Elegies

"hoc, quodcumque vidēs, hospes, quā maxima Rōma est,

ante Phrygem Aenēān collis et herba fuit;

atque ubi Nāvālī stant sacra Palātia Phoebō,

Euandrī profugae concubuēre bovēs.

fictilibus crēvēre deīs haec aurea templa,

nec fuit opprobriō facta sine arte casa;

Tarpējusque pater nūdā dē rūpe tonābat,

et Tiberīs nostrīs advena būbus erat.

quā gradibus domus ista Remī sē sustulit, ōlim

ūnus erat frātrum maxima rēgna focus.

cūria, praetextō quae nunc nitet alta senātū,

pellītōs habuit, rūstica corda, Patrēs.

būcina cōgēbat prīscōs ad verba Quirītīs:

centum illī in prātō saepe senātus erat.

nec sinuōsa cavō pendēbant vēla theātrō,

pulpita sollemnīs nōn oluēre crocōs.

nūllī cūra fuit externōs quaerere dīvōs,

cum tremeret patriō pendula turba sacrō,

annuaque accēnsō celebrante Parīlia faenō,

quālia nunc curtō lustra novantur equō.

Vesta corōnātīs pauper gaudēbat asellīs,

dūcēbant macrae vīlia sacra bovēs.

parva sagīnātī lūstrābant compita porcī,

pāstor et ad calamōs exta litābat ovis.

verbera pellītus saetōsa movēbat arātor,

unde licēns Fabius sacra Lupercus habet.

nec rudis īnfēstīs mīles radiābat in armīs:

miscēbant ustā proelia nūda sude.

prīma galērītus posuit praetōria Lycmōn,

magnaque pars Tatiō rērum erat inter ovīs.

hinc Titiēs Ramnēsque virī Lucerēsque Solōnī,

quattuor hinc albōs Rōmulus ēgit equōs.

quippe suburbānae parvā minus urbe Bovillae

et, quī nunc nūllī, maxima turba Gabī.

et stetit Alba potēns, albae suis ōmine nāta,

ac tibi Fīdēnās longa erat īsse via.

nīl patrium nisi nōmen habet Rōmānus alumnus:

sanguinis altrīcem nōn pudet esse lupam.

hūc melius profugōs mīsistī, Trōja, Penātīs;

heu quālī vecta est Dardana puppis ave!

jam bene spondēbant tunc ōmina, quod nihil illam

laeserat abjēgnī venter apertus equī,

cum pater in nātī trepidus cervīce pependit,

et verita est umerōs ūrere flamma piōs.

tunc animī vēnēre Decī Brūtīque secūrēs,

vēxit et ipsa suī Caesaris arma Venus,

arma resurgentis portāns victrīcia Trōjae:

fēlīx terra tuōs cēpit, Iūle, deōs,

sī modo Avernālis tremulae cortīna Sibyllae

dīxit Aventīnō rūra pianda Remō,

aut sī Pergameae sērō rata carmina vātis

longaevum ad Priamī vēra fuēre caput:

"vertite equum, Danaī! male vincitis! Īlia tellūs

vīvet, et huic cinerī Juppiter arma dabit."

optima nūtrīcum nostrīs lupa Mārtia rēbus,

quālia crēvērunt moenia lacte tuō!

moenia namque piō cōner dispōnere versū:

ei mihi, quod nostrō est parvus in ōre sonus!

sed tamen exiguō quodcumque ē pectore rīvī

flūxerit, hoc patriae serviet omne meae.

Ennius hirsūtā cingat sua dicta corōnā:

mī folia ex hederā porrige, Bacche, tuā,

ut nostrīs tumefacta superbiat Umbria librīs,

Umbria Rōmānī patria Callimachī!

scandentīs quisquis cernit dē vallibus arcēs,

ingeniō mūrōs aestimet ille meō!

Rōma, favē, tibi surgit opus, date candida cīvēs

ōmina, et inceptīs dextera cantet avis!

sacra diēsque canam et cognōmina prīsca locōrum:

hās meus ad mētās sūdet oportet equus."

"quō ruis imprūdēns, vage, dīcere fāta, Propertī?

nōn sunt ā dextrō condita fīla colō.

accersīs lacrimās cantāns, āversus Apollō:

poscis ab invītā verba pigenda lyrā.

certa feram certīs auctōribus, aut ego vātēs

nescius aerātā signa movēre pilā.

mē creat Archȳtae subolēs Babylōnius Ōrops

Hōron, et ā proavō ducta Conōne domus.

dī mihi sunt testēs nōn dēgenerāsse propinquōs,

inque meīs librīs nīl prius esse fidē.

nunc pretium fēcēre deōs et (fallitur aurō

Juppiter) oblīquae signa iterāta rotae

fēlīcēsque Jovis stēllās Mārtisque rapācēs

et grave Sāturnī sīdus in omne caput;

quid moveant Piscēs animōsaque signa Leōnis,

lōtus et Hesperiā quid Capricornus aquā.

[dīcam: "Trōja cadēs, et Trōica Rōma, resurgēs;"

et maris et terrae longa sepulcra canam.]

dīxī ego, cum geminōs prōdūceret Arria nātōs

(illa dabat nātīs arma vetante deō):

nōn posse ad patriōs sua pīla referre Penātīs:

nempe meam firmant nunc duo busta fidem.

quippe Lupercus, equī dum saucia prōtegit ōra,

heu sibi prōlāpsō nōn bene cāvit equō;

Gallus at, in castrīs dum crēdita signa tuētur,

concidit ante aquilae rōstra cruenta suae:

fātālēs puerī, duo fūnera mātris avārae!

vēra, sed invītō, contigit ista fidēs.

īdem ego, cum Cinarae traheret Lūcīna dolōrēs,

et facerent uterī pondera lenta moram,

"Jūnōnis facitō vōtum impetrābile" dīxī:

illa parit: librīs est data palma meīs!

hoc neque harēnōsum Libyae Jovis explicat antrum,

aut sibi commissōs fibra locūta deōs,

aut sī quis mōtās cornīcis sēnserit ālās,

umbrave quae magicīs mortua prōdit aquīs:

aspicienda via est caelī vērusque per astra

trāmes, et ab zōnīs quīnque petenda fidēs.

exemplum grave erit Calchās: namque Aulide solvit

ille bene haerentīs ad pia saxa ratīs;

īdem Agamemnoniae ferrum cervīce puellae

tīnxit, et Atrīdēs vēla cruenta dedit;

nec rediēre tamen Danaī: tū dīruta flētum

supprime et Euboicōs respice, Trōja, sinūs!

