0:00
Elegies
Sextus Propertius
1
Cynthia prima suis miserum me cepit ocellis,
1
contactum nullis ante cupidinibus.
2
tum mihi constantis deiecit lumina fastus
3
et caput impositis pressit Amor pedibus,
4
donec me docuit castas odisse puellas
5
improbus, et nullo vivere consilio.
6
ei mihi, iam toto furor hic non deficit anno,
7
cum tamen adversos cogor habere deos.
8
Milanion nullos fugiendo, Tulle, labores
9
saevitiam durae contudit Iasidos.
10
nam modo Partheniis amens errabat in antris,
11
rursus in hirsutas ibat et ille feras;
12
ille etiam Hylaei percussus vulnere rami
13
saucius Arcadiis rupibus ingemuit.
14
ergo velocem potuit domuisse puellam:
15
tantum in amore fides et benefacta valent.
16
in me tardus Amor non ullas cogitat artes,
17
nec meminit notas, ut prius, ire vias.
18
at vos, deductae quibus est pellacia lunae
19
et labor in magicis sacra piare focis,
20
en agedum dominae mentem convertite nostrae,
21
et facite illa meo palleat ore magis!
22
tunc ego crediderim Manes et sidera vobis
23
posse Cytinaeis ducere carminibus.
24
aut vos, qui sero lapsum revocatis, amici,
25
quaerite non sani pectoris auxilia.
26
fortiter et ferrum saevos patiemur et ignes,
27
sit modo libertas quae velit ira loqui.
28
ferte per extremas gentes et ferte per undas,
29
qua non ulla meum femina norit iter.
30
vos remanete, quibus facili deus annuit aure,
31
sitis et in tuto semper amore pares.
32
nam me nostra Venus noctes exercet amaras,
33
et nullo vacuus tempore defit Amor.
34
hoc, moneo, vitate malum: sua quemque moretur
35
cura, neque assueto mutet amore torum.
36
quod si quis monitis tardas adverterit aures,
37
heu referet quanto verba dolore mea!
38
2
Quid iuvat ornato procedere, vita, capillo
39
et tenuis Coa veste movere sinus,
40
aut quid Orontea crines perfundere murra,
41
teque peregrinis vendere muneribus,
42
naturaeque decus mercato perdere cultu,
43
nec sinere in propriis membra nitere bonis?
44
crede mihi, non ulla tuaest medicina figurae:
45
nudus Amor formam non amat artificem.
46
aspice quos summittat humus non fossa colores,
47
ut veniant hederae sponte sua melius,
48
surgat et in solis formosior arbutus antris,
49
et sciat indocilis currere lympha vias.
50
litora nativis praefulgent picta lapillis,
51
et volucres nulla dulcius arte canunt.
52
non sic Leucippis succendit Castora Phoebe,
53
Pollucem cultu non Helaira soror;
54
non, Idae et cupido quondam discordia Phoebo,
55
Eueni patriis filia litoribus;
56
nec Phrygium falso traxit candore maritum
57
avecta externis Hippodamia rotis:
58
sed facies aderat nullis obnoxia gemmis,
59
qualis Apelleis est color in tabulis.
60
non illis studium fuco conquirere amantes:
61
illis ampla satis forma pudicitia.
62
non ego nunc vereor ne sis tibi vilior istis:
63
uni si qua placet, culta puella sat est;
64
cum tibi praesertim Phoebus sua carmina donet
65
Aoniamque libens Calliopea lyram,
66
unica nec desit iucundis gratia verbis,
67
omnia quaeque Venus, quaeque Minerva probat.
68
his tu semper eris nostrae gratissima vitae,
69
3
Qualis Thesea iacuit cedente carina
70
languida desertis Cnosia litoribus;
71
qualis et accubuit primo Cepheia somno
72
libera iam duris cotibus Andromede;
73
nec minus assiduis Edonis fessa choreis
74
qualis in herboso concidit Apidano:
75
talis visa mihi mollem spirare quietem
76
Cynthia consertis nixa caput manibus,
77
ebria cum multo traherem vestigia Baccho,
78
et quaterent sera nocte facem pueri.
79
hanc ego, nondum etiam sensus deperditus omnis,
80
molliter impresso conor adire toro;
81
et quamvis duplici correptum ardore iuberent
82
hac Amor hac Liber, durus uterque deus,
83
subiecto leviter positam temptare lacerto
84
osculaque admota sumere tarda manu,
85
non tamen ausus eram dominae turbare quietem,
86
expertae metuens iurgia saevitiae;
87
sed sic intentis haerebam fixus ocellis,
88
Argus ut ignotis cornibus Inachidos.
