimur ārīs:
dā mihi pācātō vela secunda, pater.
tū potes īnsānae Veneris compescere fastūs,
cūrārumque tuō fit medicīna merō.
720
per tē junguntur, per tē solvuntur amantēs:
tū vitium ex animō dīlue, Bacche, meō.
tē quoque enim nōn esse rudem testātur in astrīs
lyncibus ad caelum vecta Ariadna tuīs.
hoc mihi, quod veterēs cūstōdit in ossibus ignēs,
725
fūnera sānābunt aut tua vīna malum.
semper enim vacuōs nox sōbria torquet amantēs;
spēsque timorque animōs versat utrōque modō.
quod sī, Bacche, tuīs per fervida tempora dōnīs
accersītus erit somnus in ossa mea,
730
ipse seram vītēs pangamque ex ordine collēs,
quōs carpant nūllae mē vigilante ferae.
dum modo purpureō spūment mihi dōlia mustō,
et nova pressantīs inquinet ūva pedēs,
quod superest vītae per tē et tua cornua vīvam,
735
virtūtisque tuae, Bacche, poēta ferar.
dīcam ego māternōs Aetnaeō fulmine partūs,
Indica Nȳsaeīs arma fugāta chorīs,
vēsānumque novā nēquīquam in vīte Lycūrgum,
Pentheos in triplicīs fūnera rapta gregēs,
740
curvaque Tyrrhēnōs delphinum corpora nautās
in vada pampineā dēsiluisse ratē,
et tibi per mediam bene olentia flūmina Dīam,
unde tuum pōtant Naxia turba merum.
candida laxātīs onerātō colla corymbīs
745
cinget Bassaricās Lȳdia mitra comās,
lēvis odōrātō cervīx mānābit olīvō,
et feriēs nūdōs veste fluente pedēs.
mollia Dircaeae pulsābunt tympana Thēbae,
capripedēs calamō Pānes hiante canent,
750
vertice turrigerō juxtā dea magna Cybēbē
tundet ad Īdaeōs cymbala rauca chorōs.
ante forēs templī, crātēre antistes et aurō
lībātum fundēns in tua sacra merum,
haec ego nōn humilī referam memoranda coturnō,
755
quālis Pindaricō spīritus ōre tonat:
tū modo servitiō vacuum mē siste superbō,
atque hōc sollicitum vince sopōre caput.

18

Clausus ab umbrōsō quā tundit pontus Avernō
fūmida Bājārum stāgna tepentis aquae,
760
quā jacet et Trōjae tubicen Mīsēnus harēnā,
et sonat Herculeō strūcta labōre via;
hīc ubi, mortālīs dexter cum quaereret urbēs,
cymbala Thēbānō concrepuēre deō.
at nunc invīsae magnō cum crīmine Bājae,
765
quis deus in vestrā cōnstitit hostis aquā?
Mārcellus Stygiās vultum dēmīsit in undās,
errat et īnfernō spīritus ille lacū.
quid genus aut virtūs aut optima prōfuit illī
māter, et amplexum Caesaris esse focōs?
770
aut modo tam plēnō fluitantia vēla theātrō,
et per māternās ōmina fēsta manūs?
occidit, et miserō steterat vīcēsimus annus:
tot bona tam parvō clausit in orbe diēs.
ī nunc, tolle animōs et tēcum finge triumphōs,
775
stantiaque in plausum tōta theātra juvent;
Attalicās superā vestēs, atque ostra smaragdīs
gemmea sint Indīs: ignibus ista dabis.
sed tamen hūc omnēs, hūc prīmus et ultimus ōrdō:
est mala, sed cūnctīs ista terenda via est.
780
exōranda canis tria sunt lātrantia colla,
scandenda est torvī pūblica cumba senis.
nec fōrma aeternum aut cuiquam est fortūna perennis:
longius aut propius mors sua quemque manet.
ille licet ferrō cautus sē condat et aere,
785
mors tamen inclūsum prōtrahit inde caput.
Nirea nōn faciēs, nōn vīs exēmit Achillem,
Croesum aut, Pactōlī quās parit ūmor, opēs.
at tibi nauta, piās hominum quō trāicit umbrās,
hūc animae portet corpus ināne tuae:
790
quā Siculae victor tellūris Claudius et quā
Caesar, ab hūmānā cessit in astra viā.

