0:00
Elegies
Book 3
Propertius
1
Callimachī Mānēs et Cōī sacra Philītae,
1
in vestrum, quaesō, mē sinite īre nemus.
2
prīmus ego ingredior pūrō dē fonte sacerdōs
3
Ītala per Grāiōs orgia ferre chorōs.
4
dīcite, quō pariter carmen tenuāstis in antrō
5
quōve pede ingressī? quamve bibistis aquam?
6
āh valeat, Phoebum quīcumque morātur in armīs!
7
exāctus tenuī pūmice versus eat,
8
quō mē Fāma levat terrā sublīmis, et ā mē
9
nāta corōnātīs Mūsa triumphat equīs,
10
et mēcum in currū parvī vectantur Amōrēs,
11
scrīptōrumque meās turba secūta rotās.
12
quid frūstrā immissīs mēcum certātis habēnīs?
13
nōn datur ad Mūsās currere lāta via.
14
multī, Rōma, tuās laudēs annālibus addent,
15
quī fīnem imperiī Bactra futūra canent.
16
sed, quod pāce legās, opus hoc dē monte Sorōrum
17
dētulit intāctā pāgina nostra viā.
18
mollia, Pēgasides, date vestrō serta poētae:
19
nōn faciet capitī dūra corōna meō.
20
at mihi quod vīvō dētrāxerit invida turba,
21
post obitum duplicī faenore reddet Honōs;
22
omnia post obitum fingit majōra vetustās:
23
majus ab exsequiīs nōmen in ōra venit.
24
nam quis equō pulsās abiēgnō nōsceret arcēs,
25
flūminaque Haemoniō comminus īsse virō,
26
Īdaeum Simoenta Jovis cum prōle Scamandrō,
27
Hectora per campōs ter maculāsse rotās?
28
Dēiphobumque Helenumque et Pūlydamantis in armīs
29
quālemcumque Parim vix sua nōsset humus.
30
exiguō sermōne forēs nunc, Īlion, et tū
31
Trōja bis Oetaeī nūmine capta deī.
32
nec nōn ille tuī cāsūs memorātor Homērus
33
posteritāte suum crēscere sēnsit opus;
34
mēque inter sērōs laudābit Rōma nepōtēs:
35
illum post cinerēs auguror ipse diem.
36
nē mea contemptō lapis indicet ossa sepulcrō
37
prōvīsum est Lyciō vōta probante deō.
38
2
Carminis intereā nostrī redeāmus in orbem,
39
gaudeat ut solitō tācta puella sonō.
40
Orphea dēlēnīsse ferās et concita dīcunt
41
flūmina Thrēiciā sustinuisse lyrā;
42
saxa Cithaerōnis Thēbānam agitāta per artem
43
sponte suā in mūrī membra coīsse ferunt;
44
quīn etiam, Polyphēme, ferā Galatēa sub Aetnā
45
ad tua rōrantīs carmina flexit equōs:
46
mīrēmur, nōbīs et Bacchō et Apolline dextrō,
47
turba puellārum sī mea verba colit?
48
quod nōn Taenariīs domus est mihi fulta columnīs,
49
nec camera aurātās inter eburna trabēs,
50
nec mea Phaeācās aequant pōmāria silvās,
51
nōn operōsa rigat Marcius antra liquor;
52
at Mūsae comitēs et carmina cāra legentī,
53
nec dēfessa chorīs Calliopēa meīs.
54
fortūnāta, meō sī qua es celebrāta libellō!
55
carmina erunt fōrmae tot monumenta tuae.
56
nam neque pȳramidum sūmptūs ad sīdera ductī,
57
nec Jovis Ēlēī caelum imitāta domus,
58
nec Mausōlēī dīves fortūna sepulcrī
59
mortis ab extrēmā condiciōne vacant.
60
aut illīs flamma aut imber subdūcet honōrēs,
61
annōrum aut tacitō pondere victa ruent.
62
at nōn ingeniō quaesītum nōmen ab aevō
63
excidet: ingeniō stat sine morte decus.
64
3
Vīsus eram mollī recubāns Helicōnis in umbrā,
65
Bellerophontēī quā fluit ūmor equī,
66
rēgēs, Alba, tuōs et rēgum facta tuōrum,
67
tantum operis, nervīs hīscere posse meīs;
68
parvaque jam magnīs admōram fontibus ōra
69
(unde pater sitiēns Ennius ante bibit,
70
et cecinit Curiōs frātrēs et Horātia pīla,
71
rēgiaque Aemiliā vecta tropaea rate,
72
victrīcīsque morās Fabiī pugnamque sinistram
73
Cannēnsem et versōs ad pia vōta deōs,
74
Hannibalemque Larēs Rōmānā sēde fugantīs,
75
ānseris et tūtum vōce fuisse Jovem),
76
cum mē Castaliā speculāns ex arbore Phoebus
77
sīc ait aurātā nīxus ad antra lyrā:
78
'quid tibi cum tālī, dēmēns, est flūmine? quis tē
79
carminis hērōī tangere jussit opus?
80
nōn hinc ūlla tibī spēranda est fāma, Propertī:
81
mollia sunt parvīs prāta terenda rotīs;
82
ut tuus in scamnō jactētur saepe libellus,
83
quem legat exspectāns sōla puella virum.
84
cūr tua praescrīptōs ēvecta est pāgina gȳrōs?
85
nōn est ingeniī cumba gravanda tuī.
86
alter rēmus aquās alter tibi rādat harēnās,
87
tūtus eris: mediō maxima turba marī est.'
88
dīxerat, et plēctrō sēdem mihi mōnstrat eburnō,
89
quō nova muscōsō sēmita facta solō est.
90
hīc erat affīxīs viridis spēlunca lapillīs,
91
pendēbantque cavīs tympana pūmicibus,
92
orgia Mūsārum et Sīlēnī patris imāgō
93
fictilis et calamī, Pān Tegeaee, tuī;
94
et Veneris dominae volucrēs, mea turba, columbae
95
tingunt Gorgoneō pūnica rōstra lacū;
96
dīversaeque novem sortītae jūra Puellae
97
exercent tenerās in sua dōna manūs:
98
haec hederās legit in thyrsōs, haec carmina nervīs
99
aptat, at illa manū tēxit utrāque rosam.
100
ē quārum numerō mē contigit ūna deārum
101
(ut reor ā faciē, Calliopēa fuit):
102
'contentus niveīs semper vectābere cycnīs,
103
nec tē fortis equī dūcet ad arma sonus.
104
nīl tibi sit raucō praecōnia classica cornū
105
flāre, nec Āonium tingere Mārte nemus;
106
aut quibus in campīs Mariānō proelia signō
107
stent et Teutonicās Rōma refringat opēs,
108
barbarus aut Suēbō perfūsus sanguine Rhēnus
109
saucia maerentī corpora vectet aquā.
110
quippe corōnātōs aliēnum ad līmen amantēs
111
nocturnaeque canēs ēbria signa morae,
112
ut per tē clausās sciat excantāre puellās,
113
quī volet austērōs arte ferīre virōs.'
114
tālia Calliopē, lymphīsque ā fonte petītīs
115
ōra Philītēā nostra rigāvit aquā.
116
4
Arma deus Caesar dītēs meditātur ad Indōs,
117
et freta gemmiferī findere classe maris.
118
magna, Quirīs, mercēs: parat ultima terra triumphōs;
119
Tigris et Euphrātēs sub tua jūra fluent;
120
sēra, sed Ausoniīs veniet prōvincia virgīs;
121
assuēscent Latiō Partha tropaea Jovī.