89
et modo solvebam nostra de fronte corollas
90
ponebamque tuis, Cynthia, temporibus;
91
et modo gaudebam lapsos formare capillos;
92
nunc furtiva cavis poma dabam manibus:
93
omnia quae ingrato largibar munera somno,
94
munera de prono saepe voluta sinu;
95
et quotiens raro duxti suspiria motu,
96
obstupui vano credulus auspicio,
97
ne qua tibi insolitos portarent visa timores,
98
neve quis invitam cogeret esse suam:
99
donec diversas praecurrens luna fenestras,
100
luna moraturis sedula luminibus,
101
compositos levibus radiis patefecit ocellos.
102
sic ait in molli fixa toro cubitum:
103
'tandem te nostro referens iniuria lecto
104
alterius clausis expulit e foribus?
105
namque ubi longa meae consumpsti tempora noctis,
106
languidus exactis, ei mihi, sideribus?
107
o utinam talis perducas, improbe, noctes,
108
me miseram qualis semper habere iubes!
109
nam modo purpureo fallebam stamine somnum,
110
rursus et Orpheae carmine, fessa, lyrae;
111
interdum leviter mecum deserta querebar
112
externo longas saepe in amore moras:
113
dum me iucundis lassam Sopor impulit alis.
114
illa fuit lacrimis ultima cura meis.'
115
4
Quid mihi tam multas laudando, Basse, puellas
116
mutatum domina cogis abire mea?
117
quid me non pateris vitae quodcumque sequetur
118
hoc magis assueto ducere servitio?
119
tu licet Antiopae formam Nycteidos, et tu
120
Spartanae referas laudibus Hermionae,
121
et quascumque tulit formosi temporis aetas;
122
Cynthia non illas nomen habere sinat:
123
nedum, si levibus fuerit collata figuris,
124
inferior duro iudice turpis eat.
125
haec sed forma mei pars est extrema furoris;
126
sunt maiora, quibus, Basse, perire iuvat:
127
ingenuus color et motis decor artubus et quae
128
gaudia sub tacita discere veste libet.
129
quo magis et nostros contendis solvere amores,
130
hoc magis accepta fallit uterque fide.
131
non impune feres: sciet haec insana puella
132
et tibi non tacitis vocibus hostis erit;
133
nec tibi me post haec committet Cynthia nec te
134
quaeret; erit tanti criminis illa memor,
135
et te circum omnis alias irata puellas
136
differet: heu nullo limine carus eris.
137
nullas illa suis contemnet fletibus aras,
138
et quicumque sacer, qualis ubique, lapis.
139
non ullo gravius temptatur Cynthia damno
140
quam sibi cum rapto cessat amore decus,
141
praecipue nostro. maneat sic semper, adoro,
142
nec quicquam ex illa quod querar inveniam!
143
5
invide, tu tandem voces compesce molestas
144
et sine nos cursu, quo sumus, ire pares!
145
Quid tibi vis, insane? meae sentire furores?
146
infelix, properas ultima nosse mala,
147
et miser ignotos vestigia ferre per ignes,
148
et bibere e tota toxica Thessalia.
149
non est illa vagis similis collata puellis:
150
molliter irasci non sciet illa tibi.
151
quod si forte tuis non est contraria votis,
152
at tibi curarum milia quanta dabit!
153
non tibi iam somnos, non illa relinquet ocellos:
154
illa ferox animis alligat una viros.
155
a, mea contemptus quotiens ad limina curres,
156
cum tibi singultu fortia verba cadent,
157
et tremulus maestis orietur fletibus horror,
158
et timor informem ducet in ore notam,
159
et quaecumque voles fugient tibi verba querenti,
160
nec poteris, qui sis aut ubi, nosse miser!
161
tum grave servitium nostrae cogere puellae
162
discere et exclusum quid sit abire domum;
163
nec iam pallorem totiens mirabere nostrum,
164
aut cur sim toto corpore nullus ego.
165
nec tibi nobilitas poterit succurrere amanti:
166
nescit Amor priscis cedere imaginibus.
167
quod si parva tuae dederis vestigia culpae,
168
quam cito de tanto nomine rumor eris!
169
non ego tum potero solacia ferre roganti,
170
cum mihi nulla mei sit medicina mali;
171
sed pariter miseri socio cogemur amore
172
alter in alterius mutua flere sinu.
173
quare, quid possit mea Cynthia, desine, Galle,
174
quaerere: non impune illa rogata venit.
