Sextus Propertius was a Roman elegiac poet of the Augustan age, best known for his four books of Elegiae, which explore themes of erotic passion, myth, and Roman history. He was a contemporary of Virgil, Horace, and Ovid, and is considered one of the four canonical Roman elegists alongside Tibullus, Ovid, and the earlier Gallus. His intensely personal and allusive verse established him as one of the most technically ambitious poets of the Latin literary tradition.

When and where did Propertius live?

Propertius was born around 50–45 BCE, most likely in Assisium (modern Assisi) in Umbria, a region of central Italy. He died sometime around 15–2 BCE, though the precise date of his death is unknown. He spent much of his adult life in Rome, where he moved to pursue his literary career and where he became part of the circle of the wealthy patron Gaius Maecenas.

What genre or literary tradition did Propertius work in?

Propertius composed exclusively in the genre of Latin love elegy, a form characterized by the elegiac couplet—alternating hexameter and pentameter lines—and by the poet's subjective, often anguished exploration of romantic devotion. The genre, which was pioneered in Latin by Cornelius Gallus in the 40s BCE, drew on Hellenistic Greek models including the epigrams of Callimachus and the erotic poetry of Philetas of Cos. Propertius himself explicitly claimed Callimachus and Philetas as his primary literary forebears, notably in Elegiae 3.1 and 3.3.

What did Propertius write?

Propertius wrote four books of Elegiae, comprising approximately ninety-two poems in elegiac couplets. Book 1, sometimes called the Monobiblos, was published around 28 BCE and focuses almost entirely on his passion for a woman he calls Cynthia. Books 2 and 3, published in the mid-20s BCE, continue the Cynthia narrative while also incorporating literary-programmatic and political themes. Book 4, published around 16 BCE, is his most ambitious collection, blending Roman aetiological mythology in the manner of Callimachus with the now-concluded Cynthia affair.

Who and what influenced Propertius?

Propertius's primary acknowledged influences were the Hellenistic Greek poets Callimachus of Cyrene and Philetas of Cos, whose learned, allusive, and formally refined style he consciously imitated and adapted. Among Latin predecessors, the elegist Cornelius Gallus was decisive in establishing the conventions of the genre, while Catullus's intensely personal lyric poetry provided an important emotional and stylistic model. Propertius also engaged deeply with the Homeric epics and the mythological tradition, deploying mythological exempla throughout his elegies to illuminate and amplify his erotic themes.

What shaped Propertius' life and career?

The disruptions of the late Roman Republic profoundly shaped Propertius's outlook: his family appears to have suffered land confiscations during the Perusine War of 41–40 BCE, an experience he alludes to in Elegiae 1.21 and 1.22. His literary career was greatly advanced by the patronage of Gaius Maecenas, the powerful cultural arbiter who also supported Virgil and Horace, though Propertius showed a characteristic independence in repeatedly deflecting pressure to write epic glorifying Augustus. The figure of Cynthia—conventionally identified with a real woman named Hostia—dominated his first three books and provided the central autobiographical and artistic impetus of his work.

What is Propertius' legacy in Western literature?

Propertius exerted a significant influence on later Latin poets, most notably Ovid, whose Amores and Ars Amatoria engage directly with the elegiac conventions that Propertius helped define. In the modern era, his work inspired Ezra Pound's celebrated Homage to Sextus Propertius (1919), a creative reimagining that brought him to wide Anglophone attention. Propertius is also valued by classical scholars for the mythological density and textual difficulty of his verse, and Book 4 in particular is recognized as a foundational text in the study of Roman aetiological and antiquarian poetry.

What genre is Propertius' Elegies?

Propertius' Elegies belong to the genre of Latin love elegy, a highly formalized poetic form written in elegiac couplets — alternating dactylic hexameter and pentameter lines. The genre, cultivated in Rome during the late first century BC, focuses on erotic obsession, the suffering of the lover, and the poet's enslavement to a mistress, drawing on Hellenistic Greek models such as Callimachus and Philetas of Cos.

When was Propertius' Elegies written?

Propertius composed his four books of Elegies between approximately 28 BC and 16 BC. Book 1, known as the Monobiblos, was published around 28 BC, while Books 2 and 3 followed in the early 20s BC, and Book 4 appeared around 16 BC. These dates place the work firmly within the Augustan Age, the literary golden era patronized by Gaius Maecenas.

What is Propertius' Elegies about?

The Elegies are primarily concerned with the poet's passionate and tormented love affair with a woman he calls Cynthia, identified by ancient sources with a real woman named Hostia. The poems trace the full arc of the relationship — infatuation, jealousy, separation, betrayal, and eventual disillusionment — while also touching on themes of poetic vocation, Roman mythology, and Augustan society. Book 4 broadens the scope to include aetiological poems explaining Roman religious and topographical traditions.

What are the central themes of Propertius' Elegies?

The dominant themes are erotic subjugation (servitium amoris), in which the poet casts himself as a slave to Cynthia's power, and the tension between love and civic duty in Augustan Rome. Recusatio — the poet's refusal to write epic in favor of erotic verse — is a recurring motif, as Propertius explicitly declines to celebrate military and political achievements. Additional themes include death and the afterlife, Roman antiquarianism, and the immortalizing power of poetry.

What is the structure and form of Propertius' Elegies?

The Elegies are organized into four books containing a total of approximately 92 poems of varying length, all composed in elegiac couplets. Book 1, the Monobiblos, consists of 22 poems focused almost exclusively on Cynthia and circulated as an independent collection. Books 2 and 3 expand the thematic range while maintaining the Cynthia cycle, and Book 4 is the most architecturally ambitious, pairing aetiological Roman poems with a final, striking elegy in which the ghost of Cynthia addresses the poet.

What was the political and historical context of Propertius' Elegies?

Propertius wrote during the Principate of Augustus (27 BC–14 AD), a period of enforced political stability following the devastating civil wars that had torn the Roman Republic apart. He was a member of the literary circle of Gaius Maecenas, Augustus' chief cultural minister, alongside Virgil and Horace. Despite this patronage, Propertius maintained an oblique relationship with Augustan ideology, using erotic elegy partly as a means of resisting imperial demands for patriotic epic and moral verse.

What are the defining literary features and style of Propertius' Elegies?

Propertius' style is notoriously dense, allusive, and difficult, characterized by abrupt transitions, compressed mythological exempla, and a highly mannered obscurity that ancient critics and modern scholars alike have found challenging. He draws extensively on Hellenistic Greek poetry, particularly Callimachus' aesthetic of doctrina (learned refinement) and brevitas (conciseness). His imagery is vivid and emotionally intense, and he uses mythological comparisons not merely as ornament but as structural arguments within individual poems.

What did Propertius' Elegies contribute to literary tradition?

Propertius established several conventions of Latin love elegy that became canonical: the use of a single pseudonymous mistress as the organizing figure of a poetry book, the sustained trope of the lover as enslaved soldier of love (militia amoris), and the bold assertion of poetry's supremacy over military glory. His claim in Elegies 3.1 that 'Callimachus will live, and Cos will speak the poems of Philetas' positioned him as the Roman heir to the Hellenistic tradition. His Book 4 pioneered the fusion of personal elegy with antiquarian Roman mythology, anticipating Ovid's Fasti.

How has Propertius' Elegies influenced later literature and culture?

Propertius was a significant influence on Ovid, whose Amores and Heroides develop the elegiac conventions Propertius refined, and his aetiological experiments in Book 4 are a direct precursor to Ovid's Fasti. In the Renaissance, humanists including Petrarch and later Goethe engaged with Propertian models; Goethe's Roman Elegies (1788) explicitly revives the Propertian love elegy in German. In modern literature, Ezra Pound's Homage to Sextus Propertius (1919) is a landmark creative translation that used the Roman poet to comment on World War I-era imperialism.

Who are the key figures in Propertius' Elegies?

The central figure is Cynthia, the poet's beloved mistress, whose pseudonym was chosen for its metrical elegance and its association with Apollo Cynthius, god of poetry; she is identified by the ancient commentator Apuleius as a real woman named Hostia. Gaius Maecenas, to whom several poems are addressed, appears as a powerful literary patron whom Propertius courts while deflecting his requests for more patriotic verse. The ghost of Cornelius Gallus, the founder of Latin love elegy who died in 26 BC, haunts the tradition Propertius inherits, and the shade of Cynthia herself becomes a dramatic speaker in the memorable final elegy of Book 4 (4.7).

0:00

Elegies

Book 2

Propertius

1

Quaeritis, unde mihī totiēns scrībantur amōrēs,

unde meus veniat mollis in ōre liber.

nōn haec Calliopē, nōn haec mihi cantat Apollō.

ingenium nōbīs ipsa puella facit.

sīve illam Cōīs fulgentem incēdere cōgis,

hāc tōtum ē Cōā veste volūmen erit;

seu vīdī ad frontem sparsōs errāre capillōs,

gaudet laudātīs īre superba comīs;

sīve lyrae carmen digitīs percussit eburnīs,

mīrāmur, facilis ut premat arte manus;

seu cum poscentīs somnum dēclīnat ocellōs,

inveniō causās mīlle poēta novās;

seu nūda ēreptō mēcum luctātur amictū,

tum vērō longās condimus Īliadas;

seu quidquid fēcit sīve est quodcumque locūta,

maxima dē nihilō nāscitur historia.

quod mihi sī tantum, Maecēnās, fāta dedissent,

ut possem hērōās dūcere in arma manūs,

nōn ego Tītānas canerem, nōn Ossan Olympō

impositam, ut caelī Pēlion esset iter,

nec veterēs Thēbās, nec Pergama nōmen Homērī,

Xerxis et imperiō bīna coīsse vada,

rēgnave prīma Remī aut animōs Carthāginis altae,

Cimbrōrumque minās et bene facta Marī:

bellaque rēsque tuī memorārem Caesaris, et tū

Caesare sub magnō cūra secunda forēs.

nam quotiēns Mutinam aut cīvīlia busta Philippōs

aut canerem Siculae classica bella fugae,

ēversōsque focōs antīquae gentis Etrūscae,

et Ptolomaeēī lītora capta Pharī,

aut canerem Aegyptum et Nīlum, cum attractus in urbem

septem captīvīs dēbilis ībat aquīs,

aut rēgum aurātīs circumdata colla catēnīs,

Actiaque in Sacrā currere rōstra Viā;

tē mea Mūsa illīs semper contexeret armīs,

et sūmptā et positā pāce fidēle caput:

Thēseus īnfernīs, superīs testātur Achillēs,

hic Ixīonidēn, ille Menoetiadēn.

sed neque Phlegraeōs Jovis Enceladīque tumultūs

intonet angustō pectore Callimachus,

nec mea conveniunt dūrō praecordia versū

Caesaris in Phrygiōs condere nōmen avōs.

nāvita dē ventīs, dē taurīs nārrat arātor,

ēnumerat mīles vulnera, pāstor ovīs;

nōs contrā angustō versantēs proelia lectō:

quā pote quisque, in eā conterat arte diem.

laus in amōre morī: laus altera, sī datur ūnō

posse fruī: fruar ō sōlus amōre meō!

sī meminī, solet illa levīs culpāre puellās,

et tōtam ex Helenā nōn probat Īliada.

seu mihi sunt tangenda novercae pōcula Phaedrae,

pōcula prīvignō nōn nocitūra suō,

seu mihi Circaeō pereundum est grāmine, sīve

Colchis Iōlciacīs ūrat aēna focīs,

ūna meōs quoniam praedāta est fēmina sēnsūs,

ex hāc dūcentur fūnera nostra domō.

omnīs hūmānōs sānat medicīna dolōrēs:

sōlus amor morbī nōn amat artificem.

tarda Philoctētae sānāvit crūra Machāōn,

Phoenīcis Chīrōn lūmina Phillyridēs,

et deus exstīnctum Cressīs Epidaurius herbīs

restituit patriīs Androgeōna focīs,

Mȳsus et Haemoniā juvenis quā cuspide vulnus

sēnserat, hāc ipsā cuspide sēnsit opem.

hoc sī quis vitium poterit mihi dēmere, sōlus

Tantaleā poterit trādere pōma manū;

dōlia virgineīs īdem ille replēverit urnīs,

nē tenera assiduā colla graventur aquā;

īdem Caucasiā solvet dē rūpe Promētheī

bracchia et ā mediō pectore pellet avem.

quandōcumque igitur vītam mea fāta reposcent,

et breve in exiguō marmore nōmen erō,

Maecēnās, nostrae spēs invidiōsa juventae,

et vītae et mortī glōria jūsta meae,

sī tē forte meō dūcet via proxima bustō,

esseda caelātīs siste Britanna jugīs,

tāliaque illacrimāns mūtae jace verba favīllae:

'huic miserō fātum dūra puella fuit.'