122
īte agite, expertae bellō, date lintea, prōrae,
123
et solitum, armigerī, dūcite mūnus, equī!
124
ōmina fausta canō. Crassōs clādemque piāte!
125
īte et Rōmānae cōnsulite historiae!
126
Mārs pater, et sacrae fātālia lūmina Vestae,
127
ante meōs obitūs sit precor illa diēs,
128
quā videam spoliīs onerātōs Caesaris axēs,
129
et subter captōs arma sedēre ducēs,
130
tēla fugācis equī et brācātī mīlitis arcūs,
131
ad vulgī plausūs saepe resistere equōs,
132
inque sinū cārae nīxus spectāre puellae
133
incipiam et titulīs oppida capta legam!
134
ipsa tuam servā prōlem, Venus: hoc sit in aevum,
135
cernis ab Aenēā quod superesse caput.
136
praeda sit haec illīs, quōrum meruēre labōrēs:
137
mē sat erit Sacrā plaudere posse Viā.
138
5
Pācis Amor deus est, pācem venerāmur amantēs:
139
sat mihi cum dominā proelia dūra meā.
140
nec mihi mīlle jugīs Campānia pinguis arātur,
141
nec bibit ē gemmā dīvite nostra sitis,
142
nec tamen invīsō pectus mihi carpitur aurō,
143
nec mixta aera parō clāde, Corinthe, tuā.
144
ō prīma īnfēlīx fingentī terra Promētheō!
145
ille parum cautē pectoris ēgit opus.
146
corpora dispōnēns mentem nōn vīdit in artō:
147
rēcta animī prīmum dēbuit esse via.
148
nunc maris in tantum ventō jactāmur, et hostem
149
quaerimus, atque armīs nectimus arma nova.
150
haud ūllās portābis opēs Acherontis ad undās:
151
nūdus in īnfernā, stulte, vehēre rate.
152
victor cum victō pariter miscētur in umbrīs:
153
cōnsule cum Mariō, capte Jugurtha, sedēs.
154
Lȳdus Dūlichiō nōn distat Croesus ab Īrō:
155
optima mors, carptā quae venit ante diē.
156
mē juvat in prīmā coluisse Helicōna juventā
157
Mūsārumque chorīs implicuisse manūs;
158
mē juvat et multō mentem vincīre Lyaeō,
159
et caput in vērnā semper habēre rosā.
160
atque ubi jam Venerem gravis intercēperit aetās,
161
sparserit et nigrās alba senecta comās,
162
tum mihi nātūrae libeat perdiscere mōrēs,
163
quis deus hanc mundī temperet arte domum,
164
quā venit exoriēns, quā dēficit, unde coāctīs
165
cornibus in plēnum mēnstrua lūna redit,
166
unde salō superant ventī, quid flāmine captet
167
Eurus, et in nūbēs unde perennis aqua;
168
sit ventūra diēs mundī quae subruat arcēs,
169
purpureus pluviās cūr bibit arcus aquās,
170
aut cūr Perrhaebī tremuēre cacūmina Pindī,
171
sōlis et ātrātīs lūxerit orbis equīs,
172
cūr sērus versāre bovēs et plaustra Boōtēs,
173
Plēiadum spissō cūr coit igne chorus,
174
curve suōs fīnēs altum nōn exeat aequor,
175
plēnus et in partēs quattuor annus eat;
176
sub terrīs sint jūra deum et tormenta reōrum,
177
num rota, num scopulī, num sitis inter aquās,
178
aut Alcmaeoniae furiae aut jējūnia Phīneī,
179
Tīsiphonēs ātrō sī furit angue caput,
180
num tribus īnfernum cūstōdit faucibus antrum
181
Cerberus, et Tityō jūgera pauca novem,
182
an ficta in miserās dēscendit fābula gentēs,
183
et timor haud ultrā quam rogus esse potest.
184
exitus hic vītae superet mihi: vōs, quibus arma
185
grāta magis, Crassī signa referte domum.
186
6
Dīc mihi dē nostrā quae senstī vēra puellā:
187
sīc tibi sint dominae, Lygdame, dēmpta juga.
188
omnis enim dēbet sine vānō nūntius esse,
189
majōremque metū servus habēre fidem.
190
nunc mihi, sī qua tenēs, ab orīgine dīcere prīmā
191
incipe: suspēnsīs auribus ista bibam.
192
num mē laetitiā tumefactum fallis inānī,
193
haec referēns, quae mē crēdere velle putās?
194
sīcin eram incōmptīs vīdistī flēre capillīs?
195
illius ex oculīs multa cadēbat aqua?
196
nec speculum in strātō vīdistī, Lygdame, lectō,
197
scrīniaque ad lectī clausa jacēre pedēs,
198
ac maestam tenerīs vestem pendēre lacertīs?
199
ōrnābat niveās nūllane gemma manūs?
200
trīstis erat domus, et trīstēs sua pēnsa ministrae
201
carpēbant, mediō nēbat et ipsa locō,
202
ūmidaque impressā siccābat lūmina lānā,
203
rettulit et querulō jūrgia nostra sonō?
204
'haec tē teste mihī prōmissa est, Lygdame, mercēs?
205
est poena et servō rumpere teste fidem.
206
ille potest nūllō miseram mē linquere factō,
207
et quālem nōlō dīcere habēre domī?
208
gaudet mē vacuō sōlam tābēscere lectō?
209
sī placet, īnsultet, Lygdame, morte meā.
210
nōn mē mōribus illa, sed herbīs improba vīcit
211
stāmineā rhombī dūcitur ille rotā.
212
illum turgentis sanie portenta rubētae
213
et lēcta exsūctīs anguibus ossa trahunt,
214
et strigis inventae per busta jacentia plūmae,
215
cīnctaque fūnestō lānea vitta torō.
216
sī nōn vāna canunt mea somnia, Lygdame, testor,
217
poena erit ante meōs sēra sed ampla pedēs;
218
putris et in vacuō texētur arānea lectō:
219
noctibus illōrum dormiet ipsa Venus.'
220
quae tibi sī vērīs animīs est questa puella,
221
hāc eadem rūrsus, Lygdame, curre viā,
222
et mea cum multīs lacrimīs mandāta reportā,
223
īram, nōn fraudēs esse in amōre meō,
224
mē quoque cōnsimilī impositum torquērier ignī:
225
jūrābō bis sex integer esse diēs.
226
quod mihi sī ē tantō fēlīx concordia bellō
227
exstiterit, per mē, Lygdame, līber eris.
228
7
Ergō sollicitae tū causa, pecūnia, vītae!
229
per tē immātūrum mortis adīmus iter;
230
tū vitiīs hominum crūdēlia pābula praebēs;
231
sēmina cūrārum dē capite orta tuō.
232
tū Paetum ad Phariōs tendentem lintea portūs
233
obruis īnsānō terque quaterque marī.
234
nam dum tē sequitur, prīmō miser excidit aevō
235
et nova longinquīs piscibus ēsca natat.
236
quod sī contentus patriō bove verteret agrōs,
237
verbaque dūxisset pondus habēre mea,
238
vīveret ante suōs dulcis convīva Penātēs,
239
pauper, at in terrā nīl nisi flēret opēs.
240
nōluit hoc Paetus, strīdōrem audīre procellae
241
et dūrō tenerās laedere fūne manūs,
242
sed thyiō thalamō aut Ōrīcīā terebinthō
243
effultum plūmā versicolōre caput.
