0:00

Satires

Juvenal

1

omnibus in terris, quae sunt a Gadibus usque
Auroram et Gangen, pauci dinoscere possunt
vera bona atque illis multum diversa, remota
erroris nebula, quid enim ratione timemus
aut cupimus? quid tam dextro pede, concipis, ut te
5
conatus non paeniteat votique peracti?
evertere domos totas optantibus ipsis
di faciles, nocitura toga, nocitura petuntur
militia; torrens dicendi copia multis
et sua mortifera est facundia, viribus ille
10
confisus periit admirandisque lacertis,
sed plures nimia congesta pecunia cura
strangulat et cuncta exuperans patrimonia census
quanto delphinis ballaena Britannica maior,
temporibus diris igitur iussuque Neronis
15
Longinum et magnos Senecae praedivitis hortos
clausit et egregias Lateranorum obsidet aedes
tota cohors: rarus venit in cenacula miles.
pauca licet portes argenti vascula puri
nocte iter ingressus, gladium centumque timebis
20
et motae ad lunam trepidans harundinis umbram
cantabit vacuus coram latrone viator.
Prima fere vota et cunctis notissima templis
divitiae, crescant ut opes, ut maxima toto
nostra sit arca foro. sed nulla aconita bibuntur
25
fictilibus: tunc illa time, cum pocula sumes
geminata et lato Setinum ardebit in auro.
iamne igitur laudas quod de sapientibus alter
ridebat, quotiens de limine moverat unum
protuleratque pedem, flebat contrarius auctor?
30

2

sed facilis cuivis rigidi censura cachinni:
mirandum est unde ille oculis suffecerit umor.
perpetuo risu pulmonem agitare solebat
Democritus, quamquam non essent urbibus illis
praetextae trabeae fasces lectica tribunal;
35
quid si vidisset praetorem curribus altis
extantem et medii sublimem pulvere circi
in tunica Iovis et pictae Sarrana ferentem
ex umeris aulaea togae magnaeque coronae
tantum orbem, quanto cervix non sufficit ulla?
40
quippe tenet sudans hanc publicus et, sibi consul
ne placeat, curru servus portatur eodem,
da nunc et volucrem, sceptro quae surgit eburno,
illinc cornicines, hinc praecedentia longi
agminis officia et niveos ad frena Quirites,
45
defossa in loculos quos sportula fecit amicos,
tunc quoque materiam risus invenit ad omnis
occursus hominum, cuius prudentia monstrat
summos posse viros et magna exempla daturos
vervecum in patria crassoque sub aere nasci.
50
ridebat curas nec non et gaudia vulgi,
interdum et lacrimas, cum Fortunae ipse minaci
mandaret laqueum mediumque ostenderet unguem.
Ergo supervacua aut quae perniciosa petuntur
propter quae fas est genua incerare deorum!
55
quosdam praecipiat subiecta potentia magnae
invidiae, mergit longa atque insignis honorum
pagina, descendunt statuae restemque sequuntur,
ipsas deinde rotas bigarum inpacta securis
caedit et inmeritis franguntur crura caballis;
60
iam strident ignes, iam follibus atque caminis
ardet adoratum populo caput et crepat ingens
Seianus, deinde ex facie toto orbe secunda
fiunt urceoli pelves sartago matellae.

3

pone domi laurus, duc in Capitolia magnum
65
cretatumque bovem! Seianus ducitur unco
spectandus, gaudent omnes: ‘quae labra, quis illi
vultus erat! numquam, si quid mihi credis, amavi
hunc hominem, sed quo cecidit sub crimine? quisnam
delator? quibus indicibus, quo teste probavit?’‘
70
nil horum; verbosa et grandis epistula venit
a Capreis.’ bene habet, nil plus interrogo. Sed quid
turba Remi? sequitur fortunam ut semper et odit
damnatos, idem populus, si Nortia Tusco
favisset, si oppressa foret secura senectus
75
principis, hac ipsa Seianum diceret hora
Augustum, iam pridem, ex quo suffragia nulli
vendimus, effudit curas; nam qui dabat olim
imperium fasces legiones omnia, nunc se
continet atque duas tantum res anxius optat,
80
panem et circenses. Perituros audio multos.
nil dubium, magna est fornacula. ‘pallidulus mi
Bruttidius meus ad Martis fuit obvius aram;
quam timeo, victus ne poenas exigat Aiax,
ut male defensus.’ ‘curramus praecipites et
85
dum iacet in ripa, calcemus Caesaris hostem.’
‘sed videant servi, ne quis neget et pavidum in ius
cervice obstricta dominum trahat.’ Hi sermones
tunc de Seiano, secreta haec murmura vulgi,
visne salutari sicut Seianus, habere
90
tantundem, atque illi summas donare curules,
illum exercitibus praeponere, tutor haberi
principis angusta Caprearum in rupe sedentis
cum grege Chaldaeo? vis certe pila cohortes