Nauplius ultōrēs sub noctem porrigit ignīs,

et natat exuviīs Graecia pressa suīs.

victor Oīliadē, rape nunc et dīlige vātem,

quam vetat āvellī veste Minerva suā!

hāctenus historiae: nunc ad tua dēvehar astra;

incipe tū lacrimīs aequus adesse novīs.

Umbria tē nōtīs antīqua Penātibus ēdit,

mentior? an patriae tangitur ōra tuae?

quā nebulōsa cavō rōrat Mēvānia campō,

et lacus aestīvīs intepet Umber aquīs,

scandentisque Asis cōnsurgit vertice mūrus,

mūrus ab ingeniō nōtior ille tuō.

ossaque lēgistī nōn illā aetāte legenda

patris et in tenuīs cōgeris ipse larēs:

nam tua cum multī versārent rūra juvencī,

abstulit excultās pertica trīstis opēs.

mox ubi bulla rudī dīmissa est aurea collō,

mātris et ante deōs lībera sūmpta toga,

tum tibi pauca suō dē carmine dictat Apollō

et vetat īnsānō verba tonāre Forō.

at tū finge elegōs, fallāx opus: haec tua castra!

scrībat ut exemplō cētera turba tuō.

mīlitiam Veneris blandīs patiēre sub armīs,

et Veneris Puerīs ūtilis hostis eris.

nam tibi victrīcēs quāscumque labōre parāstī,

ēlūdit palmās ūna puella tuās:

et bene cum fīxum mentō discusseris uncum,

nīl erit hoc: rōstrō tē premet ānsa tuō.

illius arbitriō noctem lūcemque vidēbis:

gutta quoque ex oculīs nōn nisi jussa cadet.

nec mīlle excubiae nec tē signāta juvābunt

līmina: persuāsae fallere rīma sat est.

nunc tua vel mediīs puppis luctētur in undīs,

vel licet armātīs hostis inermis eās,

vel tremefacta cavō tellūs dīdūcat hiātum:

octipedis Cancrī terga sinistra timē!"

quid mīrāre meās tot in ūnō corpore fōrmās,

accipe Vertumnī signa paterna deī.

Tuscus ego Tuscīs orior, nec paenitet inter

proelia Volsiniōs dēseruisse focōs.

haec mē turba juvat, nec templō laetor eburnō:

Rōmānum satis est posse vidēre Forum.

hāc quondam Tiberīnus iter faciēbat, et ajunt

rēmōrum audītōs per vada pulsa sonōs:

at postquam ille suīs tantum concessit alumnīs,

Vertumnus versō dīcor ab amne deus.

seu, quia vertentis frūctum praecēpimus annī,

Vertumnī rūrsus crēdidit esse sacrum.

prīma mihī variat līventibus ūva racēmīs,

et coma lactentī spīcea frūge tumet;

hīc dulcīs cerasōs, hīc autumnālia prūna

cernis et aestīvō mōra rubēre diē;

īnsitor hīc solvit pōmōsā vōta corōnā,

cum pirus invītō stīpite māla tulit.

mendāx fāma, nocēs: alius mihi nōminis index:

dē sē nārrantī tū modo crēde deō.

opportūna mea est cūnctīs nātūra figūrīs:

in quamcumque volēs verte, decōrus erō.

indue mē Cōīs, fīam nōn dūra puella:

mēque virum sūmptā quis neget esse togā?

dā falcem et tortō frontem mihi comprime faenō:

jūrābis nostrā grāmina secta manū.

arma tulī quondam et, meminī, laudābar in illīs:

corbis et impositō pondere messor eram.

sōbrius ad lītēs: at cum est imposta corōna,

clāmābis capitī vīna subīsse meō.

cinge caput mitrā, speciem fūrābor Iacchī;

fūrābor Phoebī, sī modo plēctra dabis.

cassibus impositīs vēnor: sed harundine sūmptā

fautor plūmōsō sum deus aucupiō.

est etiam aurīgae speciēs Vertumnus et ejus

trāicit alternō quī leve pondus equō.

sub petasō piscīs calamō praedābor, et ībō

mundus dēmissīs īnstitor in tunicīs.

pāstōrem ad baculum possum curvāre vel īdem

sirpiculīs mediō pulvere ferre rosam.

nam quid ego adiciam, dē quō mihi maxima fāma est,

hortōrum in manibus dōna probāta meīs?

caeruleus cucumis tumidōque cucurbita ventre

mē notat et juncō brassica vīncta levī;

nec flōs ūllus hiat prātīs, quīn ille decenter

impositus frontī langueat ante meae.

at mihi, quod fōrmās ūnus vertēbar in omnīs,

nōmen ab ēventū patria lingua dedit;

et tū, Rōma, meīs tribuistī praemia Tuscīs,

(unde hodiē Vīcus nōmina Tuscus habet),

tempore quō sociīs vēnit Lycomēdius armīs

atque Sabīna ferī contudit arma Tatī.

vīdī ego lābentīs aciēs et tēla cadūca,

atque hostīs turpī terga dedisse fugae.

sed faciās, dīvum Sator, ut Rōmāna per aevum

trānseat ante meōs turba togāta pedēs.

sex superant versūs: tē, quī ad vadimōnia curris,

nōn moror: haec spatiīs ultima crēta meīs.

stīpes acernus eram, properantī falce dolātus,

ante Numam grātā pauper in urbe deus.

at tibi, Māmurrī, fōrmae caelātor aēnae,

tellūs artificēs nē terat Osca manūs,

quī mē tam docilīs potuistī fundere in ūsūs.

ūnum opus est, operī nōn datur ūnus honōs.

haec Arethūsa suō mittit mandāta Lycōtae,

cum totiēns absīs, sī potes esse meus.

sī qua tamen tibi lēctūrō pars oblita dērit,

haec erit ē lacrimīs facta litūra meīs:

aut sī qua incertō fallet tē littera tractū,

signa meae dextrae jam morientis erunt.

tē modo vīdērunt iterātōs Bactra per ortūs,

tē modo mūnītō Sēricus hostis equō,

hībernīque Getae, pictōque Britannia currū,

ustus et Ēōā dēcolor Indus aquā.

haecne marīta fidēs et pactae in sāvia noctēs,

cum rudis urgentī bracchia vīcta dedī?

quae mihi dēductae fax ōmen praetulit, illa

trāxit ab ēversō lūmina nigra rogō;

et Stygiō sum sparsa lacū, nec rēcta capillīs

vitta data est: nūpsī nōn comitante deō.

omnibus heu portīs pendent mea noxia vōta:

texitur haec castrīs quārta lacerna tuīs.

occidat, immeritā quī carpsit ab arbore vallum

et strūxit querulās rauca per ossa tubās,

dignior oblīquō fūnem quī torqueat Ocnō,

aeternusque tuam pāscat, aselle, famem!