244
hunc parvō ferrī vīdit nox improba lignō,
245
et miser invīsam trāxit hiātus aquam;
246
huic flūctus vīvō rādīcitus abstulit unguēs:
247
Paetus ut occideret, tot coiēre mala.
248
flēns tamen extrēmīs dedit haec mandāta querēlīs
249
cum moribunda niger clauderet ōra liquor:
250
'dī maris Aegaeī quōs sunt penes aequora, ventī,
251
et quaecumque meum dēgravat unda caput,
252
quō rapitis miserōs prīmae lānūginis annōs?
253
attulimus longās in freta vestra comās.
254
āh miser alcyonum scopulīs afflīgar acūtīs!
255
in mē caeruleō fuscina sūmpta deō est.
256
at saltem Ītaliae regiōnibus ēvehat aestus:
257
hoc dē mē sat erit sī modo mātris erit.'
258
subtrahit haec fantem tortā vertīgine flūctus;
259
ultima quae Paetō vōxque diēsque fuit.
260
Paete, quid aetātem numerās? quid cāra natantī
261
māter in ōre tibī est? nōn habet unda deōs.
262
et māter nōn jūsta piae dare dēbita terrae
263
nec pote cognātōs inter humāre rogōs,
264
sed tua nunc volucrēs astant super ossa marīnae,
265
nunc tibi prō tumulō Carpathium omne mare est.
266
īnfēlīx Aquilō, raptae timor Ōrīthyiae,
267
quae spolia ex illō tanta fuēre tibi?
268
aut quidnam frāctā gaudēs, Neptūne, carīnā?
269
portābat sānctōs alveus ille virōs.
270
ō centum aequoreae Nēreō genitōre puellae,
271
et tū, māternō tācta dolōre, Theti;
272
vōs decuit lassō suppōnere bracchia mentō:
273
nōn poterat vestrās ille gravāre manūs.
274
reddite corpus, aquae! posita est in gurgite vīta;
275
Paetum sponte tuā, vīlis harēna, tegās;
276
et quotiēns Paetī trānsībit nauta sepulcrum,
277
dīcat 'et audācī tū timor esse potes.'
278
īte, ratēs curvāte et lētī texite causās:
279
ista per hūmānās mors venit ācta manūs.
280
terra parum fuerat fātīs, adjēcimus undās:
281
fortūnae miserās auximus arte viās.
282
ancora tē teneat, quem nōn tenuēre penātēs?
283
quid meritum dīcās, cui sua terra parum est?
284
ventōrum est, quodcumque parās: haud ūlla carīna
285
cōnsenuit, fallit portus et ipse fidem.
286
nam tibi nocturnīs ad saxa ligāta procellīs
287
omnia dētrītō vincula fūne cadunt.
288
sunt Agamemnoniās testantia lītora cūrās,
289
quae notat Argynnī poena Athamantiadae.
290
[hōc juvene āmissō classem nōn solvit Atrīdēs,
291
prō quā mactāta est Īphigenīa morā.]
292
nātūra īnsidiāns pontum substrāvit avārīs:
293
ut tibi succēdat, vix semel esse potest.
294
saxa triumphālīs frēgēre Caphērea puppēs,
295
naufraga cum vastō Graecia tracta salō est.
296
paulātim socium jactūram flēvit Ulixēs,
297
in mare cui solitī nōn valuēre dolī.
298
at tū, saeve Aquilō, numquam mea vēla vidēbis:
299
ante forēs dominae condar oportet iners.
300
8
Dulcis ad hesternās fuerat mihi rixa lucernās
301
vōcis et īnsānae tot maledicta tuae.
302
tū vērō nostrōs audāx invāde capillōs
303
et mea fōrmōsīs unguibus ōra notā,
304
tū minitāre oculōs subjectā exūrere flammā,
305
fac mea rescissō pectora nūda sinū!
306
cum furibunda merō mēnsam prōpellis et in mē
307
prōicis īnsānā cymbia plēna manū,
308
nīmīrum vērī dantur mihi signa calōris:
309
nam sine amōre gravī fēmina nūlla dolet.
310
quae mulier rabidā jactat convīcia linguā,
311
haec Veneris magnae volvitur ante pedēs.
312
cūstōdum grege seu circā sē stīpat euntem,
313
seu sequitur mediās, maenas ut icta, viās,
314
seu timidam crēbrō dēmentia somnia terrent,
315
seu miseram in tabulā picta puella movet,
316
hīs ego tormentīs animī sum vērus haruspex,
317
hās didicī certō saepe in amōre notās.
318
nōn est certa fidēs, quam nōn in jūrgia vertās:
319
hostibus ēveniat lenta puella meīs.
320
in morsō aequālēs videant mea vulnera collō:
321
mē doceat līvor mēcum habuisse meam.
322
aut in amōre dolēre volō aut audīre dolentem,
323
sīve meās lacrimās sīve vidēre tuās,
324
tēcta superciliīs sī quandō verba remittis,
325
aut tua cum digitīs scrīpta silenda notās.
326
ōdī ego quōs numquam pungunt suspīria somnōs:
327
semper in īrātā pallidus esse velim.
328
dulcior ignis erat Paridī, cum Grāia per arma
329
Tȳnaridī poterat gaudia ferre suae:
330
dum vincunt Danaī, dum restat barbarus Hector,
331
ille Helenae in gremiō maxima bella gerit.
332
aut tēcum aut prō tē mihi cum rīvālibus arma
333
semper erunt: in tē pāx mihi nūlla placet.
334
gaudē, quod nūlla est aequē fōrmōsa: dolērēs,
335
sī qua foret: nunc sīs jūre superba licet.
336
at tibi, quī nostrō nexistī rētia lectō,
337
sit socer aeternum nec sine mātre domus!
338
cui nunc sī qua data est fūrandae cōpia noctis,
339
offēnsa illa mihī, nōn tibi amīca, dedit.
340
9
Maecēnās, eques Etrūscō dē sanguine rēgum,
341
intrā fortūnam quī cupis esse tuam,
342
quid mē scrībendī tam vastum mittis in aequor?
343
nōn sunt apta meae grandia vēla ratī.
344
turpe est, quod nequeās, capitī committere pondus
345
et pressum īnflexō mox dare terga genū.
346
omnia nōn pariter rērum sunt omnibus apta,
347
palma nec ex aequō dūcitur ūlla jugō.
348
glōria Lȳsippō est animōsa effingere signa;
349
exāctīs Calamis sē mihi jactat equīs;
350
in Veneris tabulā summam sibi poscit Apellēs;
351
Parrhasius parvā vindicat arte locum;
352
argūmenta magis sunt Mentoris addita fōrmae;
353
at Myos exiguum flectit acanthus iter;
354
Phīdiacus signō sē Juppiter ōrnat eburnō;
355
Praxitelēn propriā vēndit ab urbe lapis.
356
est quibus Ēlēae concurrit palma quadrīgae,
357
est quibus in celerīs glōria nāta pedēs;
358
hic satus ad pācem, hic castrēnsibus ūtilis armīs:
359
nātūrae sequitur sēmina quisque suae.
360
at tua, Maecēnās, vītae praecepta recēpī,
361
cōgor et exemplīs tē superāre tuīs.
362
cum tibi Rōmānō dominās in honōre secūrēs
363
et liceat mediō pōnere jūra forō;
364
vel tibi Mēdōrum pugnācīs īre per hastās,
365
atque onerāre tuam fīxa per arma domum;
366
et tibi ad effectum vīrēs det Caesar, et omnī
367
tempore tam facilēs īnsinuentur opēs;
368
parcis et in tenuīs humilem tē colligis umbrās:
369
vēlōrum plēnōs subtrahis ipse sinūs.