4

egregios equites et castra domestica; quidni
95
haec cupias? et qui nolunt occidere quemquam,
posse volunt, sed quae praeclara et prospera tanti,
ut rebus laetis par sit mensura malorum?
huius qui trahitur praetextam sumere mavis,
an Fidenarum Gabiorumque esse potestas
100
et de mensura ius dicere, vasa minora
frangere pannosus vacuis aedilis Vlubris?
ergo quid optandum foret ignorasse fateris
Seianum; nam qui nimios optabat honores
et nimias poscebat opes, numerosa parabat
105
excelsae turris tabulata, unde altior esset
casus et inpulsae praeceps inmane ruinae.
quid Crassos, quid Pompeios evertit et illum,
ad sua qui domitos deduxit flagra Quirites?
summus nempe locus nulla non arte petitus,
110
magnaque numinibus vota exaudita malignis.
ad generum Cereris sine caede ac vulnere pauci
descendunt reges et sicca morte tyranni.
Eloquium ac famam Demosthenis aut Ciceronis
incipit optare et totis quinquatribus optat
115
quisquis adhuc uno parcam colit asse Minervam,
quem sequitur custos augustae vernula capsae.
eloquio sed uterque perit orator, utrumque
largus et exundans leto dedit ingenii fons.
ingenio manus est et cervix caesa, nec umquam
120
sanguine causidici maduerunt rostra pusilli.
o fortunatam natam me consule Romam:
Antoni gladios potuit contemnere, si sic
omnia dixisset, videnda poemata malo
quam te, conspicuae divina Philippica famae,
125
volvens a prima quae proxima, saevus et illum
exitus eripuit, quem mirabantur Athenae
torrentem et pleni moderantem frena theatri.
dis ille adversis genitus fatoque sinistro,
quem pater ardentis massae fuligine lippus
130
a carbone et forcipibus gladiosque paranti
incude et luteo Vulcano ad rhetora misit.
Bellorum exuviae, truncis adfixa tropaeis
lorica et fracta de casside buccula pendens
et curtum temone iugum victaeque triremis
135
aplustre et summo tristis captivus in arcu
humanis maiora bonis creduntur. ad hoc se
Romanus Graiusque et barbarus induperator
erexit, causas discriminis atque laboris
inde habuit; tanto maior famae sitis est quam
140
virtutis, quis enim virtutem amplectitur ipsam,
praemia si tollas? patriam tamen obruit olim