2

Līber eram et vacuō meditābar vīvere lectō;

at mē compositā pāce fefellit Amor.

cūr haec in terrīs faciēs hūmāna morātur?

Juppiter, ignōscō prīstina fūrta tua.

fulva coma est longaeque manūs, et maxima tōtō

corpore, et incēdit vel Jove digna soror,

aut cum Dūlichiās Pallas spatiātur ad ārās,

Gorgonis anguiferae pectus operta comīs;

quālis et Ischomachē Lapithae genus hērōīnē,

Centaurīs mediō grāta rapīna merō;

Mercuriō aut quālis fertur Boebēidos undīs

virgineum Brīmō composuisse latus.

cēdite jam, dīvae, quās pāstor vīderat ōlim

Īdaeīs tunicās pōnere verticibus!

hanc utinam faciem nōlit mūtāre senectūs,

etsī Cūmaeae saecula vātis aget!

3

'Quī nūllum tibi dīcēbās jam posse nocēre,

haesistī, cecidit spīritus ille tuus!

vix ūnum potes, īnfēlīx, requiēscere mēnsem,

et turpis dē tē jam liber alter erit.'

quaerēbam, siccā sī posset piscis harēnā

nec solitus pontō vīvere torvus aper;

100

aut ego sī possem studiīs vigilāre sevērīs:

101

differtur, numquam tollitur ūllus amor.

102

nec mē tam faciēs, quamvīs sit candida, cēpit

103

(līlia nōn dominā sint magis alba meā;

104

ut Maeōtica nix miniō sī certet Hibērō,

105

utque rosae pūrō lacte natant folia),

106

nec dē mōre comae per lēvia colla fluentēs,

107

nōn oculī, geminae, sīdera nostra, facēs,

108

nec sī qua Ārabiō lūcet bombȳce puella

109

(nōn sum dē nihilō blandus amātor ego):

110

quantum quod positō fōrmōsē saltat Iacchō,

111

ēgit ut euhantīs dux Ariadna chorōs,

112

et quantum, Aeoliō cum temptat carmina plēctrō,

113

pār Aganippēae lūdere docta lyrae;

114

et sua cum antīquae committit scrīpta Corinnae,

115

carmina quae quīvīs nōn putat aequa suīs.

116

num tibi nāscentī prīmīs, mea vīta, diēbus

117

candidus argūtum sternuit ōmen Amor?

118

haec tibi contulerunt caelestia mūnera dīvī,

119

haec tibi nē matrem forte dedisse putēs.

120

nōn, nōn hūmānī partūs sunt tālia dōna:

121

ista decem mēnsēs nōn peperēre bona.

122

glōria Rōmānīs ūna es tū nāta puellīs:

123

Rōmāna accumbēs prīma puella Jovī,

124

nec semper nōbīscum hūmāna cubīlia vīsēs;

125

post Helenam haec terrīs fōrma secunda redit.

126

hāc ego nunc mīrer sī flagret nostra juventūs?

127

pulchrius hāc fuerat, Trōja, perīre tibi.

128

ōlim mīrābar, quod tantī ad Pergama bellī

129

Eurōpae atque Asiae causa puella fuit:

130

nunc, Pari, tū sapiēns et tū, Menelāe, fuistī,

131

tū quia poscēbās, tū quia lentus erās.

132

digna quidem faciēs, prō quā vel obīret Achillēs;

133

vel Priamō bellī causa probanda fuit.

134

sī quis vult fāmā tabulās anteīre vetustās,

135

hic dominam exemplō pōnat in arte meam:

136

sīve illam Hesperiīs, sīve illam ostendet Eōīs,

137

ūret et Ēōōs, ūret et Hesperiōs.

138

hīs saltem ut tenear jam fīnibus! aut mihi, sī quis,

139

ācrior, ut moriar, vēnerit alter amor!

140

ac velutī prīmō taurus dētractat arātra,

141

post venit assuētō mollis ad arva jugō,

142

sīc prīmō juvenēs trepidant in amōre ferōcēs,

143

dehinc domitī post haec aequa et inīqua ferunt.

144

turpia perpessus vātēs est vincla Melampus,

145

cognitus Īphiclī surripuisse bovēs;

146

quem nōn lucra, magis Pērō fōrmōsa coēgit,

147

mox Amythāoniā nūpta futūra domō.

148

4

MULTA prius dominae dēlicta querāris oportet,

149

saepe rogēs aliquid, saepe repulsus eās,

150

et saepe immeritōs corrumpās dentibus unguīs,

151

et crepitum dubiō suscitet īra pede!

152

nēquīquam perfūsa meīs unguenta capillīs,

153

ībat et expēnsō planta morāta gradū.

154

nōn hīc herba valet, nōn hīc nocturna Cytaeis,

155

nōn Perimēdaeae grāmina cocta manū;

156

nam cui nōn ego sum fallācī praemia vātī?

157

quae mea nōn deciēs somnia versat anus?

158

quippe ubi nec causās nec apertōs cernimus ictūs,

159

unde tamen veniant tot mala caeca via est;

160

nōn eget hic medicīs, nōn lectīs mollibus aeger,

161

huic nūllum caelī tempus et aura nocet;

162

ambulat et subitō mīrantur fūnus amīcī!

163

sīc est incautum, quidquid habētur amor.

164

hostis sī quis erit nōbīs, amet ille puellās:

165

gaudeat in puerō, sī quis amīcus erit.

166

tranquillō tūtā dēscendis flūmine cumbā:

167

quid tibi tam parvī lītoris unda nocet?

168

alter saepe ūnō mūtat praecordia verbō,

169

altera vix ipsō sanguine mollis erit.

170

5

Hoc vērum est, tōtā tē ferrī, Cynthia, Rōmā,

171

et nōn ignōtā vīvere nēquitiā?

172

haec meruī spērāre? dabis mihi, perfida, poenās;

173

et nōbīs aliquō, Cynthia, ventus erit.

174

inveniam tamen ē multīs fallācibus ūnam,

175

quae fierī nostrō carmine nōta velit,

176

nec mihi tam dūrīs īnsultet mōribus et tē

177

vellicet: heu sērō flēbis amāta diū.

178

nunc est īra recēns, nunc est discēdere tempus:

179

sī dolor āfuerit, crēde, redībit amor.

180

nōn ita Carpathiae variant Aquilōnibus undae,

181

nec dubiō nūbēs vertitur ātra Notō,

182

quam facile īrātī verbō mūtantur amantēs:

183

dum licet, injūstō subtrahe colla jugō.

184

nec tū nōn aliquid, sed prīmā nocte, dolēbis;

185

omne in amōre malum, sī patiāre, leve est.

186

at tū per dominae Jūnōnis dulcia jūra

187

parce tuīs animīs, vīta, nocēre tibi.

188

nōn sōlum taurus ferit uncīs cornibus hostem,

189

vērum etiam īnstantī laesa repugnat ovis.

190

nec tibi perjūrō scindam dē corpore vestīs,

191

nec mea praeclūsās frēgerit īra forēs,

192

nec tibi cōnexōs īrātus carpere crīnīs,

193

nec dūrīs ausim laedere pollicibus:

194

rūsticus haec aliquis tam turpia proelia quaerat,

195

cujus nōn hederae circuiēre caput.

196

scrībam igitur, quod nōn umquam tua dēleat aetās,

197

'Cynthia, fōrma potēns; Cynthia, verba levis.'

198

crēde mihī, quamvīs contemnās murmura fāmae,

199

hic tibi pallōrī, Cynthia, versus erit.

200

6

NŌN ita complēbant Ephyraeae Lāidos aedīs,

201

ad cujus jacuit Graecia tōta forēs;

202

turba Medrēae fuerat nec Thāidos ōlim

203

tanta, in quā populus lūsit Erichthonius;

204

nec quae dēlētās potuit compōnere Thēbās,

205

Phrȳnē tam multīs facta beāta virīs.

206

quīn etiam falsōs fingis tibi saepe propinquōs,

207

ōscula nec dēsunt quī tibi jūre ferant.

208

mē juvenum pictae faciēs, mē nōmina laedunt,

209

mē tener in cūnīs et sine vōce puer;

210

mē laedet, sī multa tibī dabit ōscula māter,

211

mē soror et cum quae dormit amīca simul:

212

omnia mē laedent: timidus sum (ignōsce timōrī)

213

et miser in tunicā suspicor esse virum.

214

hīs ōlim, ut fāma est, vitiīs ad proelia ventum est,

215

hīs Trōjāna vidēs fūnera prīncipiīs;

216

aspera Centaurōs eadem dēmentia jussit

217

frangere in adversum pōcula Pīrithoum.

218

cūr exempla petam Grāium? tū crīminis auctor

219

nūtrītus dūrō, Rōmule, lacte lupae:

220

tū rapere intāctās docuistī impūne Sabīnās:

221

per tē nunc Rōmae quidlibet audet Amor.

222

fēlīx Admētī conjūnx et lectus Ulixis,

223

et quaecumque virī fēmina līmen amat!

224

templa Pudīcitiae quid opus statuisse puellīs,

225

sī cuivīs nūptae quidlibet esse licet?

226

quae manus obscēnās dēpīnxit prīma tabellās

227

et posuit castā turpia vīsa domō,

228

illa puellārum ingenuōs corrūpit ocellōs

229

nēquitiaeque suae nōluit esse rudīs.

230

āh gemat, in terrīs, istā quī prōtulit arte

231

turpia sub tacitā condita laetitiā!

232

nōn istīs ōlim variābant tēcta figūrīs:

233

tum pariēs nūllō crīmine pictus erat.

234

sed nōn immeritō! vēlāvit arānea fānum

235

et mala dēsertōs occupat herba deōs.

236

quōs igitur tibi cūstōdēs, quae līmina pōnam,

237

quae numquam suprā pēs inimīcus eat?

238

nam nihil invītae trīstis cūstōdia prōdest:

239

quam peccāre pudet, Cynthia, tūta sat est.

240

nōs uxor numquam, numquam sēdūcet amīca:

241

semper amīca mihī, semper et uxor eris.

242

7

GĀVĪSA est certē sublātam Cynthia lēgem,

243

quā quondam ēdictā flēmus uterque diū,

244

nī nōs dīvideret: quamvīs dīdūcere amantīs

245

nōn queat invītōs Juppiter ipse duōs.