175
6
Non ego nunc Hadriae vereor mare noscere tecum,
176
Tulle, neque Aegaeo ducere vela salo,
177
cum quo Rhipaeos possim conscendere montes
178
ulteriusque domos vadere Memnonias;
179
sed me complexae remorantur verba puellae,
180
mutatoque graves saepe colore preces.
181
illa mihi totis argutat noctibus ignes,
182
et queritur nullos esse relicta deos;
183
illa meam mihi iam se denegat, illa minatur
184
quae solet ingrato tristis amica viro.
185
his ego non horam possum durare querelis:
186
ah pereat, si quis lentus amare potest!
187
an mihi sit tanti doctas cognoscere Athenas
188
atque Asiae veteres cernere divitias,
189
ut mihi deducta faciat convicia puppi
190
Cynthia et insanis ora notet manibus,
191
osculaque opposito dicat sibi debita vento,
192
et nihil infido durius esse viro?
193
tu patrui meritas conare anteire secures,
194
et vetera oblitis iura refer sociis.
195
nam tua non aetas umquam cessavit amori,
196
semper at armatae cura fuit patriae;
197
et tibi non umquam nostros puer iste labores
198
afferat et lacrimis omnia nota meis!
199
me sine, quem semper voluit fortuna iacere,
200
huic animam extremam reddere nequitiae.
201
multi longinquo periere in amore libenter,
202
in quorum numero me quoque terra tegat.
203
non ego sum laudi, non natus idoneus armis:
204
hanc me militiam fata subire volunt.
205
at tu, seu mollis qua tendit Ionia, seu qua
206
Lydia Pactoli tingit arata liquor,
207
seu pedibus terras seu pontum remige carpes,
208
ibis et accepti pars eris imperii:
209
tum tibi si qua mei veniet non immemor hora,
210
vivere me duro sidere certus eris.
211
7
Dum tibi Cadmeae dicuntur, Pontice, Thebae
212
armaque fraternae tristia militiae,
213
atque, ita sim felix, primo contendis Homero
214
(sint modo fata tuis mollia carminibus),
215
nos, ut consuemus, nostros agitamus amores,
216
atque aliquid duram quaerimus in dominam;
217
nec tantum ingenio quantum servire dolori
218
cogor et aetatis tempora dura queri.
219
hic mihi conteritur vitae modus, haec mea famast,
220
hinc cupio nomen carminis ire mei.
221
me laudent doctae m placuisse puellae,
222
Pontice, et iniustas saepe tulisse minas;
223
me legat assidue post haec neglectus amator,
224
et prosint illi cognita nostra mala.
225
te quoque si certo puer hic concusserit arcu —
226
quo nollem nostros me violasse deos! —
227
longe castra tibi, longe miser agmina septem
228
flebis in aeterno surda iacere situ;
229
et frustra cupies mollem componere versum,
230
nec tibi subiciet carmina serus Amor.
231
tum me non humilem mirabere saepe poetam,
232
tunc ego Romanis praeferar ingeniis.
233
nec poterunt iuvenes nostro reticere sepulcro
234
'ardoris nostri magne poeta iaces.'
235
tu cave nostra tuo contemnas carmina fastu:
236
saepe venit magno faenore tardus Amor.
237
8a
Tune igitur demens, nec te mea cura moratur?
238
an tibi sum gelida vilior Illyria?
239
et tibi iam tanti, quicumquest, iste videtur,
240
ut sine me vento quolibet ire velis?
241
tune audire potes vesani murmura ponti
242
fortis, et in dura nave iacere potes?
243
tu pedibus teneris positas fulcire pruinas,
244
tu potes insolitas, Cynthia, ferre nives?
245
o utinam hibernae duplicentur tempora brumae,
246
et sit iners tardis navita Vergiliis,
247
nec tibi Tyrrhena solvatur funis harena,
248
neve inimica meas elevet aura preces
249
et me defixum vacua patiatur in ora
250
crudelem infesta saepe vocare manu!
251
sed quocumque modo de me, periura, mereris,
252
sit Galatea tuae non aliena viae;
253
atque ego non videam talis subsidere ventos,
254
cum tibi provectas auferet unda rates,
255
ut te felici post victa Ceraunia remo
256
accipiat placidis Oricos aequoribus.
257
nam me non ullae poterunt corrumpere, de te
258
quin ego, vita, tuo limine verba querar;
259
nec me deficiet nautas rogitare citatos
260
'dicite, quo portu clausa puella meast?',
261
et dicam 'licet Artaciis considat in oris,
262
et licet Hylaeis, illa futura meast.'
263
8b
Hic erit! hic iurata manet! rumpantur iniqui!
264
vicimus: assiduas non tulit illa preces.