370
crēde mihī, magnōs aequābunt ista Camillōs
371
jūdicia, et veniēs tū quoque in ōra virum.
372
nōn ego vēliferā tumidum mare findo carīnā:
373
tōta sub exiguō flūmine nostra mora est.
374
nōn flēbō in cinerēs arcem sēdisse paternōs
375
Cadmī, nec semper proelia clāde parī;
376
nec referam Scaeās et Pergama, Apollinis arcēs,
377
et Danaum decimō vēre redīsse ratēs,
378
moenia cum Grāiō Neptūnia pressit arātrō
379
victor Palladiae ligneus artis equus.
380
inter Callimachī sat erit placuisse libellōs
381
et cecinisse modīs, Cōe poēta, tuīs.
382
haec ūrant puerōs, haec ūrant scrīpta puellās
383
mēque deum clāment et mihi sacra ferant!
384
tē duce vel Jovis arma canam caelōque mitem
385
Coeum et Phlegraeīs Eurymedonta jugīs;
386
ēductōsque parēs silvestrī ex ūbere rēgēs,
387
ōrdiar et caesō moenia firma Remō,
388
celsaque Rōmānīs dēcerpta palātia taurīs,
389
crēscet et ingenium sub tua jussa meum;
390
prōsequar et currūs utrōque ab lītore ovantīs,
391
Parthōrum astūtae tēla remissa fugae,
392
claustraque Pēlūsī Rōmānō subruta ferrō,
393
Antōnīque gravīs in sua fāta manūs.
394
mollia tū coeptae fautor cape lōra juventae,
395
dexteraque immissīs dā mihi signa rotīs.
396
hoc mihi, Maecēnās, laudis concēdis, et ā te est
397
quod ferar in partīs ipse fuisse tuās.
398
10
Mīrābar, quidnam vīsissent māne Camēnae,
399
ante meum stantēs sōle rubente torum.
400
nātālis nostrae signum mīsēre puellae
401
et manibus faustōs ter crepuēre sonōs.
402
trānseat hic sine nūbe diēs, stent āere ventī,
403
pōnat et in siccō molliter unda minās.
404
aspiciam nūllōs hodiernā lūce dolentīs,
405
et Niobae lacrimās supprimat ipse lapis;
406
alcyonum positīs requiēscant ōra querēlīs;
407
increpet absūmptum nec sua māter Ityn.
408
tūque, ō cāra mihī, fēlīcibus ēdita pennīs,
409
surge et poscentīs jūsta precāre deōs.
410
at prīmum pūrā somnum tibi discute lymphā,
411
et nitidās pressō pollice finge comās;
412
dein quā prīmum oculōs cēpistī veste Propertī
413
indue, nec vacuum flōre relinque caput;
414
et pete, quā pollēs, ut sit tibi fōrma perennis,
415
inque meum semper stent tua rēgna caput.
416
inde corōnātās ubi tūre piāveris ārās,
417
lūxerit et tōtā flamma secunda domō,
418
sit mēnsae ratiō, noxque inter pōcula currat,
419
et crocinō nārēs murreus ungat onyx.
420
tībia continuīs succumbat rauca chorēīs,
421
et sint nēquitiae lībera verba tuae,
422
dulciaque ingrātōs adimant convīvia somnōs;
423
pūblica vīcīnae perstrepat aura viae:
424
sit sors et nōbīs tālōrum interprete jactū,
425
quem gravius pennīs verberet ille puer.
426
cum fuerit multīs exācta trientibus hōra,
427
noctis et īnstituet sacra ministra Venus,
428
annua solvāmus thalamō sollemnia nostrō,
429
nātālisque tuī sīc peragāmus iter.
430
11
Quid mīrāre, meam sī versat fēmina vītam
431
et trahit addictum sub sua jūra virum,
432
crīminaque ignāvī capitis mihi turpia fingis,
433
quod nequeam frāctō rumpere vincla jugō?
434
ventōrum melius praesāgit nāvita mōrem,
435
vulneribus didicit mīles habēre metum.
436
ista ego praeteritā jactāvī verba juventā:
437
tū nunc exemplō disce timēre meō.
438
Colchis flagrantīs adamantina sub juga taurōs
439
ēgit et armigerā proelia sēvit humō,
440
cūstōdisque ferōs clausit serpentis hiātūs,
441
īret ut Aesoniās aurea lāna domōs.
442
ausa ferōx ab equō quondam oppugnāre sagittīs
443
Maeōtis Danaum Penthesilēa ratēs;
444
aurea cui postquam nūdāvit cassida frontem,
445
vīcit victōrem candida fōrma virum.
446
Omphalē in tantum fōrmae prōcessit honōrem,
447
Lȳdia Gȳgaeō tīncta puella lacū,
448
ut, quī pācātō statuisset in orbe columnās,
449
tam dūrā traheret mollia pēnsa manū.
450
Persārum statuit Babylōna Semīramis urbem,
451
ut solidum coctō tolleret aggere opus,
452
et duo in adversum mittī per moenia currūs
453
nec possent tāctō stringere ab axe latus;
454
dūxit et Euphrātēn medium, quam condidit, arcis,
455
jussit et imperiō subdere Bactra caput.
456
nam quid ego hērōas, quid raptem in crīmina dīvōs?
457
Juppiter īnfāmat sēque suamque domum.
458
quid, modo quae nostrīs opprobria nexerit armīs,
459
et, famulōs inter fēmina trīta suōs,
460
conjugiī obscēnī pretium Rōmāna poposcit
461
moenia et addictōs in sua rēgna Patrēs?
462
noxia Alexandrīa, dolīs aptissima tellūs,
463
et totiēns nostrō Memphi cruenta malō,
464
trīs ubi Pompējō dētrāxit harēna triumphōs,
465
tollet nūlla diēs hanc tibi, Rōma, notam.
466
īssent Phlegraeō melius tibi fūnera campō,
467
vel tua sī socerō colla datūrus erās.
468
scīlicet incestī meretrīx rēgīna Canōpī,
469
ūna Philippēō sanguine adusta nota,
470
ausa Jovī nostrō lātrantem oppōnere Anūbim,
471
et Tiberim Nīlī cōgere ferre minās,
472
Rōmānamque tubam crepitantī pellere sīstrō,
473
bāridos et contīs rōstra Liburna sequī,
474
foedaque Tarpējō cōnōpia tendere saxō,
475
jūra dare et statuās inter et arma Marī!
476
quid nunc Tarquiniī frāctās juvat esse secūrēs,
477
nōmine quem similī vīta superba notat,
478
sī mulier patienda fuit? cane, Rōma, triumphum
479
et longum Augustō salva precāre diem!
480
fūgistī tamen in timidī vaga flūmina Nīlī:
481
accēpēre tuae Rōmula vincla manūs.
482
bracchia spectāstī sacrīs admorsa colubrīs,
483
et trahere occultum membra sopōris iter.
484
'Nōn hōc, Rōma, fuī tantō tibi cīve verenda!'
485
dīxit et assiduō lingua sepulta merō.
486
septem urbs alta jugīs, tōtō quae praesidet orbī,
487
fēmineās timuit territa Marte minās.
488
haec dī condiderunt, haec dī quoque moenia servant:
489
vix timeat salvō Caesare Rōma Jovem.
490
nunc ubi Scīpiadae classēs, ubi signa Camillī,
491
aut modo Pompējā, Bospore, capta manū?
492
Hannibalis spolia et victī monumenta Syphācis,
493
et Pyrrhī ad nostrōs glōria frācta pedēs?