dīc mihi, num tenerōs ūrit lōrīca lacertōs?

num gravis imbellīs atterit hasta manūs?

haec noceant potius, quam dentibus ūlla puella

det mihi plōrandās per tua colla notās!

dīceris et maciē vultum tenuāsse: sed optō

ē dēsīderiō sit color iste meō.

at mihi cum noctēs indūxit vesper amārās,

sī qua relicta jacent, ōsculor arma tua;

tum queror in tōtō nōn sīdere pallia lectō,

lūcis et auctōrēs nōn dare carmen avīs.

noctibus hībernīs castrēnsia pēnsa labōrō

et Tyria in clāvōs vellera secta tuōs;

et discō, quā parte fluat vincendus Araxēs,

quot sine aquā Parthus mīlia currat equus;

cōgor et ē tabulā pictōs ēdiscere mundōs,

quālis et haec doctī sit positūra deī,

quae tellūs sit lenta gelū, quae putris ab aestū,

ventus in Ītaliam quī bene vēla ferat.

assidet ūna soror, cūrīs et pallida nūtrīx

pējerat hībernī temporis esse morās.

fēlīx Hippolytē! nūdā tulit arma papillā

et tēxit galeā barbara molle caput.

Rōmānīs utinam patuissent castra puellīs!

essem mīlitiae sarcina fīda tuae,

nec mē tardārent Scythiae juga, cum Pater altās

Ācrius in glaciem frīgore nectit aquās.

omnis amor magnus, sed apertō in conjuge major:

hanc Venus, ut vīvat, ventilat ipsa facem.

nam mihi quō Poenīs ter purpura fulgeat ostrīs

crystallusque meās ōrnet aquōsa manūs?

omnia surda tacent, rārīsque assuēta kalendīs

vix aperit clausōs ūna puella Larēs,

Craugidos et catulae vōx est mihi grāta querentis:

illa tuī partem vindicat ūna torī.

flōre sacella tegō, verbēnīs compita vēlō,

et crepat ad veterēs herba Sabīna focōs.

sīve in fīnitimō gemuit stāns noctua tignō,

seu voluit tangī parca lucerna merō,

illa diēs hornīs caedem dēnūntiat agnīs,

succīnctīque calent ad nova lucra popae.

nē, precor, ascēnsīs tantī sit glōria Bactrīs,

raptave odōrātō carbasa līna ducī,

plumbea cum tortae sparguntur pondera fundae,

subdolus et versīs increpat arcus equīs!

sed (tua sīc domitīs Parthae tellūris alumnīs

pūra triumphantīs hasta sequātur equōs)

incorrupta meī cōnservā foedera lectī!

hāc ego tē sōlā lēge redīsse velim:

armaque cum tulerō portae vōtīva Capēnae,

subscrībam: "salvō grāta puella virō."

Tarpējum nemus et Tarpējae turpe sepulcrum

fābor et antīquī līmina capta Jovis.

lūcus erat fēlīx hederōsō conditus antrō,

multaque nātīvīs obstrepit arbor aquīs,

Silvānī rāmōsa domus, quō dulcis ab aestū

fistula pōtūrās īre jubēbat ovīs.

hunc Tatius fontem vāllō praecingit acernō,

fīdaque suggestā castra corōnat humō.

quid tum Rōma fuit, tubicen vīcīna Curētis

cum quateret lentō murmure saxa Jovis?

atque ubi nunc terrīs dīcuntur jūra subāctīs,

stābant Rōmānō pīla Sabīna Forō.

mūrus erant montēs: ubi nunc est cūria saepta,

bellicus ex illō fonte bibēbat equus.

hinc Tarpēja deae fontem lībāvit: at illī

urgēbat medium fictilis urna caput.

et satis ūna malae potuit mors esse puellae,

quae voluit flammās fallere, Vesta, tuās?

vīdit harēnōsīs Tatium prōlūdere campīs

pictaque per flāvās arma levāre jubās:

obstipuit rēgis faciē et rēgālibus armīs,

interque oblītās excidit urna manūs.

saepe illa immeritae causāta est ōmina lūnae,

et sibi tingendās dīxit in amne comās:

saepe tulit blandīs argentea līlia Nymphīs,

Rōmula nē faciem laederet hasta Tatī.

dumque subit prīmō Capitōlia nūbila fūmō,

rettulit hirsūtīs bracchia secta rubīs,

et sua Tarpējā residēns ita flēvit ab arce

vulnera, vīcīnō nōn patienda Jovī:

"ignēs castrōrum et Tatiae praetōria turmae

et fōrmōsa oculīs arma Sabīna meīs,

ō utinam ad vestrōs sedeam captīva Penātīs,

dum captīva meī cōnspicer ōra Tatī!

Rōmānī montēs, et montibus addita Rōma,

et valeat probrō Vesta pudenda meō:

ille equus, ille meōs in castra repōnet amōrēs,

cui Tatius dextrās collocat ipse jubās!

quid mīrum in patriōs Scyllam saevisse capillōs,

candidaque in saevōs inguina versa canīs?

prōdita quid mīrum frāternī cornua mōnstrī,

cum patuit lēctō stāmine torta via?

quantum ego sum Ausoniīs crīmen factūra puellīs,

improba virgineō lēcta ministra focō!

Pallados exstīnctōs sī quis mīrābitur ignīs,

ignōscat: lacrimīs spargitur āra meīs.

crās, ut rūmor ait, tōtā pōtābitur urbe:

tū cape spīnōsī rōrida terga jugī.

lūbrica tōta via est et perfida: quippe tacentīs

fallācī cēlat līmite semper aquās.

ō utinam magicae nōssem cantāmina Mūsae!

haec quoque fōrmōsō lingua tulisset opem.

tē toga picta decet, nōn quem sine mātris honōre

nūtrit inhūmānae dūra papilla lupae.

hīc, hospes, patriā metuar rēgīna sub aulā?

dōs tibi nōn humilis prōdita Rōma venit.

sī minus, at raptae nē sint impūne Sabīnae:

mē rape et alternā lēge repende vicēs!

commissās aciēs ego possum solvere: nūptae

vōs medium pallā foedus inīte meā.

adde Hymenaee modōs, tubicen fera murmura conde:

crēdite, vestra meus molliet arma torus.

et jam quārta canit ventūram būcina lūcem,

ipsaque in Ōceanum sīdera lāpsa cadunt.

experiar somnum, dē tē mihi somnia quaeram:

fac veniās oculīs umbra benigna meīs."

dīxit, et incertō permīsit bracchia somnō,

nescia sē furiīs accubuisse novīs.

nam Vesta, Īliacae fēlīx tūtēla favīllae,

culpam alit et plūrēs condit in ossa facēs.

illa ruit, quālis celerem prope Thermōdonta

Strȳmonis abscissō fertur aperta sinū.

urbī fēstus erat (dīxēre Parīlia patrēs),

hic prīmus coepit moenibus esse diēs,

annua pāstōrum convīvia, lūsus in urbe,

cum pāgāna madent fercula dīvitiīs,

cumque super rārōs faenī flammantis acervōs

trāicit immundōs ēbria turba pedēs.