265
falsa licet cupidus deponat gaudia livor:
266
destitit ire novas Cynthia nostra vias.
267
illi carus ego et per me carissima Roma
268
dicitur, et sine me dulcia regna negat.
269
illa vel angusto mecum requiescere lecto
270
et quocumque modo maluit esse mea,
271
quam sibi dotatae regnum vetus Hippodamiae,
272
et quas Elis opes apta pararat equis.
273
quamvis magna daret, quamvis maiora daturus,
274
non tamen illa meos fugit avara sinus.
275
hanc ego non auro, non Indis flectere conchis,
276
sed potui blandi carminis obsequio.
277
sunt igitur Musae, neque amanti tardus Apollo,
278
quis ego fretus amo: Cynthia rara meast!
279
nunc mihi summa licet contingere sidera plantis:
280
sive dies seu nox venerit, illa meast!
281
nec mihi rivalis certos subducet amores:
282
ista meam norit gloria canitiem.
283
9
Dicebam tibi venturos, irrisor, amores,
284
nec tibi perpetuo libera verba fore:
285
ecce iaces supplexque venis ad iura puellae,
286
et tibi nunc quaevis imperat empta modo.
287
non me Chaoniae vincant in amore columbae
288
dicere, quos iuvenes quaeque puella domet.
289
me dolor et lacrimae merito fecere peritum:
290
atque utinam posito dicar amore rudis!
291
quid tibi nunc misero prodest grave dicere carmen
292
aut Amphioniae moenia flere lyrae?
293
plus in amore valet Mimnermi versus Homero:
294
carmina mansuetus lenia quaerit Amor.
295
i quaeso et tristis istos sepone libellos,
296
et cane quod quaevis nosse puella velit!
297
quid si non esset facilis tibi copia! nunc tu
298
insanus medio flumine quaeris aquam.
299
necdum etiam palles, vero nec tangeris igni:
300
haec est venturi prima favilla mali.
301
tum magis Armenias cupies accedere tigres
302
et magis infernae vincula nosse rotae,
303
quam pueri totiens arcum sentire medullis
304
et nihil iratae posse negare tuae.
305
nullus Amor cuiquam facilis ita praebuit alas,
306
ut non alterna presserit ille manu.
307
nec te decipiat, quod sit satis illa parata:
308
acrius illa subit, Pontice, si qua tuast,
309
quippe ubi non liceat vacuos seducere ocellos,
310
nec vigilare alio limine cedat Amor.
311
qui non ante patet, donec manus attigit ossa:
312
quisquis es, assiduas tu fuge blanditias!
313
illis et silices et possint cedere quercus,
314
nedum tu possis, spiritus iste levis.
315
quare, si pudor est, quam primum errata fatere:
316
dicere quo pereas saepe in amore levat.
317
10
O iucunda quies, primo cum testis amori
318
affueram vestris conscius in lacrimis!
319
o noctem meminisse mihi iucunda voluptas,
320
o quotiens votis illa vocanda meis,
321
cum te complexa morientem, Galle, puella
322
vidimus et longa ducere verba mora!
323
quamvis labentis premeret mihi somnus ocellos
324
et mediis caelo Luna ruberet equis,
325
non tamen a vestro potui secedere lusu:
326
tantus in alternis vocibus ardor erat.
327
sed quoniam non es veritus concredere nobis,
328
accipe commissae munera laetitiae:
329
non m vestros didici reticere dolores,
330
est quiddam in nobis maius, amice, fide.
331
possum ego diversos iterum coniungere amantes,
332
et dominae tardas possum aperire fores;
333
et possum alterius curas sanare recentis,
334
nec levis in verbis est medicina meis.
335
Cynthia me docuit, semper quae cuique petenda
336
quaeque cavenda forent: non nihil egit Amor.
337
tu cave ne tristi cupias pugnare puellae,
338
neve superba loqui, neve tacere diu;
339
neu, si quid petiit, ingrata fronte negaris,
340
neu tibi pro vano verba benigna cadant.
341
irritata venit, quando contemnitur illa,
342
nec meminit iustas ponere laesa minas:
343
at quo sis humilis magis et subiectus amori,
344
hoc magis effectu saepe fruare bono.
345
is poterit felix una remanere puella,
346
qui numquam vacuo pectore liber erit.
347
11
Ecquid te mediis cessantem, Cynthia, Baiis,
348
qua iacet Herculeis semita litoribus,
349
et modo Thesproti mirantem subdita regno
350
proxima Misenis aequora nobilibus,
351
nostri cura subit memores adducere noctes?
352
ecquis in extremo restat amore locus?