494
Curtius explētīs statuit monumenta lacūnīs,
495
admissō Decius proelia rūpit equō,
496
Coclitis abscissōs testātur sēmita pontēs,
497
est cui cognōmen corvus habēre dedit:
498
Leucadius versās aciēs memorābit Apollō:
499
tantī operis bellum sustulit ūna diēs.
500
at tū, sīve petēs portūs seu, nāvita, linquēs,
501
Caesaris in tōtō sis memor Īoniō.
502
12
Postume, plōrantem potuistī linquere Gallam,
503
mīles et Augustī fortia signa sequī?
504
tantīne ūlla fuit spoliātī glōria Parthī,
505
nē facerēs Gallā multa rogante tuā?
506
sī fās est, omnēs pariter pereātis avārī,
507
et quisquis fīdō praetulit arma torō!
508
tū tamen injectā tēctus, vēsāne, lacernā
509
pōtābis galeā fessus Araxis aquam.
510
illa quidem intereā fāmā tābēscet inānī,
511
haec tua nē virtūs fīat amāra tibi,
512
nēve tuā Mēdae laetentur caede sagittae,
513
ferreus armātō neu cataphractus equō,
514
nēve aliquid dē tē flendum referātur in urnā:
515
sīc redeunt, illīs quī cecidēre locīs.
516
ter quater in castā fēlīx, ō Postume, Gallā!
517
mōribus hīs aliā conjuge dignus erās.
518
quid faciet nūllō mūnīta puella timōre,
519
cum sit luxuriae Rōma magistra suae?
520
sed sēcūrus eās: Gallam non mūnera vincent,
521
dūritiaeque tuae nōn erit illa memor.
522
nam quōcumque diē salvum tē fāta remittent,
523
pendēbit collō Galla pudīca tuō.
524
Postumus alter erit mīrandā conjuge Ulixēs:
525
nōn illī longae tot nocuēre morae,
526
castra decem annōrum, et Ciconum mors, Ismara capta,
527
exustaeque tuae nox, Polyphēme, genae,
528
et Circae fraudēs, lōtosque herbaeque tenācēs,
529
Scyllaque et alternās scissa Charybdis aquās,
530
Lampetiēs Ithacīs veribus mūgīsse juvencōs
531
(pāverat hōs Phoebō fīlia Lampetiē),
532
et thalamum Aeaeae flentis fūgisse puellae,
533
totque hiemis noctēs totque natāsse diēs,
534
nigrantīsque domōs animārum intrāsse silentum,
535
Sīrēnum surdō rēmige adīsse lacūs,
536
et veterēs arcūs lētō renovāsse procōrum,
537
errōrisque suī sīc statuisse modum.
538
nec frūstrā, quia casta domī persēderat uxor.
539
vincit Pēnelopēs Aelia Galla fidem.
540
13
Quaeritis, unde avidīs nox sit pretiōsa puellīs,
541
et Venere exhaustae damna querantur opēs.
542
certa quidem tantīs causa et manifēsta ruīnīs:
543
luxuriae nimium lībera facta via est.
544
Inda cavīs aurum mittit formīca metallīs,
545
et venit ē Rubrō concha Erycīna salō,
546
et Tyros ostrīnōs praebet Cadmēa colōrēs,
547
cinnamon et multī pistor odōris Arabs.
548
haec etiam clausās expugnant arma pudīcās
549
quaeque gerunt fastūs, Īcariōti, tuōs.
550
mātrōna incēdit cēnsūs indūta nepōtum
551
et spolia opprobriī nostra per ōra trahit.
552
nūlla est poscendī, nūlla est reverentia dandī,
553
aut sī qua est, pretiō tollitur ipsa mora.
554
fēlīx Ēōīs lēx fūneris ūna marītīs,
555
quōs Aurōra suīs rubra colōrat equīs!
556
namque ubi mortiferō jacta est fax ultima lectō,
557
uxōrum fūsīs stat pia turba comīs,
558
et certāmen habent lētī, quae vīva sequātur
559
conjugium: pudor est nōn licuisse morī.
560
ārdent victrīcēs et flammae pectora praebent,
561
impōnuntque suīs ōra perusta virīs.
562
hoc genus īnfīdum nūptārum, hīc nūlla puella
563
nec fīda Euadnē nec pia Pēnelope.
564
fēlīx agrestum quondam pācāta juventūs,
565
dīvitiae quōrum messis et arbor erant!
566
illīs mūnus erat dēcussa Cydōnia rāmō,
567
et dare pūniceīs plēna canistra rubīs,
568
nunc violās tondēre manū, nunc mixta referre
569
līlia vīmineōs lūcida per calathōs,
570
et portāre suīs vestītās frondibus ūvās
571
aut variam plūmae versicolōris avem.
572
hīs tum blanditiīs fūrtīva per antra puellae
573
ōscula silvicolīs ēmpta dedēre virīs.
574
hinnuleī pellis strātōs operībat amantēs,
575
altaque nātīvō crēverat herba torō,
576
pīnus et incumbēns laetās circumdabat umbrās;
577
nec fuerat nūdās poena vidēre deās.
578
corniger Arcadiī vacuam pāstōris in aulam
579
dux ariēs saturās ipse redūxit ovēs;
580
dīque deaeque omnēs, quibus est tūtēla per agrōs,
581
praebēbant vestrī verba benigna focī:
582
'et leporem, quīcumque venīs, vēnāberis, hospes,
583
et sī forte meō trāmite quaeris avem:
584
et mē Pāna tibī comitem dē rūpe vocātō,
585
sīve petēs calamō praemia, sīve cane.'
586
at nunc dēsertīs cessant sacrāria lūcīs:
587
aurum omnēs victā jam pietāte colunt.
588
aurō pulsa fidēs, aurō vēnālia jūra,
589
aurum lēx sequitur, mox sine lēge pudor.
590
torrida sacrilegum testantur līmina Brennum,
591
dum petit intōnsī Pȳthia rēgna deī:
592
at mox laurigerō concussus vertice dīrās
593
Gallica Parnāsus sparsit in arma nivēs.
594
tē scelus acceptō Thrācis Polymēstoris aurō
595
nūtrit in hospitiō nōn, Polydōre, piō.
596
tū quoque ut aurātōs gererēs, Eriphȳla, lacertōs,
597
dēlāpsīs nusquam est Amphiarāus equīs.
598
prōloquar (atque utinam patriae sim vērus haruspex!):
599
frangitur ipsa suīs Rōma superba bonīs.
600
certa loquor, sed nūlla fidēs; neque vīlia quondam
601
vērāx Pergameīs maenas habenda malī:
602
sōla Parim Phrygiae fātum compōnere, sōla
603
fallācem Trōjae serpere dīxit equum.
604
ille furor patriae fuit ūtilis, ille parentī:
605
experta est vērōs irrita lingua deōs.
606
14
Multa tuae, Spartē, mīrāmur jūra palaestrae,
607
sed mage virgineī tot bona gymnasiī,
608
quod nōn īnfāmīs exercet corpore lūdōs
609
inter luctantīs nūda puella virōs,
610
cum pila vēlōcīs fallit per bracchia jactūs,
611
increpat et versī clāvis adunca trochī,
612
pulverulentaque ad extrēmās stat fēmina mētās,
613
et patitur dūrō vulnera pancratiō:
614
nunc ligat ad caestum gaudentia bracchia lorīs,
615
missile nunc discī pondus in orbe rotat,
616
et modo Tāygetī, crīnīs aspersa pruīnā,
617
sectātur patriōs per juga longa canēs:
618
gȳrum pulsat equīs, niveum latus ēnse revincit,
619
virgineumque cavō prōtegit aere caput,
620
quālis Amāzonidum nūdātīs bellica mammīs
621
Thermōdontiacīs turba lavātur aquīs;
622
quālis et Eurōtae Pollūx et Castor harēnīs,
623
hic victor pugnīs, ille futūrus equīs,
624
inter quōs Helenē nūdīs capere arma papillīs
625
fertur nec frātrēs ērubuisse deōs.