246

'At magnus Caesar.' sed magnus Caesar in armīs:

247

dēvictae gentēs nīl in amōre valent.

248

nam citius paterer caput hoc discēdere collō

249

quam possem nūptae perdere mōre facēs,

250

aut ego trānsīrem tua līmina clausa marītus,

251

respiciēns ūdīs prōdita lūminibus.

252

āh mea tum quālīs caneret tibi tībia somnōs,

253

tībia, fūnestā trīstior illa tubā!

254

unde mihī Parthīs nātōs praebēre triumphīs?

255

nūllus dē nostrō sanguine mīles erit.

256

quod sī vēra meae comitārent castra puellae,

257

nōn mihi sat magnus Castoris īret equus.

258

hinc etenim tantum meruit mea glōria nōmen,

259

glōria ad hībernōs lāta Borysthenidās.

260

tū mihi sōla placēs: placeam tibi, Cynthia, sōlus:

261

hic erit et patriō nōmine plūris amor.

262

8

ĒRIPITUR nōbīs jam prīdem cāra puella:

263

et tū mē lacrimās fundere, amīce, vetās?

264

nūllae sunt inimīcitiae nisi amōris acerbae:

265

ipsum mē jugulā, lēnior hostis erō.

266

possum ego in alterius positam spectāre lacertō?

267

nec mea dīcētur, quae modo dicta mea est?

268

omnia vertuntur: certē vertuntur amōrēs:

269

vinceris aut vincīs, haec in amōre rota est.

270

magnī saepe ducēs, magnī cecidēre tyrannī,

271

et Thēbae steterant altaque Trōja fuit.

272

mūnera quanta dedī vel quālia carmina fēcī!

273

illa tamen numquam ferrea dīxit 'Amō.'

274

ergō jam multōs nimium temerārius annōs,

275

improba, quī tulerim tēque tuamque domum?

276

ecquandōne tibī līber sum vīsus? an usque

277

in nostrum jaciēs verba superba caput?

278

sīc igitur prīmā moriēre aetāte, Propertī?

279

sed morere; interitū gaudeat illa tuō!

280

exagitet nostrōs Mānīs, sectētur et umbrās,

281

īnsultetque rogīs, calcet et ossa mea!

282

quid? nōn Antigonae tumulō Boeōtius Haemōn

283

corruit ipse suō saucius ēnse latus,

284

et sua cum miserae permiscuit ossa puellae,

285

quā sine Thēbānam nōluit īre domum?

286

sed nōn effugiēs: mēcum moriāris oportet;

287

hōc eōdem ferrō stillet uterque cruor.

288

quamvīs ista mihī mors est inhonesta futūra:

289

mors inhonesta quidem, tū moriēre tamen.

290

ille etiam abreptā dēsertus conjuge Achillēs

291

cessāre in tēctīs pertulit arma sua.

292

vīderat ille fugā, strātōs in lītore Achīvōs,

293

fervere et Hectoreā Dōrica castra face;

294

vīderat īnfōrmem multā Patroclon harēnā

295

porrēctum et sparsās caede jacēre comās,

296

omnia fōrmōsam propter Brīsēida passus:

297

tantus in ēreptō saevit amōre dolor.

298

at postquam sērā captīva est reddita poenā,

299

fortem illum Haemoniīs Hectora trāxit equīs.

300

īnferior multō cum sim vel mātre vel armīs,

301

mīrum, sī dē mē jūre triumphat Amor?

302

9

ISTE quod est, ego saepe fuī: sed fors et in hōrā

303

hōc ipsō ējectō cārior alter erit.

304

Pēnelopē poterat bis dēnōs salva per annōs

305

vīvere, tam multīs fēmina digna procīs;

306

conjugium falsā poterat differre Minervā,

307

nocturnō solvēns texta diurna dolō;

308

vīsūra et quamvīs numquam spērāret Ulixem,

309

illum exspectandō facta remānsit anus.

310

nec nōn exanimem amplectēns Brīsēis Achillem

311

candida vēsānā verberat ōra manū;

312

et dominum lāvit maerēns captīva cruentum,

313

prōpositum flāvīs in Simoenta vadīs,

314

foedāvitque comās, et tantī corpus Achillī

315

maximaque in parvā sustulit ossa manū;

316

cum tibi nec Pēleus aderat nec caerula māter,

317

Scȳria nec viduō Dēidamīa torō.

318

tunc igitur vērīs gaudēbat Graecia nūptīs,

319

tunc etiam fēlīx inter et arma pudor.

320

at tū nōn ūnā potuistī nocte vacāre,

321

impia, nōn ūnum sōla manēre diem!

322

quīn etiam multō dūxistis pōcula rīsū:

323

forsitan et dē mē verba fuēre mala.

324

hic etiam petitur, quī tē prius ante relīquit:

325

dī faciant, istō capta fruāre virō!

326

haec mihi vōta tuam propter suscepta salūtem,

327

cum capite hōc Stygiae jam poterentur aquae,

328

et lectum flentēs circum stārēmus amīcī?

329

hic ubi tum, prō dī, perfida, quisve fuit?

330

quid sī longinquōs retinērer mīles ad Indōs,

331

aut mea sī stāret nāvis in Ōceanō?

332

sed vōbīs facile est verba et compōnere fraudēs:

333

hoc ūnum didicit fēmina semper opus.

334

nōn sīc incertō mūtantur flāmine Syrtēs,

335

nec folia hībernō tam tremefacta Notō,

336

quam cito fēmineā nōn cōnstat foedus in īrā,

337

sīve ea causa gravis sīve ea causa levis.

338

nunc, quoniam ista tibī placuit sententia, cēdam:

339

tēla, precor, puerī, prōmite acūta magis,

340

fīgite certantēs atque hanc mihi solvite vītam!

341

sanguis erit vōbīs maxima palma meus.

342

sīdera sunt testēs et mātūtīna pruīna

343

et fūrtim miserō jānua aperta mihi,

344

tē nihil in vītā nōbīs acceptius umquam:

345

nunc quoque erit, quamvīs sīs inimīca, nihil.

346

nec domina ūlla meō pōnet vestīgia lectō:

347

sōlus erō, quoniam nōn licet esse tuum.

348

atque utinam, sī forte piōs ēdūximus annōs,

349

ille vir in mediō fīat amōre lapis!

350

nōn ob rēgna magis dīrīs cecidēre sub armīs

351

Thēbānī mediā nōn sine mātre ducēs,

352

quam, mihi sī mediā liceat pugnāre puellā,

353

mortem ego nōn fugiam morte subīre tuā.

354

10

SED tempus lūstrāre aliīs Helicōna chorēīs,

355

et campum Haemoniō jam dare tempus equō.

356

jam libet et fortīs memorāre ad proelia turmās

357

et Rōmāna meī dīcere castra ducis.

358

quod sī dēficiant vīrēs, audācia certē

359

laus erit: in magnīs et voluisse sat est.

360

aetās prīma canat Venerēs, extrēma tumultūs:

361

bella canam, quandō scrīpta puella mea est.

362

nunc volo subductō gravior prōcēdere vultū,

363

nunc aliam citharam mē mea Mūsa docet.

364

surge, anima, ex humilī; jam, carmina, sūmite vīrēs;

365

Pīerides, magnī nunc erit ōris opus.

366

jam negat Euphrātēs equitem post terga tuērī

367

Parthōrum et Crassōs sē tenuisse dolet:

368

India quīn, Auguste, tuō dat colla triumphō,

369

et domus intāctae tē tremit Ārabiae;

370

et sī qua extrēmīs tellūs sē subtrahit ōrīs,

371

sentiat illa tuās postmodo capta manūs!

372

haec ego castra sequar; vātēs tua castra canendō

373

magnus erō: servent hunc mihi fāta diem!

374

at caput in magnīs ubi nōn est tangere signīs,

375

pōnitur hāc īmōs ante corōna pedēs;

376

sīc nōs nunc, inopēs laudis cōnscendere carmen,

377

pauperibus sacrīs vīlia tūra damus.

378

nōndum etiam Ascraeōs nōrunt mea carmina fontīs,

379

sed modo Permessī flūmine lāvit Amor.

380

11

SCRĪBANT dē tē aliī vel sīs ignōta licēbit:

381

laudet, quī sterilī sēmina pōnit humō.

382

omnia, crēde mihī, tēcum ūnō mūnera lectō

383

auferet extrēmī fūneris ātra diēs;

384

et tua trānsībit contemnēns ossa viātor,

385

nec dīcet 'Cinis hic docta puella fuit.'

386

12

QUĪCUMQUE ille fuit, puerum quī pīnxit Amōrem,

387

nōnne putās mīrās hunc habuisse manūs?

388

is prīmum vīdit sine sēnsū vīvere amantīs,

389

et levibus cūrīs magna perīre bona.

390

īdem nōn frūstrā ventōsās addidit ālās,

391

fēcit et hūmānō corde volāre deum:

392

scīlicet alternā quoniam jactāmur in undā,

393

nostraque nōn ūllīs permanet aura locīs.

394

et meritō hāmātīs manus est armāta sagittīs,

395

et pharetra ex umerō Cnōsia utrōque jacet:

396

ante ferit quoniam, tūtī quam cernimus hostem,

397

nec quisquam ex illō vulnere sānus abit.

398

in mē tēla manent, manet et puerīlis imāgō:

399

sed certē pennās perdidit ille suās;

400

ēvolat heu nostrō quoniam dē pectore nusquam,

401

assiduusque meō sanguine bella gerit.

402

quid tibi jūcundum est siccīs habitāre medullīs?

403

sī pudor est, aliō traice tēla puer!

404

intāctōs istō satius temptāre venēnō:

405

nōn ego, sed tenuis vāpulat umbra mea.

406

quam sī perdiderīs, quis erit quī tālia cantet,

407

(haec mea Mūsa levis glōria magna tua est),

408

quī caput et digitōs et lūmina nigra puellae,

409

et canat ut soleant molliter īre pedēs?

410

13a

NŌN tot Achaemeniīs armantur etrūsca sagittīs

411

spīcula quot nostrō pectore fīxit Amor.

412

hic mē tam gracilīs vetuit contemnere Mūsās,

413

jussit et Ascraeum sīc habitāre nemus,

414

nōn ut Pīeriae quercūs mea verba sequantur,

415

aut possim Ismariā dūcere valle ferās,

416

sed magis ut nostrō stupefīāt Cynthia versū:

417

tunc ego sim Īnachiō nōtior arte Linō.

418

nōn ego sum fōrmae tantum mīrātor honestae,

419

nec sī qua illūstrīs fēmina jactat avōs:

420

mē juvet in gremiō doctae lēgisse puellae,

421

auribus et pūrīs scrīpta probāsse mea.

422

haec ubi contigerint, populī cōnfūsa valētō

423

fābula: nam dominā jūdice tūtus erō.

424

quae sī forte bonās ad pācem verterit aurīs,

425

possum inimīcitiās tunc ego ferre Jovis.

426

13b

QUANDŌCUMQUE igitur nostrōs mors claudet ocellōs,

427

accipe quae servēs fūneris ācta meī.

428

nec mea tunc longā spatiētur imāgine pompa

429

nec tuba sit fātī vāna querēla meī;

430

nec mihi tunc fulcrō sternātur lectus eburnō,

431

nec sit in Attalicō mors mea nīxa torō.

432

dēsit odōriferīs ōrdō mihi lancibus, adsint

433

plēbēī parvae fūneris exsequiae.

434

sat mea sat magna est, sī trēs sint pompa libellī,

435

quōs ego Persephonae maxima dōna feram.