19

Obicitur totiēns ā tē mihi nostra libīdō:
crēde mihī, vōbīs imperat ista magis.
vōs, ubi contemptī rūpistis frēna pudōris,
795
nescītis captae mentis habēre modum.
flamma per incēnsās citius sedētur aristās,
flūminaque ad fontis sint reditūra caput,
et placidum Syrtēs portum et bona lītora nautīs
praebeat hospitiō saeva Malēa suō,
800
quam possit vestrōs quisquam reprehendere cursūs
et rabidae stimulōs frangere nēquitiae.
testis, Crētaeī fastūs quae passa juvencī
induit abjēgnae cornua falsa bovis;
testis Thessalicō flagrāns Salmōnis Enīpeō,
805
quae voluit liquidō tōta subīre deō.
crīmen et illa fuit, patriā succēnsa senectā
arboris in frondēs condita Myrrha novae.
nam quid Mēdēae referam, quō tempore mātris
īram nātōrum caede piāvit amor?
810
quidve Clytaemēstrae, propter quam tōta Mycēnīs
īnfāmis stuprō stat Pelopēa domus?
tūque, ō, Mīnōā vēnumdata, Scylla, figūrā
tondēs purpureā rēgna paterna comā.
hanc igitur dōtem virgō dēsponderat hostī!
815
Nīse, tuās portās fraude reclūsit amor.
at vōs, innūptae, fēlīcius ūrite taedās:
pendet Crētaeā tracta puella rate.
nōn tamen immeritō Mīnōs sedet arbiter Orcī:
victor erat quamvīs, aequus in hoste fuit.
820

20

Crēdis eum jam posse tuae meminisse figūrae,
vīdistī ā lectō quem dare vēla tuō?
dūrus, quī lucrō potuit mūtāre puellam!
tantīne, ut lacrimēs, Āfrica tōta fuit?
at tū stulta adeō es? tū fingis inānia verba:
825
forsitan ille aliō pectus amōre terat.
est tibi fōrma potēns, sunt castae Palladis artēs,
splendidaque ā doctō fāma refulget avō,
fortūnāta domus, modo sit tibi fīdus amīcus.
fīdus erō: in nostrōs curre, puella, torōs!
830
tū quoque, quī aestīvōs spatiōsius exigis ignēs,
Phoebe, morātūrae contrahe lūcis iter.
nox mihi prīma venit! prīmae dā tempora noctī!
longius in prīmō, Lūna, morāre torō.
quam multae ante meīs cēdent sermōnibus hōrae
835
dulcia quam nōbīs concitet arma Venus!
foedera sunt pōnenda prius signandaque jūra
et scrībenda mihī lēx in amōre novō.
haec Amor ipse suō cōnstringet pignora signō:
testis sīdereae torta corōna deae.
840
namque ubi nōn certō vincītur foedere lectus,
nōn habet ultōrēs nox vigilanda deōs,
et quibus imposuit, solvit mox vincla libīdō:
contineant nōbīs ōmina prīma fidem.
ergō, quī tāctīs haec foedera rūperit ārīs,
845
pollueritque novō sacra marīta torō,
illī sint quīcumque solent in amōre dolōrēs,
et caput argūtae praebeat historiae,
nec flentī dominae patefiant nocte fenestrae:
semper amet, frūctū semper amōris egēns.
850