626
lēx igitur Spartāna vetat sēcēdere amantēs,
627
et licet in triviīs ad latus esse suae,
628
nec timor aut ūlla est clausae tūtēla puellae,
629
nec gravis austērī poena cavenda virī.
630
nūllō praemissō dē rēbus tūte loquāris
631
ipse tuīs: longae nūlla repulsa morae.
632
nec Tyriae vestēs errantia lūmina fallunt,
633
est neque odōrātae cūra molesta comae.
634
at nostra ingentī vādit circumdata turbā,
635
nec digitum angusta est īnseruisse via;
636
nec quae sit faciēs nec quae sint verba rogandī
637
inveniās: caecum versat amātor iter.
638
quod sī jūra forēs pugnāsque imitāta Lacōnum,
639
cārior hōc essēs tū mihi, Rōma, bonō.
640
15
Sīc ego nōn ūllōs jam nōrim in amōre tumultūs
641
nec veniat sine tē nox vigilanda mihi,
642
fābula nūlla tuās dē nōbīs concitet aurēs;
643
tē sōlam et lignīs fūneris ustus amem.
644
ut mihi praetextī pudor est relevātus amictūs
645
et data lībertās nōscere amōris iter,
646
illa rudīs animōs per noctēs cōnscia prīmās
647
imbuit, heu nūllīs capta Lycinna datīs!
648
tertius (haud multō minus est) cum dūcitur annus,
649
vix meminī nōbīs verba coīsse decem.
650
cūncta tuus sepelīvit amor, nec fēmina post tē
651
ūlla dedit collō dulcia vincla meō.
652
at tū nōn meritam parcās vexāre Lycinnam:
653
nescit vestra ruēns īra referre pedem.
654
testis erit Dircē tam vānō crīmine saeva,
655
Nycteos Antiopēn accubuisse Lycō.
656
āh quotiēns pulchrōs vulsit rēgīna capillōs,
657
molliaque immītīs fīxit in ōra manūs!
658
āh quotiēns famulam pēnsīs onerāvit inīquīs,
659
et caput in dūrā pōnere jussit humō!
660
saepe illam immundīs passa est habitāre tenebrīs,
661
vīlem jējūnae saepe negāvit aquam.
662
Juppiter, Antiopae nusquam succurris habentī
663
tot mala? corrumpit dūra catēna manūs.
664
sī deus es, tibi turpe tuam servīre puellam:
665
invocet Antiopē quem nisi vīncta Jovem?
666
sōla tamen, quaecumque aderant in corpore vīrēs,
667
rēgālīs manicās rūpit utrāque manū.
668
inde Cithaerōnis timidō pede currit in arcēs.
669
nox erat, et sparsō trīste cubīle gelū.
670
saepe vagō Āsōpī sonitū permōta fluentis
671
crēdēbat dominae pōne venīre pedēs.
672
et dūrum Zēthum et lacrimīs Amphiona mollem
673
experta est stabulīs māter abācta suīs.
674
ac velutī, magnōs cum pōnunt aequora mōtūs,
675
Eurus et adversus dēsinit īre Notō,
676
lītore sollicitō sonitus rārēscit harēnae,
677
sīc cadit īnflexō lāpsa puella genū.
678
sēra, tamen pietās: nātīs est cognitus error.
679
digne Jovis nātōs quī tueāre senex,
680
tū reddis puerīs mātrem; puerīque trahendam
681
vīnxērunt Dircēn sub trucis ōra bovis.
682
Antiopē, cognōsce Jovem: tibi glōria Dircē
683
dūcitur in multīs mortem habitūra locīs.
684
prāta cruentantur Zēthī, victorque canēbat
685
paeāna Amphīōn rūpe, Aracynthe, tuā.
686
16
Nox media, et dominae mihi vēnit epistula nostrae:
687
Tībure mē missā jussit adesse morā,
688
candida quā geminās ostendunt culmina turrēs,
689
et cadit in patulōs nympha Aniēna lacūs.
690
quid faciam? obductīs committam mēne tenebrīs
691
ut timeam audācīs in mea membra manūs?
692
at sī distulerō haec nostrō mandāta timōre,
693
nocturnō flētus saevior hoste mihi.
694
peccāram semel, et tōtum sum pulsus in annum:
695
in mē mānsuētās nōn habet illa manūs.
696
nec tamen est quisquam, sacrōs quī laedat amantēs:
697
Scīrōnis mediās hīs licet īre viās.
698
quisquis amātor erit, Scythicīs licet ambulet ōrīs,
699
nēmo adeō ut feriat barbarus esse volet.
700
sanguine tam parvō quis enim spargātur amantis
701
improbus, et cujus sit comes ipsa Venus?
702
lūna ministrat iter, dēmōnstrant astra salebrās,
703
ipse Amor accēnsās praecutit ante facēs,
704
saeva canum rabiēs morsūs āvertit hiantīs:
705
huic generī quōvīs tempore tūta via est.
706
quod sī certa meōs sequerentur fūnera cursūs,
707
tālī mors pretiō vel sit emenda mihi.
708
afferet haec unguenta mihī sertīsque sepulcrum
709
ōrnābit cūstōs ad mea busta sedēns.
710
dī faciant, mea nē terrā locet ossa frequentī
711
quā facit assiduō trāmite vulgus iter!
712
post mortem tumulī sīc īnfāmantur amantum.
713
mē tegat arboreā dēvia terra comā,
714
aut humer ignōtae cumulīs vāllātus harēnae:
715
nōn juvat in mediā nōmen habēre viā.
716
17
Nunc, ō Bacche, tuīs humilēs advolvimur ārīs:
717
dā mihi pācātō vela secunda, pater.
718
tū potes īnsānae Veneris compescere fastūs,
719
cūrārumque tuō fit medicīna merō.
720
per tē junguntur, per tē solvuntur amantēs:
721
tū vitium ex animō dīlue, Bacche, meō.
722
tē quoque enim nōn esse rudem testātur in astrīs
723
lyncibus ad caelum vecta Ariadna tuīs.
724
hoc mihi, quod veterēs cūstōdit in ossibus ignēs,
725
fūnera sānābunt aut tua vīna malum.
726
semper enim vacuōs nox sōbria torquet amantēs;
727
spēsque timorque animōs versat utrōque modō.
728
quod sī, Bacche, tuīs per fervida tempora dōnīs
729
accersītus erit somnus in ossa mea,
730
ipse seram vītēs pangamque ex ordine collēs,
731
quōs carpant nūllae mē vigilante ferae.
732
dum modo purpureō spūment mihi dōlia mustō,
733
et nova pressantīs inquinet ūva pedēs,
734
quod superest vītae per tē et tua cornua vīvam,
735
virtūtisque tuae, Bacche, poēta ferar.
736
dīcam ego māternōs Aetnaeō fulmine partūs,
737
Indica Nȳsaeīs arma fugāta chorīs,
738
vēsānumque novā nēquīquam in vīte Lycūrgum,
739
Pentheos in triplicīs fūnera rapta gregēs,
740
curvaque Tyrrhēnōs delphinum corpora nautās
741
in vada pampineā dēsiluisse ratē,
742
et tibi per mediam bene olentia flūmina Dīam,
743
unde tuum pōtant Naxia turba merum.