436

tū vērō nūdum pectus lacerāta sequēris,

437

nec fuerīs nōmen lassa vocāre meum,

438

ōsculaque in gelidīs pōnēs suprēma labellīs,

439

cum dabitur Syriō mūnere plēnus onyx.

440

deinde, ubi suppositus cinerem mē fēcerit ārdor

441

accipiat Mānīs parvula testa meōs,

442

et sit in exiguō laurus super addita bustō,

443

quae tegat exstīnctī fūneris umbra locum,

444

et duo sint versūs: QUĪ NUNC IACET HORRIDA PULVIS,

445

ŪNIUS HIC QUONDAM SERVUS AMŌRIS ERAT.

446

nec minus haec nostrī nōtēscet fāma sepulcrī,

447

quam fuerant Pthīī busta cruenta virī.

448

tū quoque sī quandō veniēs ad fāta, mementō,

449

hoc iter ad lapidēs cāna venī memorēs.

450

intereā cave sīs nōs aspernāta sepultōs:

451

nōn nihil ad vērum cōnscia terra sapit.

452

atque utinam prīmīs animam mē pōnere cūnīs

453

jussisset quaevīs dē Tribus ūna Soror!

454

nam quō tam dubiae servētur spīritus hōrae?

455

Nestoris est vīsus post tria saecla cinis:

456

cui sī longaevae minuisset fāta senectae

457

Gallicus Īliacīs mīles in aggeribus,

458

nōn ille Antilochī vīdisset corpus humārī,

459

dīceret aut 'Ō mors, cūr mihi sēra venīs?'

460

tū tamen āmissō nōn numquam flēbis amīcō:

461

fās est praeteritōs semper amāre virōs.

462

testis, quī niveum quondam percussit Adōnem

463

vētem Īdaliō vertice dūrus aper,

464

illīs fōrmōsum jacuisse palūdibus; illūc

465

dīceris effūsā tū, Venus, īsse comā.

466

sed frūstrā mūtōs revocābis, Cynthia, Mānīs:

467

nam mea quī poterunt ossa minūta loquī?

468

14

NŌN ita Dardaniō gāvīsus Atrīda triumphō est,

469

cum caderent magnae Lāomedontis opēs;

470

nec sīc errōre exāctō laetātus Ulixēs,

471

cum tetigit cārae lītora Dūlichiae;

472

nec sīc Ēlectrā, salvum cum aspexit Orestēn,

473

cujus falsa tenēns flēverat ossa soror;

474

nec sīc incolumem Mīnōis Thēsea vīdit,

475

Daedalium līnō cum duce rēxit iter;

476

quanta ego praeterita collēgī gaudia nocte:

477

immortālis erō, sī altera tālis erit.

478

at dum dēmissīs supplex cervīcibus ībam,

479

dīcēbar siccō vīlior esse lacū.

480

nec mihi jam fastūs oppōnere quaerit inīquōs,

481

nec mihi plōrantī lenta sedēre potest.

482

atque utinam nōn tam sērō mihi nōta fuisset

483

condiciō! cinerī nunc medicīna datur.

484

ante pedēs caecīs lūcēbat sēmita nōbīs:

485

scīlicet īnsānō nēmō in amōre videt.

486

hoc sēnsī prōdesse magis: contemnite, amantēs!

487

sīc hodiē veniet, sī qua negāvit heri.

488

pulsābant aliī frūstrā dominamque vocābant:

489

mēcum habuit positum lenta puella caput.

490

haec mihi dēvictīs potior victōria Parthīs,

491

haec spolia, haec rēgēs, haec mihi currus erunt.

492

magna ego dōna tuā fīgam, Cytherēa, columnā,

493

tāleque sub nostrō nōmine carmen erit:

494

HĀS PŌNŌ ANTE TUĀS TIBI, DĪVA, PROPERTIUS AEDĪS

495

EXUVIĀS, TŌTĀ NOCTE RECEPTUS AMĀNS.

496

nunc ā tē est, mea lūx, veniatne ad lītora nāvis

497

servāta, an mediīs sīdat onusta vadīs.

498

quod sī forte aliquā nōbīs mūtābere culpā,

499

vestibulum jaceam mortuus ante tuum!

500

15

Ō mē fēlīcem! ō nox mihi candida! et ō tū

501

lectule dēliciīs facte beāte meīs!

502

quam multa appositā nārrāmus verba lucernā,

503

quantaque sublātō lūmine rixa fuit!

504

nam modo nūdātīs mēcum est luctāta papillīs,

505

interdum tunicā dūxit operta moram.

506

illa meōs somnō lāpsōs patefēcit ocellōs

507

ōre suō et dīxit 'Sīcine, lente, jacēs?'

508

quam variō amplexū mūtāmus bracchia! quantum

509

ōscula sunt labrīs nostra morāta tuīs!

510

nōn juvat in caecō Venerem corrumpere mōtū:

511

sī nescīs, oculī sunt in amōre ducēs.

512

ipse Paris nūdā fertur periisse Lacaenā,

513

cum Menelāēō surgeret ē thalamō;

514

nūdus et Endymiōn Phoebī cēpisse sorōrem

515

dīcitur et nūdae concubuisse deae.

516

quod sī pertendēns animō vestīta cubāris,

517

scissā veste meās experiēre manūs:

518

quīn etiam, sī mē ulterius prōvēxerit īra,

519

ostendēs mātrī bracchia laesa tuae.

520

necdum inclīnātae prohibent tē lūdere mammae:

521

vīderit haec, sī quam jam peperisse pudet.

522

dum nōs fāta sinunt, oculōs satiēmus amōre:

523

nox tibi longa venit, nec reditūra diēs.

524

atque utinam haerentīs sīc nōs vincīre catēnā

525

vellēs, ut numquam solveret ūlla diēs!

526

exemplō jūnctae tibi sint in amōre columbae,

527

masculus et tōtum fēmina conjugium.

528

errat, quī fīnem vēsānī quaerit amōris:

529

vērus amor nūllum nōvit habēre modum.

530

terra prius falsō partū dēlūdet arantīs,

531

et citius nigrōs Sōl agitābit equōs,

532

flūminaque ad caput incipient revocāre liquōrēs,

533

āridus et siccō gurgite piscis erit,

534

quam possim nostrōs aliō trānsferre dolōrēs:

535

hujus erō vīvus, mortuus hujus erō.

536

quod mihi sī interdum tālīs concēdere noctēs

537

illa velit, vītae longus et annus erit.

538

sī dabit haec multās, fīam immortālis in illīs:

539

nocte ūnā quīvīs vel deus esse potest.

540

quālem sī cūnctī cuperent dēcurrere vītam

541

et pressī multō membra jacēre merō,

542

nōn ferrum crūdēle neque esset bellica nāvis,

543

nec nostra Actiacum verteret ossa mare,

544

nec totiēns propriīs circum oppugnāta triumphīs

545

lassa foret crīnīs solvere Rōma suōs.

546

haec certē meritō poterunt laudāre minōrēs:

547

laesērunt nūllōs pōcula nostra deōs.

548

tū modo, dum lūcet, frūctum nē dēsere vītae!

549

omnia sī dederīs ōscula, pauca dabis.

550

ac velutī folia ārentīs līquēre corōllās,

551

quae passim calathīs strāta natāre vidēs,

552

sīc nōbīs, quī nunc magnum spīrāmus amantēs,

553

forsitan inclūdet crāstina fāta diēs.

554

16

PRAETOR ab Illyricīs vēnit modo, Cynthia, terrīs,

555

maxima praeda tibī, maxima cūra mihi.

556

nōn potuit saxō vītam posuisse Ceraunō?

557

āh, Neptūne, tibī quālia dōna darem!

558

nunc sine mē plēnā fīunt convīvia mēnsā,

559

nunc sine mē tōtā jānua nocte patet.

560

quārē, sī sapis, oblātās nē dēsere messīs

561

et stolidum plēnō vellere carpe pecūs;

562

deinde, ubi cōnsūmptō restābit mūnere pauper,

563

dīc aliās iterum nāviget Illyriās!

564

Cynthia nōn sequitur fascīs nec cūrat honōrēs,

565

semper amātōrum ponderat ūna sinus.

566

at tū nunc nostrō, Venus, ō succurre dolōrī,

567

rumpat ut assiduīs membra libīdinibus!

568

ergō mūneribus quīvīs mercātur amōrem?

569

Juppiter, indignā merce puella perit.

570

semper in Ōceanum mittit mē quaerere gemmās,

571

et jubet ex ipsā tollere dōna Tyrō.

572

atque utinam Rōmae nēmō esset dīves, et ipse

573

strāmineā posset dux habitāre casa!

574

numquam Vēnālēs essent ad mūnus amīcae,

575

atque ūnā fieret cāna puella domō;

576

numquam septēnās noctēs sējūncta cubārēs,

577

candida tam foedō bracchia fūsa virō,

578

nōn quia peccārim (testor tē), sed quia vulgō

579

fōrmōsīs levitās semper amīca fuit.

580

barbarus exclūsīs agitat vestīgia lumbīs

581

et subitō fēlīx nunc mea rēgna tenet!

582

aspice quid dōnīs Eriphȳla invēnit amārīs,

583

ārserit et quantīs nūpta Creūsa malīs.

584

nūllane sēdābit nostrōs injūria flētūs?

585

an dolor hic vitiīs nescit abesse tuīs?

586

tot jam abiēre diēs, cum mē nec cūra theātrī

587

nec tetigit Campī, nec mea mēnsa juvat.

588

at pudeat certē, pudeat! nisi forte, quod ajunt,

589

turpis amor surdīs auribus esse solet.

590

cerne ducem, modo quī fremitū complēvit inānī

591

Actia damnātīs aequora mīlitibus:

592

hunc īnfāmis amor versīs dare terga carīnīs

593

jussit et extrēmō quaerere in orbe fugam.

594

Caesaris haec virtūs et glōria Caesaris haec est:

595

illā, quā vīcit, condidit arma manū.

596

sed quāscumque tibī vestīs, quōscumque smaragdōs,

597

quōsve dedit flāvō lūmine chrȳsolithōs,

598

haec videam rapidās in vānum ferre procellās:

599

quae tibi terra, velim, quae tibi fīat aqua.

600

nōn semper placidus perjūrōs rīdet amantīs

601

Juppiter et surdā neglegit aure precēs.

602

vīdistis tōtō sonitūs percurrere caelō,

603

fulminaque aetheriā dēsiluisse domō:

604

nōn haec Plēiades faciunt neque aquōsus Orīōn,

605

nec sīc dē nihilō fulminis īra cadit;

606

perjūrās tunc ille solet pūnīre puellās,

607

dēceptus quoniam flēvit et ipse deus.

608

quārē nē tibi sit tantī Sīdōnia vestis,

609

ut timeās, quotiēns nūbilus Auster erit.

610

17

MENTĪRĪ noctem, prōmissīs dūcere amantem,

611

hoc erit īnfectās sanguine habēre manūs!

612

hōrum ego sum vātēs, quotiēns dēsertus amārās

613

explēvī noctēs, frāctus utrōque torō.

614

vel tū Tantaleā moveāre ad flūmina sorte,

615

ut liquor ārentī fallat ab ōre sitim;

616

vel tū Sīsyphiōs licet admīrēre labōrēs,

617

difficile ut tōtō monte volūtet onus;

618

dūrius in terrīs nihil est quod vīvat amante,

619

nec, modo sī sapiās, quod minus esse velīs.

620

quem modo fēlīcem invidiā admīrante ferēbant,

621

nunc decimō admittor vix ego quōque diē.