5

gloria paucorum et laudis titulique cupido
haesuri saxis cinerum custodibus, ad quae
discutienda valent sterilis mala robora fici,
145
quandoquidem data sunt ipsis quoque fata sepulcris.
Expende Hannibalem; quot libras in duce summo
invenies? hic est, quem non capit Africa Mauro
percussa oceano Niloque admota tepenti,
rursus ad Aethiopum populos aliosque elephantos!
150
additur imperiis Hispania, Pyrenaeum
transilit; opposuit natura Alpemque nivemque:
diducit scopulos et montem rumpit aceto,
iam tenet Italiam, tamen ultra pergere tendit:
acti, inquit, ‘nihil est, nisi Poeno milite portas
155
frangimus et media vexillum pono Subura.’
o qualis facies et quali digna tabella,
cum Gaetula ducem portaret belua luscum!
exitus ergo quis est? o gloria, vincitur idem
nempe et in exilium praeceps fugit atque ibi magnus
160
mirandusque cliens sedet ad praetoria regis,
donec Bithyno libeat vigilare tyranno,
finem animae, quae res humanas miscuit olim,
non gladii, non saxa dabunt nec tela, sed ille
Cannarum vindex et tanti sanguinis ultor
165
anulus, i demens et saevas curre per Alpes,
ut pueris placeas et declamatio fias!
Unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis;
aestuat infelix angusto limite mundi
ut Gyarae clausus scopulis parvaque Seripho;
170
cum tamen a figulis munitam intraverit urbem,
sarcophago contentus erit. mors sola fatetur
quantula sint hominum corpuscula. creditur olim
velificatus Athos et quidquid Graecia mendax
audet in historia, constratum classibus isdem
175
suppositumque rotis solidum mare, credimus altos
defecisse amnes epotaque flumina Medo
prandente et madidis cantat quae Sostratus alis;
ille tamen qualis rediit Salamine relicta,
in Corum atque Eurum solitus saevire flagellis
180
barbarus Aeolio numquam hoc in carcere passos,
ipsum conpedibus qui vinxerat Ennosigaeum:
mitius id sane, quod non et stigmate dignum
credidit; huic quisquam vellet servire deorum?

6

sed qualis rediit? nempe una nave, cruentis
185
fluctibus ac tarda per densa cadavera prora,
has totiens optata exegit gloria poenas.
Da spatium vitae, multos da, Iuppiter, annos:
hoc recto vultu, solum hoc, et pallidus optas,
sed quam continuis et quantis longa senectus
190
plena malis! deformem et taetrum ante omnia vultum
dissimilemque sui, deformem pro cute pellem
pendentisque genas et talis aspice rugas
quales, umbriferos ubi pandit Thabraca saltus,
in vetula scalpit iam mater simia bucca.
195
plurima sunt iuvenum discrimina; pulchrior ille
hoc atque ille alio, multum hic robustior illo:
una senum facies, cum voce trementia membra
et iam leve caput madidique infantia nasi,
frangendus misero gingiva panis inermi;
200
usque adeo gravis uxori natisque sibique,
ut captatori moveat fastidia Cosso,
non eadem vini atque cibi torpente palato
gaudia, nam coitus iam longa oblivio, vel si
coneris, iacet exiguus cum ramice nervus
205
et quamvis tota palpetur nocte, iacebit.
anne aliquid sperare potest haec inguinis aegri
canities? quid quod merito suspecta libido est
quae venerem adfectat sine viribus? Aspice partis
nunc damnum alterius, nam quae cantante voluptas,
210
sit licet eximius, citharoedo sive Seleuco
et quibus aurata mos est fulgere lacerna?
quid refert, magni sedeat qua parte theatri
qui vix cornicines exaudiet atque tubarum
concentus? clamore opus est, ut sentiat auris
215
quem dicat venisse puer, quot nuntiet horas.
Praeterea minimus gelido iam in corpore sanguis
febre calet sola, circumsilit agmine facto
morborum omne genus, quorum si nomina quaeras,
promptius expediam quot amaverit Opapia moechos,
220
quot Themison aegros autumno occident uno,
quot Basilus socios, quot circumscripserit Hirrus
pupillos; quot longa viros exorbeat uno
Maura die, quot discipulos inclinet Hamillus;
percurram citius quot villas possideat nunc
225
quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat.