744
candida laxātīs onerātō colla corymbīs
745
cinget Bassaricās Lȳdia mitra comās,
746
lēvis odōrātō cervīx mānābit olīvō,
747
et feriēs nūdōs veste fluente pedēs.
748
mollia Dircaeae pulsābunt tympana Thēbae,
749
capripedēs calamō Pānes hiante canent,
750
vertice turrigerō juxtā dea magna Cybēbē
751
tundet ad Īdaeōs cymbala rauca chorōs.
752
ante forēs templī, crātēre antistes et aurō
753
lībātum fundēns in tua sacra merum,
754
haec ego nōn humilī referam memoranda coturnō,
755
quālis Pindaricō spīritus ōre tonat:
756
tū modo servitiō vacuum mē siste superbō,
757
atque hōc sollicitum vince sopōre caput.
758
18
Clausus ab umbrōsō quā tundit pontus Avernō
759
fūmida Bājārum stāgna tepentis aquae,
760
quā jacet et Trōjae tubicen Mīsēnus harēnā,
761
et sonat Herculeō strūcta labōre via;
762
hīc ubi, mortālīs dexter cum quaereret urbēs,
763
cymbala Thēbānō concrepuēre deō.
764
at nunc invīsae magnō cum crīmine Bājae,
765
quis deus in vestrā cōnstitit hostis aquā?
766
Mārcellus Stygiās vultum dēmīsit in undās,
767
errat et īnfernō spīritus ille lacū.
768
quid genus aut virtūs aut optima prōfuit illī
769
māter, et amplexum Caesaris esse focōs?
770
aut modo tam plēnō fluitantia vēla theātrō,
771
et per māternās ōmina fēsta manūs?
772
occidit, et miserō steterat vīcēsimus annus:
773
tot bona tam parvō clausit in orbe diēs.
774
ī nunc, tolle animōs et tēcum finge triumphōs,
775
stantiaque in plausum tōta theātra juvent;
776
Attalicās superā vestēs, atque ostra smaragdīs
777
gemmea sint Indīs: ignibus ista dabis.
778
sed tamen hūc omnēs, hūc prīmus et ultimus ōrdō:
779
est mala, sed cūnctīs ista terenda via est.
780
exōranda canis tria sunt lātrantia colla,
781
scandenda est torvī pūblica cumba senis.
782
nec fōrma aeternum aut cuiquam est fortūna perennis:
783
longius aut propius mors sua quemque manet.
784
ille licet ferrō cautus sē condat et aere,
785
mors tamen inclūsum prōtrahit inde caput.
786
Nirea nōn faciēs, nōn vīs exēmit Achillem,
787
Croesum aut, Pactōlī quās parit ūmor, opēs.
788
at tibi nauta, piās hominum quō trāicit umbrās,
789
hūc animae portet corpus ināne tuae:
790
quā Siculae victor tellūris Claudius et quā
791
Caesar, ab hūmānā cessit in astra viā.
792
19
Obicitur totiēns ā tē mihi nostra libīdō:
793
crēde mihī, vōbīs imperat ista magis.
794
vōs, ubi contemptī rūpistis frēna pudōris,
795
nescītis captae mentis habēre modum.
796
flamma per incēnsās citius sedētur aristās,
797
flūminaque ad fontis sint reditūra caput,
798
et placidum Syrtēs portum et bona lītora nautīs
799
praebeat hospitiō saeva Malēa suō,
800
quam possit vestrōs quisquam reprehendere cursūs
801
et rabidae stimulōs frangere nēquitiae.
802
testis, Crētaeī fastūs quae passa juvencī
803
induit abjēgnae cornua falsa bovis;
804
testis Thessalicō flagrāns Salmōnis Enīpeō,
805
quae voluit liquidō tōta subīre deō.
806
crīmen et illa fuit, patriā succēnsa senectā
807
arboris in frondēs condita Myrrha novae.
808
nam quid Mēdēae referam, quō tempore mātris
809
īram nātōrum caede piāvit amor?
810
quidve Clytaemēstrae, propter quam tōta Mycēnīs
811
īnfāmis stuprō stat Pelopēa domus?
812
tūque, ō, Mīnōā vēnumdata, Scylla, figūrā
813
tondēs purpureā rēgna paterna comā.
814
hanc igitur dōtem virgō dēsponderat hostī!
815
Nīse, tuās portās fraude reclūsit amor.
816
at vōs, innūptae, fēlīcius ūrite taedās:
817
pendet Crētaeā tracta puella rate.
818
nōn tamen immeritō Mīnōs sedet arbiter Orcī:
819
victor erat quamvīs, aequus in hoste fuit.
820
20
Crēdis eum jam posse tuae meminisse figūrae,
821
vīdistī ā lectō quem dare vēla tuō?
822
dūrus, quī lucrō potuit mūtāre puellam!
823
tantīne, ut lacrimēs, Āfrica tōta fuit?
824
at tū stulta adeō es? tū fingis inānia verba:
825
forsitan ille aliō pectus amōre terat.
826
est tibi fōrma potēns, sunt castae Palladis artēs,
827
splendidaque ā doctō fāma refulget avō,
828
fortūnāta domus, modo sit tibi fīdus amīcus.
829
fīdus erō: in nostrōs curre, puella, torōs!
830
tū quoque, quī aestīvōs spatiōsius exigis ignēs,
831
Phoebe, morātūrae contrahe lūcis iter.
832
nox mihi prīma venit! prīmae dā tempora noctī!
833
longius in prīmō, Lūna, morāre torō.
834
quam multae ante meīs cēdent sermōnibus hōrae
835
dulcia quam nōbīs concitet arma Venus!
836
foedera sunt pōnenda prius signandaque jūra
837
et scrībenda mihī lēx in amōre novō.
838
haec Amor ipse suō cōnstringet pignora signō:
839
testis sīdereae torta corōna deae.
840
namque ubi nōn certō vincītur foedere lectus,
841
nōn habet ultōrēs nox vigilanda deōs,
842
et quibus imposuit, solvit mox vincla libīdō:
843
contineant nōbīs ōmina prīma fidem.
844
ergō, quī tāctīs haec foedera rūperit ārīs,
845
pollueritque novō sacra marīta torō,
846
illī sint quīcumque solent in amōre dolōrēs,
847
et caput argūtae praebeat historiae,
848
nec flentī dominae patefiant nocte fenestrae:
849
semper amet, frūctū semper amōris egēns.
850
21
Magnum iter ad doctās proficīscī cōgor Athēnās
851
ut mē longa gravī solvat amōre via.
852
crēscit enim assiduē spectandō cūra puellae:
853
ipse alimenta sibī maxima praebet amor.
854
omnia sunt temptāta mihī, quācumque fugārī
855
posset: at ex omnī mē premit ipse deus.
856
vix tamen aut semel admittit, cum saepe negārit:
857
seu venit, extrēmō dormit amicta torō.
858
ūnum erit auxilium: mūtātīs Cynthia terrīs
859
quantum oculīs, animō tam procul ībit amor.
860
nunc agite, ō sociī, prōpellite in aequora nāvem,
861
rēmōrumque parēs dūcite sorte vicēs,
862
jungiteque extrēmō fēlīcia lintea mālō:
863
jam liquidum nautīs aura secundat iter.
864
Rōmānae turrēs et vōs valeātis, amīcī,
865
quāliscumque mihī tūque, puella, valē!