622

nunc jacere ē dūrō corpus juvat, impia, saxō,

623

sūmere et in nostrās trīta venēna manūs;

624

nec licet in triviīs siccā requiēscere lūnā,

625

aut per rīmōsās mittere verba forēs.

626

quod quamvīs ita sit, dominam mūtāre cavēbō:

627

tum flēbit, cum in mē sēnserit esse fidem.

628

18a

ASSIDUAE multīs odium peperēre querēlae:

629

frangitur in tacitō fēmina saepe virō.

630

sī quid vīdistī, semper vīdisse negātō!

631

aut sī quid doluit forte, dolēre negā!

632

18b

quid mea sī cānīs aetās candēsceret annīs,

633

et faceret scissās languida rūga genās?

634

at nōn Tīthōnī spernēns Aurōra senectam

635

dēsertum Ēōā passa jacēre domō est:

636

illum saepe suīs dēcēdēns fōvit in ulnīs

637

quam prius adjūnctōs sēdula lāvit equōs;

638

illum ad vīcīnōs cum amplexa quiēsceret Indōs,

639

mātūrōs iterum est questa redīre diēs;

640

illa deōs currum cōnscendēns dīxit inīquōs,

641

invītum et terrīs praestitit officium.

642

cui majōra senis Tīthōnī gaudia vīvī,

643

quam gravis āmissō Memnone lūctus erat.

644

cum sene nōn puduit tālem dormīre puellam

645

et cānae totiēns ōscula ferre comae.

646

at tu etiam juvenem ōdistī mē, perfida, cum sīs

647

ipsa anus haud longā curva futūra diē.

648

quīn ego dēminuō cūram, quod saepe Cupīdō

649

huic malus esse solet, cui bonus ante fuit.

650

18c

NUNC etiam īnfectōs dēmēns imitāre Britannōs,

651

lūdis et externō tīncta nitōre caput?

652

ut nātūra dedit, sīc omnis rēcta figūra est:

653

turpis Rōmānō Belgicus ōre color.

654

illī sub terrīs fīant mala multa puellae,

655

quae mentīta suās vertit inepta comās!

656

dēme: mihī certē poteris fōrmōsa vidērī,

657

mī fōrmōsa sat es, sī modo saepe venīs.

658

an sī caeruleō quaedam sua tempora fūcō

659

tīnxerit, idcircō caerula fōrma bona est?

660

cum tibi nec frāter nec sit tibi fīlius ūllus,

661

frāter ego et tibi sim fīlius ūnus ego.

662

ipse tuus semper tibi sit cūstōdia vultus,

663

nec nimis ōrnātā fronte sedēre velīs.

664

crēdam ego nārrantī, nōlī committere, fāmae:

665

et terram rūmor trānsilit et maria.

666

19

ETSĪ mē invītō discēdis, Cynthia, Rōmā,

667

laetor quod sine mē dēvia rūra colēs.

668

nūllus erit castīs juvenis corruptor in agrīs,

669

quī tē blanditiīs nōn sinat esse probam;

670

nūlla neque ante tuās oriētur rixa fenestrās,

671

nec tibi clāmātae somnus amārus erit.

672

sōla eris et sōlōs spectābis, Cynthia, montīs

673

et pecus et fīnīs pauperis agricolae.

674

illīc tē nūllī poterunt corrumpere lūdī,

675

fānaque peccātīs plūrima causa tuīs.

676

illīc assiduē taurōs spectābis arantīs,

677

et vītem doctā pōnere falce comās;

678

atque ibi rāra ferēs incultō tūra sacellō,

679

haedus ubi agrestīs corruet ante focōs;

680

prōtinus et nūdā choreās imitābere sūrā;

681

omnia ab externō sint modo tūta virō.

682

ipse ego vēnābor: jam nunc mē sacra Diānae

683

suscipere et Veneris pōnere vōta juvat.

684

incipiam captāre ferās et reddere pīnū

685

cornua et audācēs ipse monēre canīs;

686

nōn tamen ut vastōs ausim temptāre leōnēs

687

aut celer agrestīs comminus īre suēs.

688

haec igitur mihi sit leporēs audācia mollīs

689

excipere et strūctō fīgere avem calamō,

690

quā fōrmōsa suō Clītumnus flūmina lūcō

691

integit, et niveōs abluit unda bovēs.

692

tū quotiēns aliquid cōnābere, vīta, mementō

693

ventūrum paucīs mē tibi Lūciferīs.

694

hīc mē nec sōlae poterunt āvertere silvae,

695

nec vaga muscōsīs flūmina fūsa jugīs,

696

quīn ego in assiduā mūtem tua nōmina linguā:

697

absentī nēmō nōn nocuisse velit.

698

20

QUID flēs abductā gravius Brīsēide? quid flēs

699

ānxia captīvā trīstius Andromachā?

700

quidve meā dē fraude deōs, īnsāna, fatīgās?

701

quid quereris nostram sīc cecidisse fidem?

702

nōn tam nocturnā volucrīs fūnesta querēlā

703

Attica Cecropiīs obstrepit in foliīs,

704

nec tantum Niobē, bis sex ad busta superba,

705

sollicitō lacrimāns dēfluit ā Sipylō.

706

mē licet aerātīs astringant bracchia nōdīs,

707

sint tua vel Danaēs condita membra domō,

708

in tē ego et aerātās rumpam, mea vīta, catēnās,

709

ferrātam Danaēs trānsiliamque domum.

710

dē tē quodcumque, ad surdās mihi dīcitur aurīs:

711

tū modo nē dubitā dē gravitāte meā.

712

ossa tibī jūrō per mātris et ossa parentis

713

(sī fallō, cinis heu sit mihi uterque gravis!)

714

mē tibi ad extrēmās mānsūrum, vīta, tenebrās:

715

ambōs ūna fidēs auferet, ūna diēs.

716

quod sī nec nōmen nec mē tua fōrma tenēret,

717

posset servitium mīte tenēre tuum.

718

septima jam plēnae dēdūcitur orbita lūnae,

719

cum dē mē et dē tē compita nūlla tacent:

720

intereā nōbīs nōn numquam jānua mollis,

721

nōn numquam lectī cōpia facta tuī.

722

nec mihi mūneribus nox ūlla est ēmpta beātīs:

723

quidquid eram, hoc animī grātia magna tuī.

724

cum tē tam multī peterent, tū mē ūna petīstī:

725

possum ego nātūrae nōn meminisse tuae?

726

tum mē vel tragicae vexētis Erīnyes, et mē

727

īnfernō damnēs, Aeace, jūdiciō,

728

atque inter Tityī volucris mea poena vagētur,

729

tumque ego Sīsyphiō saxa labōre geram!

730

nec tū supplicibus mē sīs venerāta tabellīs:

731

ultima tālis erit quae mea prīma fidēs.

732

hoc mihi perpetuō jūs est, quod sōlus amātor

733

nec cito dēsistō nec temere incipiō.

734

21

ĀH QUANTUM dē mē Panthī tibi pāgina fīnxit,

735

tantum illī Panthō nē sit amīca Venus!

736

sed tibi jam videor Dōdōnā vērior augur.

737

uxōrem ille tuus pulcher amātor habet!

738

tot noctēs periēre: nihil pudet? aspice, cantat

739

līber: tū nimium crēdula, sōla jacēs.

740

et nunc inter eōs tū sermō es, tē ille superbus

741

dīcit sē invītō saepe fuisse domī.

742

dispeream, sī quicquam aliud quam glōria dē tē

743

quaeritur: hās laudēs ille marītus habet.

744

Colchida sīc hospes quondam dēcēpit Iāsōn:

745

ējecta est (tenuit namque Creūsa) domō.

746

sīc ā Dūlichiō juvene est ēlūsa Calypsō:

747

vīdit amātōrem pandere vēla suum.

748

āh nimium facilēs aurem praebēre puellae,

749

discite dēsertae nōn temere esse bonae!

750

huic quoque, quī restat, jam prīdem quaeritur alter

751

experta in prīmō, stulta, cavēre potes.

752

nōs quōcumque locō, nōs omnī tempore tēcum

753

sīve aegrā pariter sīve valente sumus.

754

22a

Scīs here mī multās pariter placuisse puellās;

755

scīs mihi, Dēmophoōn, multa venīre mala.

756

nūlla meīs frūstrā lūstrantur compita plantīs;

757

ō nimis exitiō nāta theātra meō,

758

sīve aliquis mollī dīdūcit candida gestū

759

bracchia, seu variōs incinit ōre modōs!

760

intereā nostrī quaerunt sibi vulnus ocellī,

761

candida nōn tēctō pectore sī qua sedet,

762

sīve vagī crīnēs pūrīs in frontibus errant,

763

Indica quōs mediō vertice gemma tenet.

764

quae sī forte aliquid vultū mihi dūra negārat,

765

frīgida dē tōtā fronte cadēbat aqua.

766

quaeris, Dēmophoōn, cūr sim tam mollis in omnīs?

767

quod quaeris, 'quārē' nōn habet ūllus amor.

768

cūr aliquis sacrīs laniat sua bracchia cultrīs

769

et Phrygis īnsānōs caeditur ad numerōs?

770

ūnī cuique dedit vitium nātūra creātō:

771

mī fortūna aliquid semper amāre dedit.

772

mē licet et Thamyrae cantōris fāta sequantur,

773

numquam ad fōrmōsās, invide, caecus erō.

774

sed tibi sī exīlīs videor tenuātus in artūs,

775

falleris: haud umquam est culta labōre Venus.

776

percontēre licet: saepe est experta puella

777

officium tōtā nocte valēre meum.

778

Juppiter Alcmēnae geminās requiēverat Arctōs,

779

et caelum noctū bis sine rēge fuit;

780

nec tamen idcircō languēns ad fulmina vēnit:

781

nūllus amor vīrēs ēripit ipse suās.

782

quid? cum ē complexū Brīsēidos īret Achillēs,

783

num fūgēre minus Thessala tēla Phrygēs?

784

quid? ferus Andromachae lectō cum surgeret Hector?

785

bella Mycēnaeae nōn timuēre ratēs?

786

illī vel classīs poterant vel perdere mūrōs:

787

hīc ego Pēlīdēs, hīc ferus Hector ego.

788

aspice utī caelō modo sōl modo lūna ministret:

789

sīc etiam nōbīs ūna puella parum est.

790

altera mē cupidīs teneat foveatque lacertīs,

791

altera sī quandō nōn sinit esse locum;

792

aut sī forte īrāta meō sit facta ministrō,

793

ut sciat esse aliam, quae velit esse mea!

794

nam melius duo dēfendunt retinācula nāvim,

795

tūtius et geminōs ānxia māter alit.

796

22b

AUT sī es dūra, negā: sīn es nōn dūra, venītō!

797

quid juvat haec nūllō pōnere verba locō?

798

hic ūnus dolor est ex omnibus ācer amantī,

799

spērantī subitō sī qua venīre negat.

800

quanta illum tōtō versant suspīria lectō,

801

cum recipī, quae nōn vēnerit, ipsa vetat?

802

et rūrsus puerum quaerendō audīta fatīgat,

803

quem, quae scīre timet, quaerere fāta jubet.

804

23

cui fugienda fuit indoctī sēmita vulgī,

805

ipsa petīta lacū nunc mihi dulcis aqua est.

806

ingenuus quisquam alterius dat mūnera servō,

807

ut prōmissa suae verba ferat dominae?

808

et quaerit totiēns 'Quaenam nunc porticus illam

809

integit?' et 'Campō quō movet illa pedēs?'