353
an te nescio quis simulatis ignibus hostis
354
sustulit e nostris, Cynthia, carminibus,
355
ut solet amoto labi custode puella,
356
perfida communis nec meminisse deos?
357
atque utinam mage te remis confisa minutis
358
parvula Lucrina cumba moretur aqua,
359
aut teneat clausam tenui Teuthrantis in unda
360
alternae facilis cedere lympha manu,
361
quam vacet alterius blandos audire susurros
362
molliter in tacito litore compositam!
363
non quia perspecta non es mihi cognita fama,
364
sed quod in hac omnis parte timetur amor.
365
ignosces igitur, si quid tibi triste libelli
366
attulerint nostri: culpa timoris erit.
367
ah mihi non maior carae custodia matris
368
aut sine te vitae cura sit ulla meae!
369
tu mihi sola domus, tu, Cynthia, sola parentes,
370
omnia tu nostrae tempora laetitiae.
371
seu tristis veniam seu contra laetus amicis,
372
quicquid ero, dicam 'Cynthia causa fuit.'
373
tu modo quam primum corruptas desere Baias:
374
multis ista dabunt litora discidium,
375
litora quae fuerunt castis inimica puellis:
376
ah pereant Baiae, crimen amoris, aquae!
377
12
Quid mihi desidiae non cessas fingere crimen,
378
quod faciat nobis Cynthia, Roma, moram?
379
tam multa illa meo divisast milia lecto,
380
quantum Hypanis Veneto dissidet Eridano;
381
nec mihi consuetos amplexu nutrit amores
382
Cynthia, nec nostra dulcis in aure sonat.
383
olim gratus eram: non ullo tempore cuiquam
384
contigit ut simili posset amare fide.
385
invidiae fuimus: num me deus obruit? an quae
386
lecta Prometheis dividit herba iugis?
387
non sum ego qui fueram: mutat via longa puellas.
388
quantus in exiguo tempore fugit amor!
389
nunc primum longas s cognoscere noctes
390
cogor et ipse meis auribus esse gravis.
391
felix, qui potuit praesenti flere puellae
392
(non nihil aspersus gaudet Amor lacrimis),
393
aut, si despectus, potuit mutare calores
394
(sunt quoque translato gaudia servitio).
395
mi neque amare aliam neque ab hac desistere fas est:
396
Cynthia prima fuit, Cynthia finis erit.
397
13
Tu, quod saepe soles, nostro laetabere casu,
398
Galle, quod abrepto s amore vacem.
399
at non ipse tuas imitabor, perfide, voces:
400
fallere te numquam, Galle, puella velit.
401
dum tibi deceptis augetur fama puellis,
402
certus et in nullo quaeris amore moram,
403
perditus in quadam tardis pallescere curis
404
incipis, et primo lapsus abire gradu.
405
haec erit illarum contempti poena doloris:
406
multarum miseras exiget una vices.
407
haec tibi vulgaris istos compescet amores,
408
nec nova quaerendo semper amicus eris.
409
haec non sum rumore malo, non augure doctus;
410
vidi ego: me quaeso teste negare potes?
411
vidi ego te toto vinctum languescere collo
412
et flere iniectis, Galle, diu manibus,
413
et cupere optatis animam deponere labris,
414
et quae deinde meus celat, amice, pudor.
415
non ego complexus potui diducere vestros:
416
tantus erat demens inter utrosque furor.
417
non sic Haemonio Salmonida mixtus Enipeo
418
Taenarius facili pressit amore deus,
419
nec sic caelestem flagrans amor Herculis Heben
420
sensit ab Oetaeis gaudia prima rogis.
421
una dies omnis potuit praecurrere amantes:
422
nam tibi non tepidas subdidit illa faces,
423
nec tibi praeteritos passast succedere fastus,
424
nec sinet: addictum te tuus ardor aget.
425
nec mirum, cum sit Iove dignae proxima Ledae
426
et Ledae partu gratior, una tribus;
427
illa sit Inachiis et blandior heroinis,
428
illa suis verbis cogat amare Iovem.
429
tu vero quoniam semel es periturus amore,
430
utere: non alio limine dignus eras.
431
qui tibi sit felix, quoniam novus incidit, error;
432
et quotcumque voles, una sit ista tibi.
433
14
Tu licet abiectus Tiberina molliter unda
434
Lesbia Mentoreo vina bibas opere,
435
et modo tam celeris mireris currere lintres
436
et modo tam tardas funibus ire rates;
437
et nemus omne satas intendat vertice silvas,
438
urgetur quantis Caucasus arboribus;
439
non tamen ista meo valeant contendere amori:
440
nescit Amor magnis cedere divitiis.