21

Magnum iter ad doctās proficīscī cōgor Athēnās
ut mē longa gravī solvat amōre via.
crēscit enim assiduē spectandō cūra puellae:
ipse alimenta sibī maxima praebet amor.
omnia sunt temptāta mihī, quācumque fugārī
855
posset: at ex omnī mē premit ipse deus.
vix tamen aut semel admittit, cum saepe negārit:
seu venit, extrēmō dormit amicta torō.
ūnum erit auxilium: mūtātīs Cynthia terrīs
quantum oculīs, animō tam procul ībit amor.
860
nunc agite, ō sociī, prōpellite in aequora nāvem,
rēmōrumque parēs dūcite sorte vicēs,
jungiteque extrēmō fēlīcia lintea mālō:
jam liquidum nautīs aura secundat iter.
Rōmānae turrēs et vōs valeātis, amīcī,
865
quāliscumque mihī tūque, puella, valē!
ergō ego nunc rudis Hadriacī vehar aequoris hospes,
cōgar et undisonōs nunc prece adīre deōs.
deinde per Īonium vectus cum fessa Lechaeō
sēdārit placidā vela phasēlus aquā,
870
quod superest, sufferre, pedēs, properāte labōrem,
Isthmos quā terrīs arcet utrumque mare.
inde ubi Pīraeī capient mē lītora portūs,
scandam ego Thēsēae bracchia longa viae.
illīc vel stadiīs animum ēmendāre Platōnis
875
incipiam aut hortīs, docte Epicūre, tuīs;
persequar aut studium linguae, Dēmosthenis arma,
lībābōque tuōs, culte Medre, salēs;
aut certē tabulae capient mea lūmina pictae,
sīve ebore exāctae, seu magis aere, manūs.
880
et spatia annōrum et longa intervālla profundī
lenībunt tacitō vulnera nostra sinū:
seu moriar, fātō, nōn turpī frāctus amōre;
atque erit illa mihī mortis honesta diēs.

22

Frīgida tam multōs placuit tibi Cȳzicus annōs,
885
Tulle, Propontiacā quā fluit isthmos aquā,
Dindymis et sacrā fabricāta in vīte Cybēbē,
raptōrisque tulit quae via Dītis equōs?
sī tē forte juvant Hellēs Athamantidos urbēs,
nec dēsīderiō, Tulle, movēre meō,
890
sī tibi olōrigerī vīsenda est ōra Caystrī,
et quae septēnās temperat unda viās;
tū licet aspiciās caelum omne Atlanta gerentem,
sectaque Persēā Phorcidos ōra manū,
Gēryonis stabula et luctantum in pulvere signa
895
Herculis Antaeīque, Hesperidumque chorōs;
tūque tuō Colchum prōpellās rēmige Phasim,
Pēliacaeque trabis tōtum iter ipse legās,
quā rudis Argōā natat inter saxa columbā
in faciem prōrae pīnus adācta novae:
900
omnia Rōmānae cēdent mīrācula terrae.
nātūra hīc posuit, quidquid ubīque fuit.
armīs apta magis tellūs quam commoda noxae:
Fāmam, Rōma, tuae nōn pudet historiae.
nam quantum ferrō tantum pietāte potentēs
905
stāmus: victrīcīs temperat īra manūs.
hīc, Aniō Tīburne, fluis, Clītumnus ab Umbrō
trāmite, et aeternum Marcius ūmor opus,
Albānus lacus et foliīs Nemorēnsis abundāns,
pōtaque Pollūcis nympha salūbris equō.
910
at nōn squāmōsō lābuntur ventre cerastae,
Ītala portentīs nec furit unda novīs;
nōn hīc Andromedae resonant prō mātre catēnae,
nec tremis Ausoniās, Phoebe fugāte, dapēs,
nec cuiquam absentēs ārsērunt in caput ignēs
915
exitium nātō mātre movente suō;
Penthea nōn saevae vētur in arbore Bacchae,
nec solvit Danaās subdita cerva ratēs;
cornua nec valuit curvāre in paelice Jūnō
aut faciem turpī dēdecorāre bove;
920
arboreāsque crucēs Sinis, et nōn hospita Grāīs
saxa, et curtātās in fera fāta trabēs.
haec tibi, Tulle, parēns, haec est pulcherrima sēdēs,
hīc tibi prō dignā gente petendus honōs,
hīc tibi ad ēloquium cīvēs, hīc ampla nepōtum
925
spēs et ventūrae conjugis aptus amor.