7

ille umero, hic lumbis, hic coxa debilis; ambos
perdidit ille oculos et luscis invidet; huius
pallida labra cibum accipiunt digitis alienis,
ipse ad conspectum cenae diducere rictum
230
suetus hiat tantum ceu pullus hirundinis, ad quem
ore volat pleno mater ieiuna, sed omni
membrorum damno maior dementia, quae nec
nomina servorum nec vultum agnoscit amici
cum quo praeterita cenavit nocte, nec illos
235
quos genuit, quos eduxit, nam codice saevo
heredes vetat esse suos, bona tota feruntur
ad Phialen; tantum artificis valet halitus oris
quod steterat multis in carcere fornicis annis.
Ut vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt
240
funera natorum, rogus aspiciendus amatae
coniugis et fratris plenaeque sororibus urnae.
haec data poena diu viventibus, ut renovata
semper clade domus multis in luctibus inque
perpetuo maerore et nigra veste senescant.
245
rex Pylius, magno si quicquam credis Homero,
exemplum vitae fuit a cornice secundae,
felix nimirum, qui tot per saecula mortem
distulit atque suos iam dextra conputat annos,
quique novum totiens mustum bibit. oro, parumper
250
attendas quantum de legibus ipse queratur
fatorum et nimio de stamine, cum videt acris
Antilochi barbam ardentem, cum quaerit ab omni
quisquis adest socius, cur haec in tempora duret
quod facinus dignum tam longo admiserit aevo.
255
haec eadem Peleus, raptum cum luget Achillem,
atque alius cui fas Ithacum lugere natantem.
incolumi Troia Priamus venisset ad umbras
Assaraci magnis sollemnibus Hectore funus
portante ac reliquis fratrum cervicibus inter
260
Iliadum lacrimas, ut primos edere,planctus
Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla,
si foret extinctus diverso tempore, quo non
coeperat audaces Paris aedificare carinas,
longa dies igitur quid contulit? omnia vidit
265
eversa et flammis Asiam ferroque cadentem.
tunc miles tremulus posita tulit arma tiara
et ruit ante aram summi Iovis ut vetulus bos,
qui domini cultris tenue et miserabile collum
praebet ab ingrato iam fastiditus aratro.
270
exitus ille utcumque hominis, sed torva canino
latravit rictu quae post hunc vixerat uxor.
Festino ad nostros et regem transeo Ponti
et Croesum, quem vox iusti facunda Solonis
respicere ad longae iussit spatia ultima vitae.
275
exilium et carcer Minturnarumque paludes
et mendicatus victa Carthagine panis
hinc causas habuere; quid illo cive tulisset
natura in terris, quid Roma beatius umquam,
si circumducto captivorum agmine et omni
280
bellorum pompa animam exhalasset opimam,
cum de Teutonico vellet descendere curru?
provida Pompeio dederat Campania febres
optandas, sed multae urbes et publica vota
vicerunt: igitur Fortuna ipsius et urbis
285
servatum victo caput abstulit, hoc cruciatu
Lentulus, hac poena caruit ceciditque Cethegus
integer, et iacuit Catilina cadavere toto.

8

Formam optat modico pueris, maiore puellis
murmure, cum Veneris fanum videt, anxia mater
290
usque ad delicias votorum. cur tamen, inquit,
corripias? pulchra gaudet Latona Diana.
sed vetat optari faciem Lucretia qualem
ipsa habuit, cuperet Rutilae Verginia gibbum
accipere atque suum Rutilae dare. filius autem
295
corporis egregii miseros trepidosque parentes
semper habet; rara est adeo concordia formae
atque pudicitiae, sanctos licet horrida mores
tradiderit domus ac veteres imitata Sabinos,
praeterea castum ingenium vultumque modesto
300
sanguine ferventem tribuat natura benigna
larga manu (quid enim puero conferre potest plus
custode et cum natura potentior omni?),
non licet esse viro; nam prodiga corruptoris
improbitas ipsos audet temptare parentes:
305
tanta in muneribus fiducia, nullus ephebum
deformem saeva castravit in arce tyrannus,
nec praetextatum rapuit Nero loripedem nec
strumosum atque utero pariter gibboque tumentem.
I nunc et iuvenis specie laetare tui, quem
310
maiora expectant discrimina, fiet adulter
publicus et poenas metuet quascumque maritis
lex irae debet, nec erit felicior astro
Martis, ut in laqueos numquam incidat, exigit autem
interdum ille dolor plus quam lex ulla dolori
315
concessit: necat hic ferro, secat ille cruentis
verberibus, quosdam moechos et mugilis intrat,
sed tuus Endymion dilectae fiet adulter
matronae, mox cum dederit Servilia nummos,
fiet et illius quam non amat, exuet omnem
320
corporis ornatum: quid enim ulla negaverit udis
inguinibus, sive est haec Oppia sive Catulla?
deterior totos habet illic femina mores.
sed casto quid forma nocet? quid profuit immo
Hippolyto grave propositum, quid Bellorophonti?
325
erubuit nempe haec ceu fastidita, repulsa,
nec Stheneboea minus quam Cressa, excanduit, et se
concussere ambae, mulier saevissima tunc est,
cum stimulos odio pudor admovet. Elige quidnam
suadendum esse putes cui nubere Caesaris uxor
330
destinat? optimus hic et formosissimus idem
gentis patriciae rapitur miser extinguendus
Messalinae oculis; dudum sedet illa parato