Rōmulus excubiās dēcrēvit in ōtia solvī

atque intermissā castra silēre tubā.

hoc Tarpēja suum tempus rata convenit hostem:

pacta ligat, pactīs ipsa futūra comes.

mōns erat ascēnsū dubius fēstōque remissus

nec mora, vōcālīs occupat ēnse canīs.

omnia praebēbant somnōs: sed Juppiter ūnus

dēcrēvit poenīs invigilāre suīs.

prōdiderat portaeque fidem patriamque jacentem,

nūbendīque petit, quem velit, ipsa diem.

at Tatius (neque enim scelerī dedit hostis honōrem)

"nūbe" ait "et rēgnī scande cubīle meī!"

dīxit, et ingestīs comitum super obruit armīs.

haec, virgō, officiīs dōs erat apta tuīs.

ā duce Tarpējā mōns est cognōmen adeptus:

ō vigil, injūstae praemia sortis habēs.

terra tuum spīnīs obdūcat, lēna, sepulcrum,

et tua, quod nōn vīs, sentiat umbra sitim;

nec sedeant cinerī Mānēs, et Cerberus ultor

turpia jējūnō terreat ossa sonō!

docta vel Hippolytum Venerī mollīre negantem,

concordīque torō pessima semper avis,

Pēnelopēn quoque neglēctō rūmōre marītī

nūbere lascīvō cōgeret Antinoō.

illa velit, poterit magnēs nōn dūcere ferrum,

et volucris nīdīs esse noverca suīs.

quippe et, Collīnās ad fossam mōverit herbās,

stantia currentī dīluerentur aquā:

audāx cantātae lēgēs impōnere lūnae

et sua nocturnō fallere terga lupō,

posset ut intentōs āstū caecāre marītōs,

cornīcum immeritās ēruit ungue genās;

cōnsuluitque strigēs nostrō dē sanguine, et in mē

hippomanes fētae sēmina lēgit equae.

exōrābat opus verbīs, ceu blanda perūre

saxōsamque ferat sēdula culpa viam:

"sī tē Ēōa Dorozantum juvat aurea rīpa

et quae sub Tyriā concha superbit aquā,

Eurypylīque placet Cōae textūra Minervae,

sectaque ab Attalicīs putria signa torīs,

seu quae palmiferae mittunt vēnālia Thēbae,

murreaque in Parthīs pōcula cocta focīs;

sperne fidem, prōvolve deōs, mendācia vincant,

frange et damnōsae jūra pudīcitiae!

et simulāre virum pretium facit: ūtere causīs!

major dīlātā nocte recurret amor.

sī tibi forte comās vexāverit, ūtilis īra:

post modo mercātā pāce premendus erit.

dēnique ubi amplexū Venerem prōmīseris ēmptō,

fac simulēs pūrōs Īsidis esse diēs.

ingerat Aprīlīs Iolē tibi, tundat Amyclē

nātālem Majīs Īdibus esse tuum.

supplex ille sedet, positā tū scrībe cathedrā

quidlibet! hās artīs sī pavet ille, tenēs!

semper habē morsūs circā tua colla recentīs,

lītibus alternīs quōs putet esse datōs.

nec tē Mēdēae dēlectent probra sequācis

(nempe tulit fastūs ausa rogāre prior),

sed potius mundī Thāis pretiōsa Medrī,

cum ferit astūtōs cōmica moecha Getās.

in mōrēs tē verte virī: sī cantica jactat,

ī comes et vōcēs ēbria junge tuās.

jānitor ad dantīs vigilet: sī pulset inānis,

surdus in obductam somniet usque seram.

nec tibi displiceat mīles nōn factus amōrī,

nauta nec attrītā sī ferat aera manū,

aut quōrum titulus per barbara colla pependit,

crētātī mediō cum saluēre forō.

aurum spectātō, nōn quae manus afferat aurum!

versibus audītīs quid nisi verba ferēs?

[quid juvat ōrnātō prōcēdere, vīta, capillō

et tenuīs Cōā veste movēre sinūs?]

quī versūs, Cōae dederit nec mūnera vestis,

istīus tibi sit surda sine arte lyra.

dum vernat sanguis, dum rūgīs integer annus,

ūtere, nē quid crās lībet ab ōre diēs!

vīdī ego odōrātī vīctūra rosāria Paestī

sub mātūtīnō cocta jacēre Notō."

sed (cape torquātae, Venus ō rēgīna, columbae

ob meritum ante tuōs guttura secta focōs)

hīs animum nostrae dum versat Acanthis amīcae,

per tenuem ossa mihī sunt numerāta cutem.

vīdī ego rūgōsō tussim concrēscere collō,

spūtaque per dentīs īre cruenta cavōs,

atque animam in tegetēs putrem exspīrāre paternās:

horruit algentī pergula curva focō.

exsequiae fuerint rārī fūrtīva capillī

vincula et immundō pallida mitra sitū,

et canis, in nostrōs nimis experrēcta dolōrēs,

cum fallenda meō pollice clātra forent.

sit tumulus lēnae curtō vetus amphora collō:

urgeat hunc suprā vīs, caprifīce, tua.

quisquis amās, scabrīs hoc bustum caedite saxīs,

mixtaque cum saxīs addite verba mala!

sacra facit vātēs: sint ōra faventia sacrīs,

et cadat ante meōs icta juvenca focōs.

serta Philītēīs certet Rōmāna corymbīs,

et Cȳrēnaeās urna ministret aquās.

costum molle date et blandī mihi tūris honōrēs,

terque focum circā lāneus orbis eat.

spargite mē lymphīs, carmenque recentibus ārīs

tībia Mygdoniīs lībet eburna cadīs.

īte procul fraudēs, aliō sint āere noxae:

pūra novum vātī laurea mollit iter.

Mūsa, Palātīnī referēmus Apollinis aedem:

rēs est, Calliopē, digna favōre tuō.