23

Ergō tam doctae nōbīs periēre tabellae,
scrīpta quibus pariter tot periēre bona!
hās quondam nostrīs manibus dētrīverat ūsus,
quī nōn signātās jussit habēre fidem.
930
illae jam sine mē nōrant plācāre puellās,
et quaedam sine mē verba diserta loquī.
nōn illās fīxum cārās effēcerat aurum:
vulgārī buxō sordida cēra fuit.
quālēscumque mihī semper mānsēre fidēlēs,
935
semper et effectūs prōmeruēre bonōs.
forsitan haec illīs fuerunt mandāta tabellīs:
'īrāscor, quoniam es, lente, morātus herī.
an tibi nescio quae vīsa est fōrmōsior? an tū
nōn bona dē nōbīs crīmina ficta jacis?'
940
aut dīxit: 'veniēs hodiē, cessābimus ūnā:
hospitium tōtā nocte parāvit Amor,'
et quaecumque volēns reperit nōn stulta puella
garrula, cum blandīs dīcitur hōra dolīs.
mē miserum, hīs aliquis ratiōnem scrībit avārus
945
et pōnit dūrās inter ephemeridas!
quās sī quis mihi rettulerit, dōnābitur aurō:
quis pro dīvitiīs ligna retenta velit
ī puer, et citus haec aliquā prōpōne columnā,
et dominum Ēsquiliīs scrībe habitāre tuum.
950

24

Falsa est ista tuae, mulier, fīdūcia fōrmae,
ōlim oculīs nimium facta superba meīs.
noster amor tālīs tribuit tibi, Cynthia, laudēs:
versibus īnsignem tē pudet esse meīs.
mixtam tē variā laudāvī saepe figūrā,
955
ut, quod nōn essēs, esse putāret amor;
et color est totiēns roseō collātus Eōō,
cum tibi quaesītus candor in ōre foret:
quod mihi nōn patriī poterant āvertere amīcī,
ēluere aut vastō Thessala sāga marī,
960
hoc ego, nōn ferrō, nōn igne coāctus, at ipsā
naufragus Aegaeā (vēra fatēbor) aquā.
correptus saevō Veneris torrēbar aēnō;
vīnctus eram versās in mea terga manūs.
ecce corōnātae portum tetigēre carīnae,
965
trājectae Syrtēs, ancora jacta mihi est.
nunc dēmum vastō fessī resipīscimus aestū,
vulneraque ad sānum nunc coiēre mea.
Mēns Bona, sī qua dea es, tua mē in sacrāria dōnō!
exciderunt surdō tot mea vōta Jovī.
970

25

Rīsus eram positīs inter convīvia mēnsīs,
et dē mē poterat quīlibet esse loquāx.
quīnque tibi potuī servīre fidēliter annōs:
ungue meam morsō saepe querēre fidem.
nīl moveor lacrimīs: istā sum captus ab arte;
975
semper ab īnsidiīs, Cynthia, flēre solēs.
flēbō ego discēdēns, sed flētum injūria vincit:
tū bene conveniēns nōn sinis īre jugum.
līmina jam nostrīs valeant lacrimantia verbīs,
nec tamen īrātā jānua frācta manū.
980
at tē cēlātīs aetās gravis urgeat annīs,
et veniat fōrmae rūga sinistra tuae!
vellere tum cupiās albōs ā stirpe capillōs,
jam speculō rūgās increpitante tibi,
exclūsa inque vicem fastūs patiāre superbōs,
985
et quae fēcistī facta querāris anus!
hās tibi fātālīs cecinit mea pāgina dīrās:
ēventum fōrmae disce timēre tuae!

Source Text: Syllable level data for this text comes from David Chamberlain, hypotactic.com, CC-BY-4.0.. Public Domain.
Translation, Audio, Morphology, and Analyses AI-generated unless otherwise specified. Copyright LexAudio, LLC.