866
ergō ego nunc rudis Hadriacī vehar aequoris hospes,
867
cōgar et undisonōs nunc prece adīre deōs.
868
deinde per Īonium vectus cum fessa Lechaeō
869
sēdārit placidā vela phasēlus aquā,
870
quod superest, sufferre, pedēs, properāte labōrem,
871
Isthmos quā terrīs arcet utrumque mare.
872
inde ubi Pīraeī capient mē lītora portūs,
873
scandam ego Thēsēae bracchia longa viae.
874
illīc vel stadiīs animum ēmendāre Platōnis
875
incipiam aut hortīs, docte Epicūre, tuīs;
876
persequar aut studium linguae, Dēmosthenis arma,
877
lībābōque tuōs, culte Medre, salēs;
878
aut certē tabulae capient mea lūmina pictae,
879
sīve ebore exāctae, seu magis aere, manūs.
880
et spatia annōrum et longa intervālla profundī
881
lenībunt tacitō vulnera nostra sinū:
882
seu moriar, fātō, nōn turpī frāctus amōre;
883
atque erit illa mihī mortis honesta diēs.
884
22
Frīgida tam multōs placuit tibi Cȳzicus annōs,
885
Tulle, Propontiacā quā fluit isthmos aquā,
886
Dindymis et sacrā fabricāta in vīte Cybēbē,
887
raptōrisque tulit quae via Dītis equōs?
888
sī tē forte juvant Hellēs Athamantidos urbēs,
889
nec dēsīderiō, Tulle, movēre meō,
890
sī tibi olōrigerī vīsenda est ōra Caystrī,
891
et quae septēnās temperat unda viās;
892
tū licet aspiciās caelum omne Atlanta gerentem,
893
sectaque Persēā Phorcidos ōra manū,
894
Gēryonis stabula et luctantum in pulvere signa
895
Herculis Antaeīque, Hesperidumque chorōs;
896
tūque tuō Colchum prōpellās rēmige Phasim,
897
Pēliacaeque trabis tōtum iter ipse legās,
898
quā rudis Argōā natat inter saxa columbā
899
in faciem prōrae pīnus adācta novae:
900
omnia Rōmānae cēdent mīrācula terrae.
901
nātūra hīc posuit, quidquid ubīque fuit.
902
armīs apta magis tellūs quam commoda noxae:
903
Fāmam, Rōma, tuae nōn pudet historiae.
904
nam quantum ferrō tantum pietāte potentēs
905
stāmus: victrīcīs temperat īra manūs.
906
hīc, Aniō Tīburne, fluis, Clītumnus ab Umbrō
907
trāmite, et aeternum Marcius ūmor opus,
908
Albānus lacus et foliīs Nemorēnsis abundāns,
909
pōtaque Pollūcis nympha salūbris equō.
910
at nōn squāmōsō lābuntur ventre cerastae,
911
Ītala portentīs nec furit unda novīs;
912
nōn hīc Andromedae resonant prō mātre catēnae,
913
nec tremis Ausoniās, Phoebe fugāte, dapēs,
914
nec cuiquam absentēs ārsērunt in caput ignēs
915
exitium nātō mātre movente suō;
916
Penthea nōn saevae vētur in arbore Bacchae,
917
nec solvit Danaās subdita cerva ratēs;
918
cornua nec valuit curvāre in paelice Jūnō
919
aut faciem turpī dēdecorāre bove;
920
arboreāsque crucēs Sinis, et nōn hospita Grāīs
921
saxa, et curtātās in fera fāta trabēs.
922
haec tibi, Tulle, parēns, haec est pulcherrima sēdēs,
923
hīc tibi prō dignā gente petendus honōs,
924
hīc tibi ad ēloquium cīvēs, hīc ampla nepōtum
925
spēs et ventūrae conjugis aptus amor.
926
23
Ergō tam doctae nōbīs periēre tabellae,
927
scrīpta quibus pariter tot periēre bona!
928
hās quondam nostrīs manibus dētrīverat ūsus,
929
quī nōn signātās jussit habēre fidem.
930
illae jam sine mē nōrant plācāre puellās,
931
et quaedam sine mē verba diserta loquī.
932
nōn illās fīxum cārās effēcerat aurum:
933
vulgārī buxō sordida cēra fuit.
934
quālēscumque mihī semper mānsēre fidēlēs,
935
semper et effectūs prōmeruēre bonōs.
936
forsitan haec illīs fuerunt mandāta tabellīs:
937
'īrāscor, quoniam es, lente, morātus herī.
938
an tibi nescio quae vīsa est fōrmōsior? an tū
939
nōn bona dē nōbīs crīmina ficta jacis?'
940
aut dīxit: 'veniēs hodiē, cessābimus ūnā:
941
hospitium tōtā nocte parāvit Amor,'
942
et quaecumque volēns reperit nōn stulta puella
943
garrula, cum blandīs dīcitur hōra dolīs.
944
mē miserum, hīs aliquis ratiōnem scrībit avārus
945
et pōnit dūrās inter ephemeridas!
946
quās sī quis mihi rettulerit, dōnābitur aurō:
947
quis pro dīvitiīs ligna retenta velit
948
ī puer, et citus haec aliquā prōpōne columnā,
949
et dominum Ēsquiliīs scrībe habitāre tuum.
950
24
Falsa est ista tuae, mulier, fīdūcia fōrmae,
951
ōlim oculīs nimium facta superba meīs.
952
noster amor tālīs tribuit tibi, Cynthia, laudēs:
953
versibus īnsignem tē pudet esse meīs.
954
mixtam tē variā laudāvī saepe figūrā,
955
ut, quod nōn essēs, esse putāret amor;
956
et color est totiēns roseō collātus Eōō,
957
cum tibi quaesītus candor in ōre foret:
958
quod mihi nōn patriī poterant āvertere amīcī,
959
ēluere aut vastō Thessala sāga marī,
960
hoc ego, nōn ferrō, nōn igne coāctus, at ipsā
961
naufragus Aegaeā (vēra fatēbor) aquā.
962
correptus saevō Veneris torrēbar aēnō;
963
vīnctus eram versās in mea terga manūs.
964
ecce corōnātae portum tetigēre carīnae,
965
trājectae Syrtēs, ancora jacta mihi est.
966
nunc dēmum vastō fessī resipīscimus aestū,
967
vulneraque ad sānum nunc coiēre mea.
968
Mēns Bona, sī qua dea es, tua mē in sacrāria dōnō!
969
exciderunt surdō tot mea vōta Jovī.
970
25
Rīsus eram positīs inter convīvia mēnsīs,
971
et dē mē poterat quīlibet esse loquāx.
972
quīnque tibi potuī servīre fidēliter annōs:
973
ungue meam morsō saepe querēre fidem.
974
nīl moveor lacrimīs: istā sum captus ab arte;
975
semper ab īnsidiīs, Cynthia, flēre solēs.
976
flēbō ego discēdēns, sed flētum injūria vincit:
977
tū bene conveniēns nōn sinis īre jugum.
978
līmina jam nostrīs valeant lacrimantia verbīs,
979
nec tamen īrātā jānua frācta manū.
980
at tē cēlātīs aetās gravis urgeat annīs,
981
et veniat fōrmae rūga sinistra tuae!
982
vellere tum cupiās albōs ā stirpe capillōs,
983
jam speculō rūgās increpitante tibi,
984
exclūsa inque vicem fastūs patiāre superbōs,
985
et quae fēcistī facta querāris anus!
986
hās tibi fātālīs cecinit mea pāgina dīrās:
987
ēventum fōrmae disce timēre tuae!
988