Caesaris in nōmen dūcuntur carmina: Caesar

dum canitur, quaesō, Juppiter ipse vacēs!

est Phoebī fugiēns Athamāna ad lītora portus,

quā sinus Īoniae murmura condit aquae,

Actia Jūlēae pelagus monumenta carīnae,

nautārum vōtīs nōn operōsa via.

hūc mundī coiēre manūs: stetit aequore mōlēs

pīnea, nec rēmīs aequa favēbat avis.

altera classis erat Teucrō damnāta Quirīnō,

pīlaque fēmineā turpiter ācta manū:

hinc Augusta ratis plēnīs Jovis ōmine vēlīs,

signaque jam Patriae vincere docta suae.

tandem aciem geminōs Nēreus lūnārat in arcūs,

armōrum et radiīs picta tremēbat aqua,

cum Phoebus linquēns stantem sē vindice Dēlon

(nam tulit īrātōs mōbilis ante Notōs)

astitit Augustī puppim super, et nova flamma

lūxit in oblīquam ter sinuāta facem.

nōn ille attulerat crīnīs in colla solūtōs

aut testūdineae carmen inerme lyrae,

sed quālī aspexit Pelopēum Agamemnona vultū,

ēgessitque avidīs Dōrica castra rogīs,

aut quālis flexōs solvit Pȳthōna per orbīs

serpentem, imbellēs quem timuēre lyrae.

mox ait "ō Longā mundī servātor ab Albā,

Auguste, Hectoreīs cognite major avis,

vince marī: jam terra tua est: tibi mīlitat arcus

et favet ex umerīs hoc onus omne meīs.

solve metū patriam, quae nunc tē vindice frēta

imposuit prōrae pūblica vōta tuae.

quam nisi dēfendēs, mūrōrum Rōmulus augur

īre Palātīnās nōn bene vīdit avīs.

ēn, nimium rēmīs audent prope: turpe Latīnōs

prīncipe tē flūctūs rēgia vēla patī.

nec tē, quod classis centēnīs rēmiget ālīs,

terreat: invītō lābitur illa marī:

quotque vehunt prōrae Centaurōs saxa mitīs,

tigna cava et pictōs experiēre metūs.

frangit et attollit vīrēs in mīlite causa;

quae nisi jūsta subest, excutit arma pudor.

tempus adest, committe ratīs! ego temporis auctor

dūcam laurigerā Jūlia rōstra manū."

dīxerat, et pharetrae pondus cōnsūmit in arcūs:

proxima post arcūs Caesaris hasta fuit.

vincit Rōma fidē Phoebī: dat fēmina poenās:

scēptra per Īoniās frācta vehuntur aquās.

at pater Īdaliō mīrātur Caesar ab astrō:

"sum deus; est nostrī sanguinis ista fidēs."

prōsequitur cantū Trītōn, omnēsque marīnae

plausērunt circā lībera signa deae.

illa petit Nīlum cumbā male nīxa fugācī,

hoc ūnum, jussō nōn moritūra diē.

dī melius! quantus mulier foret ūna triumphus,

ductus erat per quās ante Jugurtha viās!

Āctius hinc trāxit Phoebus monumenta, quod ejus

ūna decem vīcit missa sagitta ratīs.

bella satis cecinī: citharam jam poscit Apollō

victor et ad placidōs exuit arma chorōs.

candida nunc mollī subeant convīvia lūcō;

blanditiaeque fluant per mea colla rosae,

vīnaque fundantur prēlīs ēlīsa Falernīs,

terque lavet nostrās spīca Cilissa comās.

ingenium positīs irrītet Mūsa poētīs:

Bacche, solēs Phoebō fertilis esse tuō.

ille palūdōsōs memoret servīre Sycambrōs,

Cēphēam hic Meroēn fuscaque rēgna canat,

hic referat sērō cōnfessum foedere Parthum:

"reddat signa Remī, mox dabit ipse sua:

sīve aliquid pharetrīs Augustus parcet Eōīs,

differat in puerōs ista tropaea suōs.

gaudē, Crasse, nigrās sī quid sapis inter harēnās:

īre per Euphrātēn ad tua busta licet."

sīc noctem paterā, sīc dūcam carmine, dōnec

iniciat radiōs in mea vīna diēs!

Sunt aliquid Mānēs: lētum nōn omnia fīnit,

lūridaque ēvictōs effugit umbra rogōs.

Cynthia namque meō vīsa est incumbere fulcrō,

murmur ad extrēmae nūper humāta viae,

cum mihi somnus ab exsequiīs pendēret amōris,

et quererer lectī frīgida rēgna meī.

eōsdem habuit sēcum quibus est ēlāta capillōs,

eōsdem oculōs; laterī vestis adusta fuit,

et solitum digitō bēryllon adēderat ignis,

summaque Lēthaeus trīverat ōra liquor.

spīrantīsque animōs et vōcem mīsit: at illī

pollicibus fragilēs increpuēre manūs:

"perfide nec cuiquam melior spērande puellae,

in tē jam vīrēs somnus habēre potest?

jamne tibi exciderant vigilācis fūrta Subūrae

et mea nocturnīs trīta fenestra dolīs?

per quam dēmissō quotiēns tibi fūne pependī,

alternā veniēns in tua colla manū!

saepe Venus triviō commissa est, pectore mixtō

fēcērunt tepidās pallia nostra viās.

foederis heu tacitī, cujus fallācia verba

nōn audītūrī dīripuēre Notī.

at mihi nōn oculōs quisquam inclāmāvit euntīs:

ūnum impetrāssem tē revocante diem:

nec crepuit fissā mē propter harundine cūstōs,

laesit et objectum tēgula curta caput.

dēnique quis nostrō curvum tē fūnere vīdit,

ātram quis lacrimīs incaluisse togam?

sī piguit portās ultrā prōcēdere, at illūc

jussissēs lectum lentius īre meum.

cūr ventōs nōn ipse rogīs, ingrāte, petīstī?

cūr nardō flammae nōn oluēre meae?

hoc etiam grave erat, nūllā mercēde hyacinthōs

inicere et frāctō busta piāre cadō.

Lygdamus ūrātur, candescat lāmina vernae

sēnsī ego, cum īnsidiīs pallida vīna bibī

at Nomas arcānās tollat versūta salīvās;

dīcet damnātās ignea testa manūs.

quae modo per vīlīs īnspecta est pūblica noctēs,

haec nunc aurātā cȳclade signat humum;

et graviōra rependit inīquīs pēnsa quasillīs,

garrula dē faciē sī qua locūta meā est;

nostraque quod Petalē tulit ad monumenta corōnās,

cōdicis immundī vincula sentit anus;

caeditur et Lalagē tortīs suspēnsa capillīs,

per nōmen quoniam est ausa rogāre meum.

tē patiente meae cōnflāvit imāginis aurum,

ārdente ē nostrō dōtem habitūra rogō.

nōn tamen īnsector, quamvīs mereāre, Propertī:

longa mea in librīs rēgna fuēre tuīs.

jūrō ego Fātōrum nūllī revolūbile carmen,

tergeminusque canis sīc mihi molle sonet,

mē servāsse fidem. sī fallō, vīpera nostrīs

sībilet in tumulīs et super ossa cubet.

nam gemina est sēdēs turpem sortīta per amnem,

turbaque dīversā rēmigat omnis aquā.

unda Clytaemēstrae stuprum vehit altera, Cressae

portat mentītae lignea mōnstra bovis.

ecce corōnātō pars altera rapta phasēlō,

mulcet ubi Ēlysiās aura beāta rosās,

quā numerōsa fidēs, quāque aera rotunda Cybēbēs

mitrātīsque sonant Lȳdia plēctra chorīs.