810

deinde, ubi pertuleris, quōs dīcit fāma labōrēs

811

Herculis, ut scrībat 'Mūneris ecquid habēs?'

812

cernere utī possīs vultum cūstōdis amārī,

813

captus et immundā saepe latēre casā?

814

quam cārē semel in tōtō nox vertitur annō!

815

ā pereant, sī quōs jānua clausa juvat!

816

contrā, rejectō quae lībera vādit amictū,

817

cūstōdum et nūllō saepta timōre, placet?

818

cui saepe immundō Sacra conteritur Via soccō,

819

nec sinit esse moram, sī quis adīre velit;

820

differet haec numquam, nec poscet garrula, quod tē

821

astrictus plōret saepe dedisse pater,

822

nec dīcet 'Timeō, properā jam surgere, quaesō:

823

īnfēlīx, hodiē vir mihi rūre venit.'

824

et quās Euphrātēs et quās mihi mīsit Orontēs,

825

mē juerint: nōlim fūrta pudīca torī;

826

lībertās quoniam nūllī jam restat amantī:

827

nūllus līber erit, sī quis amāre volet.

828

24

'TŪ loqueris, cum sīs jam nōtō fābula librō

829

et tua sit tōtō Cynthia lēcta forō?'

830

cui nōn hīs verbīs aspergat tempora sūdor?

831

aut pudor ingenuus, aut reticendus amor

832

quod sī tam facilis spīrāret Cynthia nōbīs,

833

nōn ego nēquitiae dīcerer esse caput,

834

nec sīc per tōtam īnfāmis trādūcerer urbem,

835

ūrerer et quamvīs, nōmine verba darem.

836

quārē nē tibi sit mīrum mē quaerere vīlīs:

837

parcius īnfāmant: num tibi causa levis?

838

et modo pāvōnis caudae flābella superbae

839

et manibus dūrā frīgus habēre pilā,

840

et cupit īrātum tālōs mē poscere eburnōs,

841

quaeque nitent Sacrā vīlia dōna Viā.

842

ā peream, sī mē ista movent dispendia, sed mē

843

fallācī dominae jam pudet esse jocum!

844

24b

HOC erat in prīmīs quod mē gaudēre jubēbās?

845

tam tē fōrmōsam nōn pudet esse levem?

846

ūna aut altera nox nōndum est in amōre perācta,

847

et dīcor lectō jam gravis esse tuō.

848

mē modo laudābās et carmina nostra legēbās:

849

ille tuus pennās tam cito vertit amor?

850

contendat mēcum ingeniō, contendat et arte,

851

in prīmīs ūnā discat amāre domō:

852

sī libitum tibi erit, Lernaeās pugnet ad hȳdrās

853

et tibi ab Hesperiō māla dracōne ferat,

854

taetra venēna libēns et naufragus ēbibat undās,

855

et numquam prō tē dēneget esse miser:

856

(quōs utinam in nōbīs, vīta, experiāre labōrēs!)

857

jam tibi dē timidīs iste protervus erit,

858

quī nunc sē in tumidum jactandō vēnit honōrem:

859

discidium vōbīs proximus annus erit.

860

at mē nōn aetās mūtābit tōta Sibyllae,

861

nōn labor Alcīdae, nōn niger ille diēs.

862

tū mea compōnēs et dīcēs 'Ossa, Propertī,

863

haec tua sunt? ēheu tū mihi certus erās,

864

certus erās ēheu, quamvīs nec sanguine avītō

865

nōbilis et quamvīs nōn ita dīves erās.'

866

nīl ego nōn patiar, numquam mē injūria mūtat:

867

ferre ego fōrmōsam nūllum onus esse putō.

868

crēdō ego nōn paucōs istā periisse figūrā,

869

crēdō ego sed multōs nōn habuisse fidem.

870

parvō dīlēxit spatiō Mīnōida Thēseus,

871

Phyllida Dēmophoōn, hospes uterque malus.

872

jam tibi Iāsoniā nōta est Mēdēa carīnā

873

et modo servātō sōla relicta virō.

874

dūra est quae multīs simulātum fingit amōrem,

875

et sē plūs ūnī sī qua parāre potest.

876

nōlī nōbilibus, nōlī cōnferre beātīs:

877

vix venit, extrēmō quī legat ossa diē.

878

hī tibi nōs erimus: sed tū potius precor ut mē

879

dēmissīs plangās pectora nūda comīs.

880

25

ŪNICA nāta meō pulcherrima cūra dolōrī,

881

exclūdit quoniam sors mea 'saepe venī,'

882

ista meīs fīet nōtissima fōrma libellīs,

883

Calve, tuā veniā, pāce, Catulle, tuā.

884

mīles dēpositīs annōsus sēcubat armīs,

885

grandaevīque negant dūcere arātra bovēs,

886

putris et in vacuā requiēscit nāvis harēnā,

887

et vetus in templō bellica parma vacat:

888

at mē ab amōre tuō dēdūcet nūlla senectūs,

889

sīve ego Tīthōnus sīve ego Nestor erō.

890

nōnne fuit satius dūrō servīre tyrannō

891

et gemere in taurō, saeve Perille, tuō?

892

Gorgonis et satius fuit obdūrēscere vultū,

893

Caucasiās etiam sī paterēmur avīs.

894

sed tamen obsistam. teritur rōbīgine mucrō

895

ferreus et parvō saepe liquōre silex:

896

at nūllō dominae teritur sub crīmine amor, quī

897

restat et immeritā sustinet aure minās.

898

ultrō contemptus rogat, et peccāsse fatētur

899

laesus, et invītīs ipse redit pedibus.

900

tū quoque, quī plēnō fastūs assūmis amōre,

901

crēdule, nūlla diū fēmina pondus habet.

902

an quisquam in mediīs persolvit vōta procellīs.

903

cum saepe in portū frācta carīna natet?

904

aut prius īnfectō dēposcit praemia cursū,

905

septima quam mētam trīverit arte rota?

906

mendācēs lūdunt flātūs in amōre secundī:

907

sī qua venit sērō, magna ruīna venit.

908

tū tamen intereā, quamvīs tē dīligat illa,

909

in tacitō cohibē gaudia clausa sinū.

910

namque in amōre suō semper sua maxima cuique

911

nescio quō pactō verba nocēre solent.

912

quamvīs tē persaepe vocet, semel īre mementō:

913

invidiam quod habet, nōn solet esse diū.

914

at sī saecla forent antīquīs grāta puellīs,

915

essem ego quod nunc tū: tempore vincor ego.

916

nōn tamen ista meōs mūtābunt saecula mōrēs:

917

ūnus quisque suā nōverit īre viā.

918

at, vōs quī officia in multōs revocātis amōrēs,

919

quantus sīc cruciat lūmina vestra dolor!

920

vīdistis plēnō teneram candōre puellam,

921

vīdistis fuscam, dūcit uterque color;

922

vīdistis quandam Argīvā prōdīre figūrā,

923

vīdistis nostrās, utraque fōrma rapit;

924

illaque plēbējō vel sit sandȳcis amictū:

925

haec atque illa malī vulneris ūna via est.

926

cum satis ūna tuīs īnsomnia portet ocellīs,

927

ūna sat est cuivīs fēmina multa mala.

928

26a

VĪDĪ tē in somnīs frāctā, mea vīta, carīnā

929

Īoniō lassās dūcere rōre manūs,

930

et quaecumque in mē fuerās mentīta fatērī,

931

nec jam ūmōre gravīs tollere posse comās,

932

quālem purpureīs agitātam flūctibus Hellēn,

933

aurea quam mollī tergore vēxit ovis.

934

quam timuī, nē forte tuum mare nōmen habēret,

935

atque tuā lābēns nāvita flēret aquā!

936

quae tum ego Neptūnō, quae tum cum Castore frātrī,

937

quaeque tibi excēpī, jam dea, Leucothoē!

938

at tū vix prīmās extollēns gurgite palmās

939

saepe meum nōmen jam peritūra vocās.

940

quod sī forte tuōs vīdisset Glaucus ocellōs,

941

essēs Īoniī facta puella maris,

942

et tibi ob invidiam Nērēides increpitārent,

943

candida Nēsaeē, caerula Cȳmothoē.

944

sed tibi subsidiō delphīnum currere vīdī,

945

quī, putō, Arīoniam vēxerat ante lyram.

946

jamque ego cōnābar summō mē mittere saxō,

947

cum mihi discussit tālia vīsa metus.

948

26b

NUNC admīrentur quod tam mihi pulchra puella

949

serviat et tōtā dīcar in urbe potēns!

950

nōn, sī Cambȳsae redeant et flūmina Croesī,

951

dīcat 'Dē nostrō surge, poēta, torō.'

952

nam mea cum recitat, dīcit sē ōdisse beātōs:

953

carmina tam sānctē nūlla puella colit.

954

multum in amōre fidēs, multum cōnstantia prōdest:

955

quī dare multa potest, multa et amāre potest

956

seu mare per longum mea cōgitet īre puella,

957

hanc sequar et fīdōs ūna aget aura duōs.

958

ūnum lītus erit sōpītīs ūnaque tēctō

959

arbor, et ex ūnā saepe bibēmus aquā;

960

et tabula ūna duōs poterit compōnere amantīs,

961

prōra cubīle mihī seu mihi puppis erit.

962

omnia perpetiar: saevus licet urgeat Eurus;

963

vēlaque in incertum frīgidus Auster agat;

964

quīcumque et ventī miserum vexāstis Ulixem

965

et Danaum Euboicō lītore mīlle ratīs;

966

et quī mōvistis duo lītora, cum rudis Argūs

967

dux erat ignōtō missa columba marī.

968

illa meīs tantum nōn umquam dēsit ocellīs,

969

incendat nāvem Juppiter ipse licet.

970

certē īsdem nūdī pariter jactābimur ōrīs.

971

mē licet unda ferat, tē modo terra tegat.

972

sed nōn Neptūnus tantō crūdēlis amōrī,

973

Neptūnus frātrī pār in amōre Jovī:

974

testis Amȳmōnē, laticēs dum ferret, in arvīs

975

compressa, et Lernae pulsa tridente palūs.

976

jam deus amplexū vōtum persolvit, at illī

977

aurea dīvīnās urna profūdit aquās.

978

crūdēlem et Boreān rapta Ōrīthyia negāvit:

979

hic deus et terrās et maria alta domat

980

crēde mihī, nōbīs mītēscet Scylla, nec umquam

981

alterte vacāns vasta Charybdis aquā;

982

ipsaque sīdera erunt nūllīs obscūra tenebrīs,

983

pūrus et Ōrīōn, pūrus et Haedus erit.

984

quod mihi sī pōnenda tuō sit corpore vīta,

985

exitus hic nōbīs nōn inhonestus erit.

986

27

AT VŌS incertam, mortālēs, fūneris hōram

987

quaeritis, et quā sit mors aditūra viā;

988

quaeritis et caelō Phoenīcum inventa serēnō,

989

quae sit stēlla hominī commoda quaeque mala!

990

seu pedibus Parthōs sequimur seu classe Britannōs,

991

et maris et terrae caeca perīcla viae;

992

rūrsus et objectum flēmus caput esse tumultū

993

cum Māvors dubiās miscet utrimque manūs;

994

praetereā domibus flammam domibusque ruīnās,

995

neu subeant labrīs pōcula nigra tuīs.

996

sōlus amāns nōvit, quandō peritūrus et ā quā

997

morte, neque hic Boreae flābra neque arma timet.

998

jam licet et Stygiā sedeat sub harundine rēmex,

999

cernat et īnfernae trīstia vēla ratis:

1000

sī modo clāmantis revocāverit aura puellae,

1001

concessum nūllā lēge redībit iter.