441
nam sive optatam mecum trahit illa quietem,
442
seu facili totum ducit amore diem,
443
tum mihi Pactoli veniunt sub tecta liquores,
444
et legitur Rubris gemma sub aequoribus;
445
tum mihi cessuros spondent mea gaudia reges:
446
quae maneant, dum me fata perire volent!
447
nam quis divitiis adverso gaudet Amore?
448
nulla mihi tristi praemia sint Venere!
449
illa potest magnas heroum infringere vires,
450
illa etiam duris mentibus esse dolor:
451
illa neque Arabium metuit transcendere limen
452
nec timet ostrino, Tulle, subire toro,
453
et miserum toto iuvenem versare cubili:
454
quid relevant variis serica textilibus?
455
quae mihi dum placata aderit, non ulla verebor
456
regna vel Alcinoi munera despicere.
457
15
Saepe ego multa tuae levitatis dura timebam,
458
hac tamen excepta, Cynthia, perfidia.
459
aspice me quanto rapiat fortuna periclo!
460
tu tamen in nostro lenta timore venis;
461
et potes hesternos manibus componere crines
462
et longa faciem quaerere desidia,
463
nec minus Eois pectus variare lapillis,
464
ut formosa novo quae parat ire viro.
465
at non sic Ithaci digressu mota Calypso
466
desertis olim fleverat aequoribus:
467
multos illa dies incomptis maesta capillis
468
sederat, iniusto multa locuta salo,
469
et quamvis numquam post haec visura, dolebat
470
illa tamen, longae conscia laetitiae.
471
nec sic Aesoniden rapientibus anxia ventis
472
Hypsipyle vacuo constitit in thalamo:
473
Hypsipyle nullos post illos sensit amores,
474
ut semel Haemonio tabuit hospitio.
475
coniugis Euadne miseros elata per ignes
476
occidit, Argivae fama pudicitiae.
477
Alphesiboea suos ultast pro coniuge fratres,
478
sanguinis et cari vincula rupit amor.
479
quarum nulla tuos potuit convertere mores,
480
tu quoque uti fieres nobilis historia.
481
desine iam revocare tuis periuria verbis,
482
Cynthia, et oblitos parce movere deos;
483
audax ah nimium, nostro dolitura periclo,
484
si quid forte tibi durius inciderit!
485
alta prius retro labentur flumina ponto,
486
annus et inversas duxerit ante vices,
487
quam tua sub nostro mutetur pectore cura:
488
sis quodcumque voles, non aliena tamen.
489
tam tibi ne viles isti videantur ocelli,
490
per quos saepe mihi credita perfidiast!
491
hos tu iurabas, si quid mentita fuisses,
492
ut tibi suppositis exciderent manibus:
493
et contra magnum potes hos attollere Solem,
494
nec tremis admissae conscia nequitiae?
495
quis te cogebat multos pallere colores
496
et fletum invitis ducere luminibus?
497
quis ego nunc pereo, similis moniturus amantes
498
non ullis tutum credere blanditiis.
499
16
Quae fueram magnis olim patefacta triumphis,
500
ianua Patriciae vota Pudicitiae,
501
cuius inaurati celebrarunt limina currus,
502
captorum lacrimis umida supplicibus,
503
nunc ego, nocturnis potorum saucia rixis,
504
pulsata indignis saepe queror manibus,
505
et mihi non desunt turpes pendere corollae
506
semper et exclusi signa iacere faces.
507
nec possum infamis dominae defendere voces,
508
nobilis obscenis tradita carminibus;
509
nec tamen illa suae revocatur parcere famae,
510
turpior et saecli vivere luxuria.
511
has inter gravius cogor deflere querelas,
512
supplicis a longis tristior excubiis.
513
ille meos numquam patitur requiescere postes,
514
arguta referens carmina blanditia:
515
'ianua vel domina penitus crudelior ipsa,
516
quid mihi tam duris clausa taces foribus?
517
cur numquam reserata meos admittis amores,
518
nescia furtivas reddere mota preces?
519
nullane finis erit nostro concessa dolori,
520
turpis et in tepido limine somnus erit?
521
me mediae noctes, me sidera prona iacentem,
522
frigidaque Eoo me dolet aura gelu.
523
o utinam traiecta cava mea vocula rima
524
percussas dominae vertat in auriculas!
525
sit licet et saxo patientior illa Sicano,
526
sit licet et ferro durior et chalybe,
527
non tamen illa suos poterit compescere ocellos,
528
surget et invitis spiritus in lacrimis.
529
nunc iacet alterius felici nixa lacerto,
530
at mea nocturno verba cadunt Zephyro.