Andromedēque et Hypermēstrē sine fraude marītae

nārrant historiae tempora nōta suae:

haec sua māternīs queritur līvēre catēnīs

bracchia nec meritās frīgida saxa manūs;

nārrat Hypermēstrē magnum ausās esse sorōrēs,

in scelus hoc animum nōn valuisse suum.

sīc mortis lacrimīs vītae sancīmus amōrēs:

cēlō ego perfidiae crīmina multa tuae.

sed tibi nunc mandāta damus, sī forte movēris,

sī tē nōn tōtum Chlōridos herba tenet:

nūtrīx in tremulīs nē quid dēsīderet annīs

Partheniē: potuit, nec tibi avāra fuit.

dēliciaeque meae Lātris, cui nōmen ab ūsū est,

nē speculum dominae porrigat illa novae.

et quōscumque meō fēcistī nōmine versūs,

ūre mihī: laudēs dēsine habēre meās.

pelle hederam tumulō, mihi quae praegnante corymbō

mollia contortīs alligat ossa comīs.

rāmōsīs Aniō quā pōmifer incubat arvīs,

et numquam Herculeō nūmine pallet ebur,

hīc carmen mediā dignum mē scrībe columnā,

sed breve, quod currēns vector ab urbe legat:

"hīc Tīburtīnā jacet aurea Cynthia terrā:

accessit rīpae laus, Aniēne, tuae."

nec tū sperne piīs venientia somnia portīs:

cum pia vēnērunt somnia, pondus habent.

nocte vagae ferimur, nox clausās līberat umbrās,

errat et abjectā Cerberus ipse serā.

lūce jubent lēgēs Lēthaea ad stāgna revertī:

nōs vehimur, vectum nauta recēnset onus.

nunc tē possideant aliae: mox sōla tenēbō:

mēcum eris, et mixtīs ossibus ossa teram."

haec postquam querulā mēcum sub līte perēgit,

inter complexūs excidit umbra meōs.

disce, quid Ēsquiliās hāc nocte fugārit aquōsās,

cum vīcīna novīs turba cucurrit agrīs.

Lānuvium annōsī vetus est tūtēla dracōnis,

hīc, ubi tam rārae nōn perit hōra morae,

quā sacer abripitur caecō dēscēnsus hiātū,

quā penetrat (virgō, tāle iter omne cave!)

jējūnī serpentis honōs, cum pābula poscit

annua et ex īmā sībila torquet humō.

tālia dēmissae pallent ad sacra puellae,

cum temere anguīnō crēditur ōre manus.

ille sibi admōtās ā virgine corripit ēscās:

virginis in palmīs ipsa canistra tremunt.

sī fuerint castae, redeunt in colla parentum,

clāmantque agricolae "fertilis annus erit."

hūc mea dētōnsīs āvecta est Cynthia mannīs:

causa fuit Jūnō, sed mage causa Venus.

Appia, dīc quaesō, quantum tē teste triumphum

ēgerit effūsīs per tua saxa rotīs!

[turpis in arcānā sonuit cum rixa tabernā;

sī sine mē, fāmae nōn sine lābe meae.]

spectāclum ipsa sedēns prīmō tēmōne pependit,

ausa per impūrōs frēna movēre locōs.

sērica nam taceō vulsī carpenta nepōtis

atque armillātōs colla Molossa canis,

quī dabit immundae vēnālia fāta sagīnae,

vincet ubi ērāsās barba pudenda genās.

cum fieret nostrō totiēns injūria lectō,

mūtātō voluī castra movēre torō.

Phyllis Aventīnae quaedam est vīcīna Diānae,

sōbria grāta parum: cum bibit, omne decet.

altera Tarpējōs est inter Tēia lūcōs,

candida, sed pōtae nōn satis ūnus erit.

hīs ego cōnstituī noctem lēnīre vocātīs,

et Venere ignōtā fūrta novāre mea.

ūnus erat tribus in sēcrētā lectulus herbā.

quaeris concubitūs? inter utramque fuī.

Lygdamus ad cyathōs, vitrīque aestīva supellēx

et Mēthymnaeī Graeca salīva merī.

Nīle, tuus tībīcen erat, crotalistria Phyllis,

haec facilis spargī munda sine arte rosā,

Magnus et ipse suōs breviter concrētus in artūs

jactābat truncās ad cava buxa manūs.

sed neque supplētīs cōnstābat flamma lucernīs,

reccidit inque suōs mēnsa supīna pedēs.

mē quoque per tālōs Venerem quaerente secundōs

semper damnōsī subsiluēre canēs.

cantābant surdō, nūdābant pectora caecō:

Lānuviī ad portās, ei mihi, sōlus eram;

cum subitō raucī sonuērunt cardine postēs,

et levia ad prīmōs murmura facta Larīs.

nec mora, cum tōtās resupīnat Cynthia valvās,

nōn operōsa comīs, sed furibunda decēns.

pōcula mī digitōs inter cecidēre remissōs,

palluerantque ipsō labra solūta merō.

fulminat illa oculīs et quantum fēmina saevit,

spectāclum captā nec minus urbe fuit.

Phyllidos īrātōs in vultum cōnicit unguīs:

territa vīcīnās Tēia clāmat aquās.

lūmina sōpītōs turbant ēlāta Quirītīs,

omnis et īnsānā sēmita nocte sonat.

illās dīreptīsque comīs tunicīsque solūtīs

excipit obscūrae prīma taberna viae.

Cynthia gaudet in exuviīs victrīxque recurrit

et mea perversā sauciat ōra manū,

impōnitque notam collō morsūque cruentat,

praecipuēque oculōs, quī meruēre, ferit.

atque ubi jam nostrīs lassāvit bracchia plāgīs,

Lygdamus ad pluteī fulcra sinistra latēns

ēruitur, geniumque meum prōtractus adōrat.