1002

28a

JUPPITER, affectae tandem miserēre puellae:

1003

tam fōrmōsa tuum mortua crīmen erit.

1004

hoc tibi vel poterit conjūnx ignōscere Jūnō:

1005

frangitur et Jūnō, sī qua puella perit.

1006

vēnit enim tempus, quō torridus aestuat āēr,

1007

incipit et siccō fervere terra Cane.

1008

sed nōn tam ārdōris culpa est neque crīmina caelī

1009

quam totiēns sānctōs nōn habuisse deōs.

1010

hoc perdit miserās, hoc perdidit ante puellās:

1011

quidquid jūrārunt, ventus et unda rapit.

1012

num sibi collātam doluit Venus? illa peraequē

1013

prae sē fōrmōsīs invidiōsa dea est.

1014

an contempta tibī Jūnōnis templa Pelasgae?

1015

Palladis aut oculōs ausa negāre bonōs?

1016

semper, fōrmōsae, nōn nōstis parcere verbīs.

1017

hoc tibi lingua nocēns, hoc tibi fōrma dedit.

1018

sed tibi vexātae per multa perīcula vītae

1019

extrēmō vēnit mollior hōra diē.

1020

Īō versa caput prīmōs mūgīverat annōs:

1021

nunc dea, quae Nīlī flūmina vacca bibit.

1022

Īnō etiam prīmā terrīs aetāte vagāta est:

1023

hanc miser implōrat nāvita Leucothoēn.

1024

Andromedē mōnstrīs fuerat dēvōta marīnīs:

1025

haec eadem Perseī nōbilis uxor erat.

1026

Callistō Arcadiōs errāverat ursa per agrōs:

1027

haec nocturna suō sīdere vēla regit.

1028

quod sī forte tibī properārint fāta quiētem,

1029

illa sepultūrae fāta beāta tuae,

1030

nārrābis Semelae, quō sit fōrmōsa perīclō,

1031

crēdet et illa, suō docta puella malō;

1032

et tibi Maeoniās omnīs hērōidas inter

1033

prīmus erit nūllā nōn tribuente locus.

1034

nunc, utcumque potes, fātō gere saucia mōrem:

1035

et deus et dūrus vertitur ipse diēs.

1036

28b

DĒFICIUNT magicō tortī sub carmine rhombī,

1037

et jacet exstīnctō laurus adusta focō;

1038

et jam Lūna negat totiēns dēscendere caelō,

1039

nigraque fūnestum concinit ōmen avis.

1040

ūna ratis fātī nostrōs portābit amōrēs

1041

caerula ad īnfernōs vēlificāta lacūs.

1042

sed nōn ūnīus, quaesō, miserēre duōrum!

1043

vīvam, sī vīvet; sī cadet illa, cadam.

1044

prō quibus optātīs sacrō mē carmine damnō:

1045

scrībam ego 'Per magnum est salva puella Jovem';

1046

ante tuōsque pedēs illa ipsa operāta sedēbit,

1047

nārrābitque sedēns longa perīcla sua.

1048

28c

HAEC tua, Persephonē, maneat clēmentia, nec tū,

1049

Persephonae conjūnx, saevior esse velīs.

1050

sunt apud īnfernōs tot mīlia fōrmōsārum:

1051

pulchra sit in superīs, sī licet, ūna locīs!

1052

vōbīscum Antiopē, vōbīscum candida Tȳrō,

1053

vōbīscum Eurōpē nec proba Pāsiphaē,

1054

et quot Trōja tulit vetus et quot Achāia fōrmās,

1055

et Thēbae et Priamī dīruta rēgna senis:

1056

et quaecumque erat in numerō Rōmāna puella,

1057

occidit: hās omnīs ignis avārus habet.

1058

nec fōrma aeternum aut cuiquam est fortūna perennis:

1059

longius aut propius mors sua quemque manet.

1060

tū quoniam es, mea lūx, magnō dīmissa perīclō,

1061

mūnera Dīānae dēbita redde chorōs,

1062

redde etiam excubiās dīvae nunc, ante juvencae;

1063

vōtīvās noctēs, ei mihi solve decem!

1064

29a

HESTERNĀ, mea lūx, cum pōtus nocte vagārer,

1065

nec mē servōrum dūceret ūlla manus,

1066

obvia nescio quot puerī mihi turba minūta

1067

vēnerat (hōs vetuit mē numerāre timor);

1068

quōrum aliī faculās, aliī retinēre sagittās,

1069

pars etiam vīsa est vincla parāre mihi.

1070

sed nūdī fuerant. quōrum lascīvior ūnus,

1071

'Arripite hunc,' inquit, 'iam bene nōstis eum

1072

hic erat, hunc mulier nōbīs īrāta locāvit.'

1073

dīxit, et in collō jam mihi nōdus erat.

1074

hīc alter jubet in medium prōpellere, at alter,

1075

'Intereat, quī nōs nōn putat esse deōs!

1076

haec tē nōn meritum tōtās exspectat in hōrās:

1077

at tū nescio quās quaeris, inepte, forēs.

1078

quae cum Sīdoniae nocturna ligāmina mitrae

1079

solverit atque oculōs mōverit illa gravīs,

1080

afflābunt tibi nōn Arabum dē grāmine odōrēs,

1081

sed quōs ipse suīs fēcit Amor manibus.

1082

parcite jam, frātrēs, jam certōs spondet amōrēs;

1083

et jam ad mandātam vēnimus ecce domum.'

1084

atque ita mē injectō dīxērunt rūrsus amictū:

1085

'Ī nunc et noctēs disce manēre domī.'

1086

29b

MĀNE erat, et voluī, sī sōla quiēsceret illa,

1087

vīsere: at in lectō Cynthia sōla fuit.

1088

obstipuī: nōn illa mihī fōrmōsior umquam

1089

vīsa, neque ostrīnā cum fuit in tunicā,

1090

ībat et hinc castae nārrātum somnia Vestae,

1091

neu sibi nēve mihī quae nocitūra forent:

1092

tālis vīsa mihī somnō dīmissa recentī.

1093

heu quantum per sē candida fōrma valet!

1094

'Quid tū mātūtīnus,' ait 'speculātor amīcae,

1095

mē similem vestrīs mōribus esse putās?

1096

nōn ego tam facilis: sat erit mihi cognitus ūnus,

1097

vel tū vel sī quis vērior esse potest.

1098

appārent nōn ūlla torō vestīgia pressō,

1099

signa volūtantīs nec jacuisse duōs.

1100

aspice ut in tōtō nūllus mihi corpore surgat

1101

spīritus admissō nōtus adulteriō.'

1102

dīxit, et oppositā prōpellēns sāvia dextrā

1103

prōsilit in laxā nīxa pedem soleā.

1104

sīc ego tam sānctī cūstōs dēlūdor amōris:

1105

ex illō fēlīx nox mihi nūlla fuit.

1106

30a

QUŌ fugis āh dēmēns? nūlla est fuga: tū licet usque

1107

ad Tanaīn fugiās, usque sequētur Amor.

1108

nōn sī Pēgaseō vectēris in āere dorsō,

1109

nec tibi sī Perseī mōverit āla pedēs;

1110

vel sī tē sectae rapiant tālāribus aurae,

1111

nīl tibi Mercuriī prōderit alta via

1112

īnstat semper Amor suprā caput, īnstat amantī,

1113

et gravis ipse super lībera colla sedet.

1114

excubat ille ācer cūstōs et tollere numquam

1115

tē patiētur humō lūmina capta semel.

1116

et jam sī peccēs, deus exōrābilis ille est

1117

sī modo praesentīs vīderit esse precēs.

1118

30b

ISTA senēs licet accūsent convīvia dūrī:

1119

nōs modo prōpositum, vīta, terāmus iter

1120

illōrum antīquīs onerantur lēgibus aurēs:

1121

hic locus est in quō, tībia docta, sonēs,

1122

quae nōn jūre vadō Maeandrī jacta natāstī,

1123

turpia cum faceret Palladis ōra tumor.

1124

nōn tamen immeritō! Phrygiās nunc īre per undās

1125

et petere Hyrcānī lītora nōta maris,

1126

spargere et alternā commūnīs caede Penātīs

1127

et ferre ad patriōs praemia dīra Larēs!

1128

ūnā contentum pudeat mē vīvere amīcā?

1129

hoc sī crīmen erit, crīmen Amōris erit:

1130

mī nēmō obiciat. libeat tibi, Cynthia, mēcum

1131

rōrida muscōsīs antra tenēre jugīs.

1132

illīc aspiciēs scopulīs haerēre Sorōrēs

1133

et canere antīquī dulcia fūrta Jovis,

1134

ut Semelā est combustus, ut est dēperditus Īō,

1135

dēnique ut ad Trōjae tēcta volārit avis.

1136

quod sī nēmō exstat quī vīcerit Ālitis arma,

1137

commūnis culpae cūr reus ūnus agor?

1138

nec tū Virginibus reverentia mōveris ōra:

1139

hic quoque nōn nescit quid sit amāre chorus;

1140

sī tamen Oeagrī quaedam compressa figūrā

1141

Bistoniīs ōlim rūpibus accubuit.

1142

hīc ubi mē prīmā statuent in parte chorēae,

1143

et medius doctā cuspide Bacchus erit,

1144

tum capitī sacrōs patiar pendēre corymbōs:

1145

nam sine tē nostrum nōn valet ingenium.

1146

31

QUAERIS, cūr veniam tibi tardior? aurea Phoebī

1147

porticus ā magnō Caesare aperta fuit.

1148

tantam erat in speciem Poenīs dīgesta columnīs,

1149

inter quās Danaī fēmina turba senis.

1150

hīc equidem Phoebō vīsus mihi pulchrior ipsō

1151

marmoreus tacitā carmen hiāre lyrā;

1152

atque āram circum steterant armenta Myrōnis,

1153

quattuor artificis, vīvida signa, bovēs.

1154

tum medium clārō surgēbat marmore templum,

1155

et patriā Phoebō cārius Ortygiā:

1156

in quō Solis erat suprā fastīgia currus;

1157

et valvae, Libycī nōbile dentis opus,

1158

altera dējectōs Parnāsī vertice Gallōs,

1159

altera maerēbat fūnera Tantalidos.

1160

deinde inter mātrem deus ipse interque sorōrem

1161

Pȳthius in longā carmina veste sonat.

1162

32

QUĪ videt, is peccat: quī tē nōn vīderit ergō,

1163

nōn cupiet: factī lūmina crīmen habent.

1164

nam quid Praenestī dubiās, ō Cynthia, sortīs,

1165

quid petis Aeaeī moenia Tēlegonī?

1166

cūr ita tē Herculeum dēportant esseda Tībur?

1167

Appia cūr totiēns tē via Lānuvium?

1168

hōc utinam spatiēre locō, quodcumque vacābis,

1169

Cynthia! sed tibi mē crēdere turba vetat,

1170

cum videt accēnsīs dēvōtam currere taedīs

1171

in nemus et Triviae lūmina ferre deae.

1172

scīlicet umbrōsīs sordet Pompēja columnīs

1173

porticus, aulaeīs nōbilis Attalicīs,

1174

et platanīs crēber pariter surgentibus ōrdō,

1175

flūmina sōpītō quaeque Marōne cadunt,

1176

et leviter nymphīs tōtā crepitantibus urbe

1177

cum subitō Trītōn ōre recondit aquam.

1178

falleris, ista tuī fūrtum via mōnstrat amōris:

1179

nōn urbem, dēmēns, lūmina nostra fugis!