9

flammeolo Tyriusque palam genialis in hortis
sternitur et ritu decies centena dabuntur
335
antiquo, veniet cum signatoribus auspex.
haec tu secreta et paucis commissa putabas?
non nisi legitime vult nubere, quid placeat dic:
ni parere velis, pereundum erit ante lucernas;
si scelus admittas, dabitur mora parvula, dum res
340
nota urbi et populo contingat principis aurem,
dedecus ille domus sciet ultimus; interea tu
obsequere imperio, si tanti vita dierum
paucorum, quidquid levius meliusve putaris,
praebenda est gladio pulchra haec et candida cervix.
345
Nil ergo optabunt homines? si consilium vis,
permittes ipsis expendere numinibus quid
conveniat nobis rebusque sit utile nostris,
nam pro iucundis aptissima quaeque dabunt di:
carior est illis homo quam sibi. nos animorum
350
inpulsu et caeca magnaque cupidine ducti
coniugium petimus partumque uxoris; at illis
notum qui pueri qualisque futura sit uxor.
ut tamen et poscas aliquid voveasque sacellis
exta et candiduli divina tomacula porci,
355
orandum est ut sit mens sana in corpore sano;
fortem posce animum mortis terrore carentem,
qui spatium vitae extremum inter munera ponat
naturae, qui ferre queat quoscumque labores,
nesciat irasci, cupiat nihil et potiores
360
Herculis aerumnas credat saevosque labores
et venere et cenis et pluma Sardanapalli.
monstro quod ipse tibi possis dare; semita certe
tranquillae per virtutem patet unica vitae.
nullum numen habes, si sit prudentia: nos te,
365
nos facimus. Fortuna, deam caeloque locamus.

10

Atticus exinde si cenat, lautus habetur,
si Rutilus, demens, quid enim maiore cachinno
excipitur vulgi quam pauper Apicius? omnis
convictus, thermae, stationes, omne theatrum
370
de Rutilo; nam dum valida ac iuvenalia membra
sufficiunt galeae dumque ardent sanguine, fertur
non cogente quidem sed nec prohibente tribuno,
scripturas leges et regia verba lanistae.
multos porro vides, quos saepe elusus ad ipsum
375
creditor introitum solet expectare macelli,
et quibus in solo vivendi causa palato est.
egregius cenat meliusque miserrimus horum
et cito casurus iam perlucente ruina,
interea gustus elementa per omnia quaerunt
380
numquam animo pretiis opstantibus; interius si
adtendas, magis illa iuvant quae pluris emuntur.
ergo haut difficile est perituram arcessere summam
lancibus oppositis vel matris imagine fracta,
et quadringentis nummis condire gulosum
385
fictile; sic veniunt ad miscellanea ludi.
refert ergo quis haec eadem paret; in Rutilo nam
luxuria est, in Ventidio laudabile nomen
sumit, et a censu famam trahit. Illum ego iure
despiciam, qui scit quanto sublimior Atlans
390
omnibus in Libya sit montibus, hic tamen idem
ignoret quantum ferrata distet ab arca
sacculus. e caelo descendit γνῶθι σεαυτόν
figendum et memori tractandum pectore, sive
coniugium quaeras vel sacri in parte senatus
395
esse velis; neque enim loricam poscit Achillis
Thersites, in qua se traducebat Vlixes;
ancipitem seu tu magno discrimine causam
protegere adfectas, te consule, dic tibi qui sis,
orator vehemens an Curtius et Matho buccae.
400
noscenda est mensura sui spectandaque rebus
in summis minimisque, etiam cum piscis emetur,
ne mullum cupias, cum sit tibi gobio tantum
in loculis. quis enim te deficiente crumina
et crescente gula manet exitus, aere paterno
405
ac rebus mersis in ventrem faenoris atque
argenti gravis et pecorum agrorumque capacem?
talibus a dominis post cuncta novissimus exit
anulus, et digito mendicat Pollio nudo.