531
sed tu sola mei, tu maxima causa doloris,
532
victa meis numquam, ianua, muneribus,
533
tu sola humanos numquam miserata dolores
534
respondes tacitis mutua cardinibus.
535
te non ulla meae laesit petulantia linguae;
536
quae solet irato dicere tanta ioco,
537
ut me tam longa raucum patiare querela
538
sollicitas trivio pervigilare moras?
539
at tibi saepe novo deduxi carmina versu,
540
osculaque innixus pressa dedi gradibus.
541
ante tuos quotiens verti me, perfida, postes,
542
debitaque occultis vota tuli manibus!'
543
haec ille et si quae miseri novistis amantes,
544
et matutinis obstrepit alitibus.
545
sic ego nunc dominae vitiis et semper amantis
546
fletibus alterna differor invidia.
547
17
Et merito, quoniam potui fugisse puellam,
548
nunc ego desertas alloquor alcyonas.
549
nec mihi Cassiope salvo visura carinam,
550
omniaque ingrato litore vota cadunt.
551
quin etiam absenti prosunt tibi, Cynthia, venti:
552
aspice, quam saevas increpat aura minas.
553
nullane placatae veniet fortuna procellae?
554
haecine parva meum funus harena teget?
555
tu tamen in melius saevas converte querelas:
556
sat tibi sit poenae nox et iniqua vada.
557
an poteris siccis mea fata reposcere ocellis,
558
ossaque nulla tuo nostra tenere sinu?
559
ah pereat, quicumque rates et vela paravit
560
primus et invito gurgite fecit iter!
561
nonne fuit levius dominae pervincere mores
562
(quamvis dura, tamen rara puella fuit),
563
quam sic ignotis circumdata litora silvis
564
cernere et optatos quaerere Tyndaridas?
565
illic si qua meum sepelissent fata dolorem,
566
ultimus et posito staret amore lapis,
567
illa meo caros donasset funere crines,
568
molliter et tenera poneret ossa rosa;
569
illa meum extremo clamasset pulvere nomen,
570
ut mihi non ullo pondere terra foret.
571
at vos, aequoreae formosa Doride natae,
572
candida felici solvite vela choro:
573
si quando vestras labens Amor attigit undas,
574
mansuetis socio parcite litoribus.
575
18
Haec certe deserta loca et taciturna querenti,
576
et vacuum Zephyri possidet aura nemus.
577
hic licet occultos proferre impune dolores,
578
si modo sola queant saxa tenere fidem.
579
unde tuos primum repetam, mea Cynthia, fastus?
580
quod mihi das flendi, Cynthia, principium?
581
qui modo felicis inter numerabar amantes,
582
nunc in amore tuo cogor habere notam.
583
quid tantum merui? quae te mihi crimina mutant?
584
an nova tristitiae causa puella tuae?
585
sic mihi te referas, levis, ut non altera nostro
586
limine formosos intulit ulla pedes.
587
quamvis multa tibi dolor hic meus aspera debet,
588
non ita saeva tamen venerit ira mea,
589
ut tibi sim merito semper furor, et tua flendo
590
lumina deiectis turpia sint lacrimis.
591
an quia parva damus mutato signa colore,
592
et non ulla meo clamat in ore fides?
593
vos eritis testes, si quos habet arbor amores,
594
fagus et Arcadio pinus amica deo.
595
ah quotiens vestras resonant mea verba sub umbras,
596
scribitur et teneris Cynthia corticibus!
597
ah tua quot peperit nobis iniuria curas,
598
quae m tacitis cognita sunt foribus!
599
omnia consuevi timidus perferre superbae
600
iussa neque arguto facta dolore queri.
601
pro quo continui montes et frigida rupes
602
et datur inculto tramite dura quies;
603
et quodcumque meae possunt narrare querelae,
604
cogor ad argutas dicere s aves.
605
sed qualiscumque's, resonent mihi 'Cynthia' silvae,
606
nec deserta tuo nomine saxa vacent.
607
19
Non ego nunc tristis vereor, mea Cynthia, Manes,
608
nec moror extremo debita fata rogo;
609
sed ne forte tuo careat mihi funus amore,
610
hic timor est ipsis durior exsequiis.
611
non adeo leviter nostris puer haesit ocellis,
612
ut meus oblito pulvis amore vacet.
613
illic Phylacides iucundae coniugis heros
614
non potuit caecis immemor esse locis,
615
sed cupidus falsis attingere gaudia palmis
616
Thessalis antiquam venerat umbra domum.