Lygdame, nīl potuī: tēcum ego captus eram.

supplicibus palmīs tum dēmum ad foedera vēnī,

cum vix tangendōs praebuit illa pedēs,

atque ait "admissae sī vīs mē ignōscere culpae,

accipe, quae nostrae fōrmula lēgis erit.

tū neque Pompejā spatiābere cultus in umbrā,

nec cum lascīvum sternet harēna Forum.

colla cavē īnflectās ad summum oblīqua theātrum,

aut lectīca tuae sē det aperta morae.

Lygdamus in prīmīs, omnis mihi causa querēlae,

vēneat et pedibus vincula bīna trahat."

indīxit lēgēs: respondī ego "lēgibus ūtar".

rīserat imperiō facta superba datō.

dein, quemcumque locum externae tetigēre puellae,

suffiit, at pūrā līmina tergit aquā,

imperat et tōtās iterum mūtāre lucernās,

terque meum tetigit sulpuris igne caput.

atque ita mūtātō per singula pallia lectō

respondī, et tōtō solvimus arma torō.

Amphitryōniadēs quā tempestāte juvencōs

ēgerat ā stabulīs, ō Erythēa, tuīs,

vēnit ad invictōs pecorōsa Palātia montīs,

et statuit fessōs fessus et ipse bovēs,

quā Vēlābra suō stāgnābant flūmine quōque

nauta per urbānās vēlificābat aquās.

sed nōn īnfīdō mānsērunt hospite Cācō

incolumēs: fūrtō polluit ille Jovem.

incola Cācus erat, metuendō raptor ab antrō,

per tria partītōs quī dabat ōra sonōs.

hic, nē certa forent manifēstae signa rapīnae,

āversōs caudā trāxit in antra bovēs,

nec sine teste deō: fūrem sonuēre juvencī,

fūris et implacidās dīruit īra forēs.

Maenaliō jacuit pulsus tria tempora rāmō

Cācus, et Alcīdēs sīc ait: "īte, bovēs,

Herculis īte bovēs, nostrae labor ultime clāvae,

bis mihi quaesītae, bis mea praeda, bovēs,

arvaque mūgītū sancīte Bovāria longō:

nōbile erit Rōmae pāscua vestra Forum."

dīxerat, et siccō torquet sitis ōra palātō,

terraque nōn ūllās fēta ministrat aquās.

sed procul inclūsās audit rīdēre puellās,

lūcus ubi umbrōsō fēcerat orbe nemus,

fēmineae loca clausa deae fontēsque piandōs

impūne et nūllīs sacra retēcta virīs.

dēvia pūniceae vēlābant līmina vittae,

putris odōrātō lūxerat igne casa,

pōpulus et longīs ōrnābat frondibus aedem,

multaque cantantīs umbra tegēbat avīs.

hūc ruit in siccam congestā pulvere barbam,

et jacit ante forēs verba minōra deō:

"vōs precor, ō lūcī sacrō quae lūditis antrō,

pandite dēfessīs hospita fāna virīs.

fontis egēns errō circāque sotia lymphīs;

et cava succeptō flūmine palma sat est.

audīstisne aliquem, tergō quī sustulit orbem?

ille ego sum: Alcīdēn terra recepta vocat.

quis facta Herculeae nōn audit fortia clāvae

et numquam ad vastās irrita tēla ferās,

atque ūnī Stygiās hominī lūxisse tenebrās?

[accipit: haec fessō vix mihi terra patet.]

quodsī Jūnōnī sacrum facerētis amārae,

nōn clausisset aquās ipsa noverca suās.

sīn aliquem vultusque meus saetaeque leōnis

terrent et Libycō sōle perusta coma,

īdem ego Sīdoniā fēcī servīlia pallā

officia et Lȳdō pēnsa diurna colō,

mollis et hirsūtum cēpit mihi fascia pectus,

et manibus dūrīs apta puella fuī."

tālibus Alcīdēs; at tālibus alma sacerdōs

pūniceō cānās stāmine vīncta comās:

"parce oculīs, hospes, lūcōque abscēde verendō;

cēde agedum et tūtā līmina linque fugā.

interdicta virīs metuendā lēge piātur

quae sē summōtā vindicat āra casā.

magnō Tīresiās aspexit Pallada vātēs,

fortia dum positā Gorgone membra lavat.

dī tibi dent aliōs fontīs: haec lympha puellīs

āvia sēcrētī līmitis unda fluit."

sīc anus: ille umerīs postīs concussit opācōs,

nec tulit īrātam jānua clausa sitim.

at postquam exhaustō jam flūmine vīcerat aestum,

pōnit vix siccīs trīstia jūra labrīs:

"angulus hic mundī nunc mē mea fāta trahentem

accipit: haec fessō vix mihi terra patet.

Maxima quae gregibus dēvōta est Āra repertīs,

āra per hās" inquit "maxima facta manūs,

haec nūllīs umquam pateat veneranda puellīs,

Herculis aeternum nec sit inulta sitis."

hunc, quoniam manibus pūrgātum sānxerat orbem,

sīc Sānctum Tatiae composuēre Curēs.

Sāncte pater salvē, cui jam favet aspera Jūnō:

Sāncte, velīs librō dexter inesse meō.

nunc Jovis incipiam causās aperīre Ferētrī

armaque dē ducibus trīna recepta tribus.

magnum iter ascendō, sed dat mihi glōria vīrēs:

nōn juvat ē facilī lēcta corōna jugō.

imbuis exemplum prīmae tū, Rōmule, palmae

hujus, et exuviō plēnus ab hoste redīs,

tempore quō portās Caenīnum Ācrōna petentem

victor in ēversum cuspide fundis equum.

Ācrōn Herculeus Caenīnā ductor ab arce,

Rōma, tuīs quondam fīnibus horror erat.

hic spolia ex umerīs ausus spērāre Quirīnī

ipse dedit, sed nōn sanguine sicca suō.

hunc videt ante cavās lībrantem spīcula turrīs

Rōmulus et vōtīs occupat ante ratīs:

"Juppiter, haec hodiē tibi victima corruet Ācrōn."

vōverat, et spolium corruit ille Jovī.

urbis virtūtisque parēns sīc vincere suēvit,

quī tulit ā parcō frīgida castra lare.

īdem eques et frēnīs, īdem fuit aptus arātrīs,

et galea hirsūtā cōmpta lupīna jubā.

picta neque inductō fulgēbat parma pyrōpō:

praebēbant caesī baltea lenta bovēs.

necdum ultrā Tiberim bellī sonus, ultima praeda

Nōmentum et captae jūgera terna Corae.