11

non praematuri cineres nec funus acerbum
410
luxuriae, sed morte magis metuenda senectus.
Hi plerumque gradus: conducta pecunia Romae
et coram dominis consumitur; inde ubi paulum
nescio quid superest et pallet faenoris auctor,
qui vertere solum, Baias et ad ostrea currunt,
415
cedere namque foro iam non est deterius quam
Esquilias a ferventi migrare Subura;
ille dolor solus patriam fugientibus, illa
maestitia est, caruisse anno circensibus uno:
sanguinis in facie non haeret gutta, morantur
420
pauci ridiculum et fugientem ex urbe pudorem.
Experiere hodie numquid pulcherrima dictu,
Persice, non praestem vitae tibi moribus et re,
si laudem siliquas occultus ganeo, pultes
coram aliis dictem puero, sed in aure placentas,
425
nam cum sis conviva mihi promissus, habebis
Euandrum, venies Tirynthius aut minor illo
hospes, et ipse tamen contingens sanguine caelum,
alter aquis, alter flammis ad sidera missus,
fercula nunc audi nullis ornata macellis.
430
de Tiburtino veniet pinguissimus agro
haedulus et toto grege mollior, inscius herbae
necdum ausus virgas humilis mordere salicti,
qui plus lactis habet quam sanguinis; et montani
asparagi, posito quos legit vilica fuso;
435
grandia praeterea tortoque calentia faeno
ova adsunt ipsis cum matribus, et servatae
parte anni quales fuerant in vitibus uvae,
Signinum Syriumque pirum, de corbibus isdem
aemula Picenis et odoris mala recentis
440
nec metuenda tibi, siccatum frigore postquam
autumnum et crudi posuere pericula suci.
Haec olim nostri iam luxuriosa senatus
cena fuit; Curius parvo quae legerat horto
ipse focis brevibus ponebat holuscula, quae nunc
445
squalidus in magna fastidit compede fossor,
qui meminit calidae sapiat quid vulva popinae.
sicci terga suis rara pendentia crate
moris erat quondam festis servare diebus
et natalicium cognatis ponere lardum
450
accedente nova, si quam dabat hostia, carne.
cognatorum aliquis titulo ter consulis atque
castrorum imperiis et dictatoris honore
functus ad has epulas solito maturius ibat,
erectum domito referens a monte ligonem.
455
cum tremerent autem Fabios durumque Catonem
et Scauros et Fabricium, rigidique severos
censoris mores etiam collega timeret,
nemo inter curas et seria duxit habendum,
qualis in Oceani fluctu testudo nataret,
460
clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum;
sed nudo latere et parvis frons aerea lectis
vile coronati eaput ostendebat aselli,
ad quod lascivi ludebant ruris alumni:

12

tales ergo cibi, qualis domus atque supellex.
465
Tunc rudis et Graias mirari nescius artes
urbibus eversis praedarum in parte reperta
magnorum artificum frangebat pocula miles,
ut phaleris gauderet equus caelataque cassis
Romuleae simulacra ferae mansuescere iussae
470
imperii fato, geminos sub rupe Quirinos,
ac nudam effigiem clipeo venientis et hasta
pendentisque dei perituro ostenderet hosti,
ponebant igitur Tusco farrata catino:
argenti quod erat, solis fulgebat in armis,
475
omnia tunc, quibus invideas si lividulus sis.
templorum quoque maiestas praesentior, et vox
nocte fere media mediamque audita per urbem
litore ab Oceani Gallis venientibus et dis
officium vatis pergentibus, his monuit nos,
480
hanc rebus Latiis curam praestare solebat
fictilis et nullo violatus Iuppiter auro.
Illa domi natas nostraque ex arbore mensas
tempora viderunt; hos lignum stabat ad usus,
annosam si forte nucem deiecerat Eurus,
485
at nunc divitibus cenandi nulla voluptas,
nil rhombus, nil damma sapit, putere videntur
unguenta atque rosae, latos nisi sustinet orbes
grande ebur et magno sublimis pardus hiatu.
dentibus ex illis quos mittit porta Syenes
490
et Mauri celeres et Mauro obscurior Indus,
et quos deposuit Nabataeo belua saltu
iam nimios capitique graves, hinc surgit orexis,
hinc stomacho vires; nam pes argenteus illis,
anulus in digito quod ferreus, ergo superbum
495
convivam caveo, qui me sibi comparat et res
despicit exiguas, adeo nulla uncia nobis
est eboris, nec tessellae nec calculus ex hac
materia, quin ipsa manubria cultellorum
ossea. non tamen his ulla umquam obsonia fiunt
500
rancidula aut ideo peior gallina secatur.
sed nec structor erit cui cedere debeat omnis
pergula, discipulus Trypheri doctoris, aput quem
sumine cum magno lepus atque aper et pygargus
et Scythicae volucres et phoenicopterus ingens
505
et Gaetulus oryx hebeti lautissima ferro
caeditur et tota sonat ulmea cena Subura.
nec frustum capreae subducere nec latus Afrae
novit avis noster, tirunculus ac rudis omni
tempore et exiguae furtis inbutus ofellae.
510
plebeios calices et paucis assibus emptos
porriget incultus puer atque a frigore tutus.
non Phryx aut Lycius, non a mangone petitus
quisquam erit et magno: cum posces, posce latine.
idem habitus cunctis, tonsi rectique capilli
515
atque hodie tantum propter convivia pexi.
pastoris duri hic est filius, ille bubulci;
suspirat longo non visam tempore matrem,
et casulum et notos tristis desiderat haedos,
ingenui vultus puer ingenuique pudoris,
520
quales esse decet quos ardens purpura vestit,
nec pupillares defert in balnea raucus
testiculos, nec vellendas iam praebuit alas,
crassa nec opposito pavidus tegit inguina guto.

13

hic tibi vina dabit diffusa in montibus illis
525
a quibus ipse venit, quorum sub vertice lusit;
namque una atque eadem est vini patria atque ministri.
Forsitan expectes ut Gaditana canoro
incipiant prurire choro plausuque probatae
ad terram tremulo descendant clune puellae;
530
spectant hoc nuptae iuxta recubante marito,
quod pudeat narrare aliquem praesentibus ipsis,
inritamentum veneris languentis et acres
divitis urticae; maior tamen ista voluptas
alterius sexus: magis ille extenditur, et mox
535
auribus atque oculis concepta urina movetur.
non capit has nugas humilis domus, audiat ille
testarum crepitus cum verbis, nudum olido stans
fornice mancipium quibus abstinet, ille fruatur
vocibus obscaenis omnique libidinis arte,
540
qui Lacedaemonium pytismate lubricat orbem;
namque ibi fortunae veniam damus, alea turpis,
turpe et adulterium mediocribus: haec eadem illi
omnia cum faciunt, hilares nitidique vocantur,
nostra dabunt alios hodie convivia ludos,
545
conditor Iliados cantabitur atque Maronis
altisoni dubiam facientia carmina palmam,
quid refert, tales versus qua voce legantur?
Sed nunc dilatis averte negotia cutis
et gratam requiem dona tibi, quando licebit
550
per totum cessare diem. non faenoris ulla
mentio nec, prima si luce egressa reverti
nocte solet, tacito bilem tibi contrahat uxor
umida suspectis referens multicia rugis
vexatasque comas et vultum auremque calentem.
555
protinus ante meum quidquid dolet exue limen,
pone domum et servos et quidquid frangitur illis
aut perit, ingratos ante omnia pone sodales.
Interea Megalesiacae spectacula mappae
Idaeum sollemne colunt, similisque triumpho
560
praeda caballorum praetor sedet, ac mihi pace
inmensae nimiaeque licet si dicere plebis,
totam hodie Romam circus capit, et fragor aurem
percutit, eventum viridis quo colligo panni.
nam si deficeret, maestam attonitamque videres
565
hanc urbem veluti Cannarum in pulvere victis
consulibus, spectent iuvenes, quos clamor et audax
sponsio, quos cultae decet assedisse puellae:
nostra bibat vernum contracta cuticula solem
effugiatque togam, iam nunc in balnea salva
570
fronte licet vadas, quamquam solida hora supersit
ad sextam, facere hoc non possis quinque diebus
continuis, quia sunt talis quoque taedia vitae
magna: voluptates commendat rarior usus.