1180

nīl agis, īnsidiās in mē compōnis inānīs,

1181

tendis iners doctō rētia nōta mihi.

1182

sed dē mē minus est: fāmae jactūra pudīcae

1183

tanta tibī miserae, quanta merētur, erit.

1184

nūper enim dē tē nostrās mē laedit ad aurīs

1185

rūmor, et in tōtā nōn bonus urbe fuit.

1186

sed tū nōn dēbēs inimīcae crēdere linguae:

1187

semper fōrmōsīs fābula poena fuit.

1188

nōn tua dēprēnsō damnāta est fāma venēnō:

1189

testis eris pūrās, Phoebe, vidēre manūs.

1190

sīn autem longō nox ūna aut altera lūsū

1191

cōnsūmpta est, nōn mē crīmina parva movent.

1192

Tyndaris externō patriam mūtāvit amōre,

1193

et sine dēcrētō vīva reducta domum est.

1194

ipsa Venus fertur corrupta libīdine Mārtis,

1195

nec minus in caelō semper honesta fuit.

1196

quamvīs Īda Parim pāstōrem dicat amāsse

1197

atque inter pecudēs accubuisse deam,

1198

hoc et Hamādryadum spectāvit turba sorōrum

1199

Sīlēnīque senēs et pater ipse chorī;

1200

cum quibus Īdaeō lēgistī pōma sub antrō,

1201

supposita excipiēns, Nāi, cadūca manū.

1202

an quisquam in tantō stuprōrum exāmine quaerit

1203

'Cūr haec tam dīves? quis dedit? unde dedit?'

1204

ō nimium nostrō fēlīcem tempore Rōmam,

1205

sī contrā mōrēs ūna puella facit!

1206

haec eadem ante illam jam impūne et Lesbia fēcit:

1207

quae sequitur, certē est invidiōsa minus.

1208

quī quaerit Tatiōs veterēs dūrōsque Sabīnōs,

1209

hic posuit nostrā nūper in urbe pedem.

1210

tū prius et flūctūs poteris siccāre marīnōs,

1211

altaque mortālī dēligere astra manū,

1212

quam facere, ut nostrae nōlint peccāre puellae:

1213

hic mōs Sāturnō rēgna tenente fuit,

1214

et cum Deucaliōnis aquae flūxēre per orbem,

1215

et post antīquās Deucaliōnis aquās.

1216

dīc mihi, quis potuit lectum servāre pudīcum,

1217

quae dea cum sōlō vīvere sōla deō?

1218

uxōrem quondam magnī Mīnōis, ut ajunt,

1219

corrūpit torvī candida fōrma bovis;

1220

nec minus aerātō Danaē circumdata mūrō

1221

nōn potuit magnō casta negāre Jovī.

1222

quod sī tū Grāiās es tūque imitāta Latīnās,

1223

semper vīve meō lībera jūdiciō!

1224

33a

TRĪSTIA jam redeunt iterum sollemnia nōbīs:

1225

Cynthia jam noctēs est operāta decem.

1226

atque utinam pereant, Nīlō quae sacra tepente

1227

mīsit mātrōnīs Īnachis Ausoniīs!

1228

quae dea tam cupidōs totiēns dīvīsit amantīs,

1229

quaecumque illa fuit, semper amāra fuit.

1230

tū certē Jovis occultīs in amōribus, Īō,

1231

sēnsistī multās quid sit inīre viās,

1232

cum tē jussit habēre puellam cornua Jūnō

1233

et pecoris dūrō perdere verba sonō.

1234

ā quotiēns quernis laesistī frondibus ōra,

1235

mandistī et stabulīs arbuta pāsta tuīs!

1236

an, quoniam agrestem dētrāxit ab ōre figūram

1237

Juppiter, idcircō facta superba dea es?

1238

an tibi nōn satis est fuscīs Aegyptus alumnīs?

1239

cūr tibi tam longā Rōma petīta viā?

1240

quidve tibī prōdest viduās dormīre puellās?

1241

sed tibi, crēde mihī, cornua rūrsus erunt,

1242

aut nōs ē nostrā tē, saeva, fugābimus urbe:

1243

cum Tiberī Nīlō grātia nūlla fuit.

1244

at tū, quae nostrō nimium plācāta dolōre es,

1245

noctibus hīs vacuī ter faciāmus iter.

1246

33b

NŌN audīs et verba sinis mea lūdere, cum jam

1247

flectant Īcariī sīdera tarda bovēs.

1248

lenta bibis: mediae nequeunt tē frangere noctēs.

1249

an nōndum est tālōs mittere lassa manus?

1250

āh pereat, quīcumque merācās repperit ūvās

1251

corrūpitque bonās nectare prīmus aquās!

1252

Īcare, Cecropiīs meritō jugulāte colōnīs,

1253

pampineus nōstī quam sit amārus odor!

1254

tūque ō Eurytiōn vīnō Centaure peristī,

1255

nec nōn Ismariō tū, Polyphēme, merō.

1256

vīnō fōrma perit, vīnō corrumpitur aetās,

1257

vīnō saepe suum nescit amīca virum.

1258

mē miserum, ut multō nihil est mūtāta Lyaeō!

1259

jam bibe: fōrmōsa es: nīl tibi vīna nocent,

1260

cum tua praependent dēmissae in pōcula sertae,

1261

et mea dēductā carmina vōce legis.

1262

largius effūsō madeat tibi mēnsa Falernō,

1263

spūmet et aurātō mollius in calice.

1264

nūlla tamen lectō recipit sē sōla libenter:

1265

est quiddam, quod vōs quaerere cōgat Amor.

1266

semper in absentīs fēlīcior aestus amantīs:

1267

ēlevat assiduōs cōpia longa virōs.

1268

34

CŪR quisquam faciem dominae jam crēdat Amōrī?

1269

sīc ērepta mihī paene puella mea est.

1270

expertus dīcō, nēmō est in amōre fidēlis:

1271

fōrmōsam rārō nōn sibi quisque petit.

1272

polluit ille deus cognātōs, solvit amīcōs,

1273

et bene concordīs trīstia ad arma vocat.

1274

hospes in hospitium Menelāō vēnit adulter:

1275

Colchis et ignōtum nōnne secūta virum est?

1276

Lynceu, tūne meam potuistī, perfide, cūram

1277

tangere? nōnne tuae tum cecidēre manūs?

1278

quid sī nōn cōnstāns illa et tam certa fuisset?

1279

possēs in tantō vīvere flāgitiō?

1280

tū mihi vel ferrō pectus vel perde venēnō:

1281

ā dominā tantum tē modo tolle meā.

1282

tē socium vītae, tē corporis esse licēbit,

1283

tē dominum admittō rēbus, amīce, meīs:

1284

lectō tē sōlum, lectō tē dēprecor ūnō:

1285

rīvālem possum nōn ego ferre Jovem.

1286

ipse meās sōlus quod nīl est, aemulor umbrās,

1287

stultus, quod stultō saepe timōre tremō.

1288

ūna tamen causa est, quā crīmina tanta remittō,

1289

errābant multō quod tua verba merō.

1290

sed numquam vītae fallet mē rūga sevērae:

1291

omnēs jam nōrunt quam sit amāre bonum.

1292

34b

LYNCEUS ipse meus sērōs īnsānit amōrēs!

1293

sōlum tē nostrōs laetor adīre deōs.

1294

quid tua Sōcraticīs tibi nunc sapientia librīs

1295

prōderit aut rērum dīcere posse viās?

1296

aut quid Erechthēī tibi prōsunt carmina lēcta?

1297

nīl juvat in magnō vester amōre senex.

1298

tū satius memorem Mūsīs imitēre Philītān

1299

et nōn īnflātī somnia Callimachī.

1300

nam rūrsus licet Aetōlī referās Achelōī,

1301

flūxerit ut magnō frāctus amōre liquor,

1302

atque etiam ut Phrygiō fallāx Maeandria campō

1303

errat et ipsa suās dēcipit unda viās,

1304

quālis et Adrastī fuerit vōcālis Arīōn,

1305

trīstis ad Archemorī fūnera victor equus:

1306

nōn Amphīareae prōsint tibi fāta quadrīgae

1307

aut Capaneī magnō grāta ruīna Jovī.

1308

dēsine et Aeschyleō compōnere verba coturnō,

1309

dēsine, et ad mollīs membra resolve chorōs.

1310

incipe jam angustō versūs inclūdere tornō,

1311

inque tuōs ignīs, dūre poēta, venī.

1312

tū nōn Antimachō, nōn tūtior ībis Homērō:

1313

dēspicit et magnōs rēcta puella deōs.

1314

sed nōn ante gravis taurus succumbit arātrō,

1315

cornua quam validīs haeserit in laqueīs,

1316

nec tū jam dūrōs per tē patiēris amōrēs:

1317

trux tamen ā nōbīs ante domandus eris.

1318

hārum nūlla solet ratiōnem quaerere mundī,

1319

nec cūr frāternīs Lūna labōret equīs,

1320

nec sī post Stygiās aliquid restābimus undās,

1321

nec sī cōnsultō fulmina missa tonent.

1322

aspice mē, cui parva domī fortūna relicta est

1323

nūllus et antīquō Mārte triumphus avī,

1324

ut rēgnem mixtās inter convīva puellās

1325

hōc ego, quō tibi nunc ēlevor, ingeniō!

1326

mē juvet hesternīs positum languēre corōllīs,

1327

quem tetigit jactū certus ad ossa deus.

1328

Actia Vergiliō cordī sit lītora Phoebī,

1329

Caesaris et fortīs dīcere posse ratīs,

1330

quī nunc Aenēae Trōjānī suscitat arma

1331

jactaque Lāvīnīs moenia lītoribus.

1332

cēdite Rōmānī scriptōrēs, cēdite Grāī!

1333

nescio quid majus nāscitur Īliade.

1334

tū canis umbrōsī subter pīnēta Galaesī

1335

Thyrsin et attrītīs Daphnin harundinibus,

1336

utque decem possint corrumpere māla puellās

1337

missus et impressīs haedus ab ūberibus.

1338

fēlīx, quī vīlīs pōmīs mercāris amōrēs!

1339

huic licet ingrātae Tītyrus ipse canat.

1340

fēlīx intāctum Corydōn quī temptat Alexin

1341

agricolae dominī carpere dēliciās!

1342

quamvīs ille suā lassus requiēscat avēnā,

1343

laudātur facilīs inter Hamādryadas.

1344

tū canis Ascraeī veteris praecepta poētae,

1345

quō seges in campō, quō viret ūva jugō.

1346

tāle facis carmen doctā testūdine quāle

1347

Cynthius impositīs temperat articulīs.

1348

nōn tamen haec ūllī venient ingrāta legentī,

1349

sīve in amōre rudis sīve perītus erit.

1350

nec minor hic animīs, ut sit minor ōre, canōrus

1351

ānseris indoctō carmine cessit olor.

1352

haec quoque perfectō lūdēbat Iāsone Varrō,

1353

Varrō Leucadiae maxima flamma suae;

1354

haec quoque lascīvī cantārunt scrīpta Catullī,

1355

Lesbia quīs ipsā nōtior est Helena;

1356

haec etiam doctī cōnfessa est pāgina Calvī,

1357

cum caneret miserae fūnera Quīntiliae.

1358

et modo fōrmōsā quam multa Lycōride Gallus

1359

mortuus īnfernā vulnera lāvit aquā!

1360

Cynthia quīn etiam versū laudāta Propertī,

1361

hōs inter sī mē pōnere Fāma volet.

1362