Cossus at īnsequitur Vējentis caede Tolumnī,

vincere cum Vējōs posse labōris erat;

heu Vējī veterēs! et vōs tum rēgna fuistis,

et vestrō posita est aurea sella forō:

nunc intrā mūrōs pāstōris būcina lentī

cantat, et in vestrīs ossibus arva metunt.

forte super portae dux Vējēns astitit arcem

colloquiumque suā frētus ab urbe dedit:

dumque ariēs mūrum cornū pulsābat aēnō,

vīnea quā ductum longa tegēbat opus,

Cossus ait "fortī melius concurrere campō."

nec mora fit, plānō sistit uterque gradum.

dī Latiās jūvēre manūs, dēsecta Tolumnī

cervīx Rōmānōs sanguine lāvit equōs.

Claudius ā Rhēnō trājectōs arcuit hostīs,

Belgica cum vastī parma relāta ducis

Virdomarī. genus hic Rhēnō jactābat ab ipsō,

mōbilis ē rēctīs fundere gaesa rotīs.

illī ut virgātīs jaculāns it ab agmine brācīs

torquis ab incīsā dēcidit unca gulā.

nunc spolia in templō tria condita: causa Ferētrī,

ōmine quod certō dux ferit ēnse ducem;

seu quia victa suīs umerīs haec arma ferēbant,

hinc Feretrī dicta est āra superba Jovis.

dēsine, Paulle, meum lacrimīs urgēre sepulcrum:

panditur ad nūllās jānua nigra precēs;

cum semel īnfernās intrārunt fūnera lēgēs,

nōn exōrātō stant adamante viae.

tē licet ōrantem fuscae deus audiat aulae:

nempe tuās lacrimās lītora surda bibent.

vōta movent superōs: ubi portitor aera recēpit,

obserat herbōsōs lūrida porta rogōs.

sīc maestae cecinēre tubae, cum subdita nostrum

dētraheret lectō fax inimīca caput.

quid mihi conjugium Paullī, quid currus avōrum

prōfuit aut fāmae pignora tanta meae?

nōn minus immītīs habuit Cornēlia Parcās:

et sum, quod digitīs quīnque legātur, onus.

damnātae noctēs et vōs, vada lenta, palūdēs,

et quaecumque meōs implicat unda pedēs,

immātūra licet, tamen hūc nōn noxia vēnī:

det Pater hīc umbrae mollia jūra meae.

aut sī quis positā jūdex sedet Aeacus urnā,

in mea sortītā vindicet ossa pilā:

assideant frātrēs, juxtā et Mīnōida sellam

Eumenidum intentō turba sevēra forō:

Sīsyphe, mōle vacēs; taceant Ixīonis orbēs,

fallāx Tantaleus corripiāre liquor;

Cerberus et nūllās hodiē petat improbus umbrās;

et jaceat tacitā laxa catēna serā.

ipsa loquor prō mē: sī fallō, poena sorōrum

īnfēlīx umerōs urgeat urna meōs.

sī cui fāma fuit per avīta tropaea decōrī,

Afra Numantīnōs rēgna loquuntur avōs:

altera māternōs exaequat turba Libōnēs,

et domus est titulīs utraque fulta suīs.

mox, ubi jam facibus cessit praetexta marītīs,

vīnxit et acceptās altera vitta comās,

jungor, Paulle, tuō sīc discessūra cubīlī:

in lapide hōc ūnī nūpta fuisse legar.

testor majōrum cinerēs tibi, Rōma, colendōs,

sub quōrum titulīs, Āfrica, tūnsa jacēs,

et Persēn proavō stimulantem pectus Achille,

quīque tuās proavō frēgit Achille domōs,

mē neque cēnsūrae lēgem mollīsse nec ūllā

lābe meā vestrōs ērubuisse focōs.

nōn fuit exuviīs tantīs Cornēlia damnum:

quīn et erat magnae pars imitanda domūs.

nec mea mūtāta est aetās, sine crīmine tōta est:

vīximus īnsignēs inter utramque facem.

mī nātūra dedit lēgēs ā sanguine ductās,

nec possīs melior jūdicis esse metū.

quaelibet austērās dē mē ferat urna tabellās:

turpior assessū nōn erit ūlla meō,

vel tū, quae tardam mōvistī fūne Cybēbēn,

Claudia, turrītae rāra ministra deae,

vel cujus sacrōs cum Vesta reposceret ignīs,

exhibuit vīvōs carbasus alba focōs.

nec tē, dulce caput, māter Scrībōnia, laesī:

in mē mūtātum quid nisi fāta velīs?

māternīs laudor lacrimīs urbisque querēlīs,

dēfēnsa et gemitū Caesaris ossa mea.

ille suā nātā dignam vīxisse sorōrem

increpat, et lacrimās vīdimus īre deō.

et tamen ēmeruī generōsōs vestis honōrēs

nec mea dē sterilī facta rapīna domō.

tū, Lepide, et tū, Paulle, meum post fāta levāmen:

condita sunt vestrō lūmina nostra sinū.

vīdimus et frātrem sellam gemināsse curūlem,

cōnsule quō, fēstō tempore, rapta soror.

fīlia, tū specimen cēnsūrae nāta paternae,

fac teneās ūnum nōs imitāta virum.

et seriē fulcīte genus: mihi cumba volentī

solvitur auctūrīs tot mea facta meīs.

haec est fēmineī mercēs extrēma triumphī,

laudat ubi ēmeritum lībera fāma rogum.

nunc tibi commendō commūnia pignora nātōs:

haec cūra et cinerī spīrat inusta meō.

fungere māternīs vicibus, pater: illa meōrum

omnis erit collō turba ferenda tuō.

ōscula cum dederīs tua flentibus, adice mātris:

tōta domus coepit nunc onus esse tuum.

et sī quid dolitūrus eris, sine testibus illīs!

cum venient, siccīs ōscula falle genīs!

sat tibi sint noctēs, quās dē mē, Paulle, fatīgēs,

somniaque in faciem crēdita saepe meam:

atque ubi sēcrētō nostra ad simulācra loquēris,

ut respōnsūrae singula verba jacē.

seu tamen adversum mūtārit jānua lectum,

sēderit et nostrō cauta noverca torō,

conjugium, puerī, laudāte et ferte paternum:

capta dabit vestrīs mōribus illa manūs;

nec mātrem laudāte nimis: collāta priōrī

vertet in offēnsās lībera verba suās.

seu memor ille meā contentus mānserit umbrā

et tantī cinerēs dūxerit esse meōs,

discite ventūram jam nunc sentīre senectam,

caelibis ad cūrās nec vacet ūlla via.

quod mihi dētractum est, vestrōs accēdat ad annōs:

prōle meā Paullum sīc juvet esse senem.

et bene habet: numquam māter lūgubria sūmpsī;

vēnit in exsequiās tōta caterva meās.

causa perōrāta est. flentēs mē surgite, testēs,

dum pretium vītae grāta rependit humus.

mōribus et caelum patuit: sim digna merendō,

cujus honōrātīs ossa vehantur avīs.