617
illic quidquid ero, semper tua dicar imago:
618
traicit et fati litora magnus amor.
619
illic formosae veniant chorus heroinae,
620
quas dedit Argivis Dardana praeda viris:
621
quarum nulla tua fuerit mihi, Cynthia, forma
622
gratior et (Tellus hoc ita iusta sinat)
623
quamvis te longae remorentur fata senectae,
624
cara tamen lacrimis ossa futura meis.
625
quae tu viva mea possis sentire favilla!
626
tum mihi non ullo mors sit amara loco.
627
quam vereor, ne te contempto, Cynthia, busto
628
abstrahat a nostro pulvere iniquus Amor,
629
cogat et invitam lacrimas siccare cadentis!
630
flectitur assiduis certa puella minis.
631
quare, dum licet, inter nos laetemur amantes:
632
non satis est ullo tempore longus amor.
633
20
Hoc pro continuo te, Galle, monemus amore,
634
quod tibi ne vacuo defluat ex animo:
635
saepe imprudenti fortuna occurrit amanti:
636
crudelis Minyis sic erat Ascanius.
637
est tibi non infra specie, non nomine dispar,
638
Theiodamanteo proximus ardor Hylae:
639
huic tu, sive leges Umbrae rate flumina silvae,
640
sive Aniena tuos tinxerit unda pedes,
641
sive Gigantei spatiabere litoris ora,
642
sive ubicumque vago fluminis hospitio,
643
Nympharum semper cupidas defende rapinas
644
(non minor Ausoniis est amor Adryasin);
645
ne tibi sit duros montes et frigida saxa,
646
Galle, neque expertos semper adire lacus.
647
quae miser ignotis error perpessus in oris
648
Herculis indomito fleverat Ascanio.
649
namque ferunt olim Pagasae navalibus Argo
650
egressam longe Phasidos isse viam,
651
et iam praeteritis labentem Athamantidos undis
652
Mysorum scopulis applicuisse ratem.
653
hic manus heroum, placidis ut constitit oris,
654
mollia composita litora fronde tegit.
655
at comes invicti iuvenis processerat ultra
656
raram sepositi quaerere fontis aquam.
657
hunc duo sectati fratres, Aquilonia proles
658
(nunc superat Zetes, nunc superat Calais),
659
oscula suspensis instabant carpere plantis,
660
oscula et alterna ferre supina fuga.
661
ille sed extrema pendentes ludit in ala
662
et volucris ramo summovet insidias.
663
iam Pandioniae cessit genus Orithyiae:
664
ah dolor! ibat Hylas, ibat Hamadryasin.
665
hic erat Arganthi Pege sub vertice montis,
666
grata domus Nymphis umida Thyniasin,
667
quam supra nulli pendebant debita curae
668
roscida desertis poma sub arboribus,
669
et circum irriguo surgebant lilia prato
670
candida purpureis mixta papaveribus.
671
quae modo decerpens tenero pueriliter ungui
672
proposito florem praetulit officio,
673
et modo formosis incumbens nescius undis
674
errorem blandis tardat imaginibus.
675
tandem haurire parat demissis flumina palmis
676
innixus dextro plena trahens umero.
677
cuius ut accensae Dryades candore puellae
678
miratae solitos destituere choros
679
prolapsum et leviter facili traxere liquore,
680
tum sonitum rapto corpore fecit Hylas.
681
cui procul Alcides ter 'Hyla!' respondet: at illi
682
nomen ab extremis montibus aura refert.
683
his, o Galle, tuos monitus servabis amores,
684
formosum ni vis perdere rursus Hylan.
685
21
Tu, qui consortem properas evadere casum,
686
miles ab Etruscis saucius aggeribus,
687
quid nostro gemitu turgentia lumina torques?
688
pars ego sum vestrae proxima militiae.
689
sic te servato possint gaudere parentes,
690
haec soror acta tuis sentiat e lacrimis:
691
Gallum per medios ereptum Caesaris enses
692
effugere ignotas non potuisse manus;
693
et quaecumque super dispersa invenerit ossa
694
montibus Etruscis, haec sciat esse mea.
695
22
Qualis et unde genus, qui sint mihi, Tulle, Penates,
696
quaeris pro nostra semper amicitia.
697
si Perusina tibi patriae sunt nota sepulcra,
698
Italiae duris funera temporibus,
699
cum Romana suos egit discordia cives —
700
sic mihi praecipue, pulvis Etrusca, dolor,
701
tu proiecta mei perpessa's membra propinqui,
702
tu nullo miseri contegis ossa solo —
703
proxima suppositos contingens Umbria campos
704
me genuit terris fertilis uberibus.
705