14

natali, Corvine, die mihi dulcior haec lux,,
575
qua festus promissa deis animalia caespes
expectat, niveam reginae ducimus agnam,
par vellus dabitur pugnanti Gorgone Maura;
sed procul extensum petulans quatit hostia funem
Tarpeio servata Iovi frontemque coruscat,
580
quippe ferox vitulus templis maturus et arae
spargendusque mero, quem iam pudet ubera matris
ducere, qui vexat nascenti robora cornu,
si res ampla domi similisque adfectibus esset,
pinguior Hispulla traheretur taurus et ipsa
585
mole piger nec finitima nutritus in herba,
laeta sed ostendens Clitumni pascua sanguis
iret et a grandi cervix ferienda ministro
ob reditum trepidantis adhuc horrendaque passi
nuper et incolumem sese mirantis amici.
590
Nam praeter pelagi casus et fulminis ictus
evasit: densae caelum abscondere tenebrae
nube una subitusque antemnas inpulit ignis,
cum se quisque illo percussum crederet et mox
attonitus nullum conferri posse putaret
595
naufragium velis ardentibus, omnia fiunt
talia, tam graviter, si quando poetica surgit
tempestas, genus ecce aliud discriminis audi
et miserere iterum, quamquam sint cetera sortis
eiusdem pars dira quidem, sed cognita multis
600
et quam votiva testantur fana tabella
plurima; pictores quis nescit ab Iside pasci?
Accidit et nostro similis fortuna Catullo.
cum plenus fluctu medius foret alveus et iam,
alternum puppis latus evertentibus undis,
605
arbori incertae, nullam prudentia cani
rectoris cum ferret opem, decidere iactu
coepit cum ventis, imitatus castora, qui se
eunuchum ipse facit cupiens evadere damno
testiculi; adeo medicatum intellegit inguen.
610
fundite quae mea sunt, dicebat cuncta Catullus,
praecipitare volens etiam pulcherrima, vestem
purpuream teneris quoque Maecenatibus aptam,
atque alias quarum generosi graminis ipsum
infecit natura pecus, sed et egregius fons
615
viribus occultis et Baeticus adiuvat aer.
ille nec argentum dubitabat mittere, lances
Parthenio factas, urnae cratera capacem
et dignum sitiente Pholo vel coniuge Fusci;
adde et bascaudas et mille escaria, multum
620
caelati, biberat quo callidus emptor Olynthi.
sed quis nunc alius qua mundi parte, quis audet
argento praeferre caput rebusque salutem?
non propter vitam faciunt patrimonia quidam,
sed vitio caeci propter patrimonia vivunt.
625
Iactatur rerum utilium pars maxima, sed nec
damna levant, tunc adversis urguentibus illuc
reccidit ut malum ferro summitteret; ac se
explicat angustum: discriminis ultima, quando
praesidia adferimus navem factura minorem,
630
i nunc et ventis animam committe dolato
confisus ligno, digitis a morte remotus
quattuor aut septem, si sit latissima, taedae;
mox cum reticulis et pane et ventre lagonae,
aspice sumendas in tempestate secures.
635
Sed postquam iacuit planum mare, tempora postquam
prospera vectoris fatumque valentius Euro
et pelago, postquam Parcae meliora benigna
pensa manu ducunt hilares et staminis albi
lanificae, modica nec multum fortior aura
640
ventus adest, inopi miserabilis arte cucurrit
vestibus extentis et quod superaverat unum
velo prora suo. iam deficientibus Austris

15

spes vitae cum sole redit, tunc gratus Iulo
atque novercali sedes praelata Lavino
645
conspicitur sublimis apex, cui candida nomen
scrofa dedit, laetis Phrygibus mirabile sumen,
et numquam visis triginta clara mamillis.
Tandem intrat positas inclusa per aequora moles
Tyrrhenamque pharon porrectaque brachia rursum
650
quae pelago occurrunt medio longeque relinquunt
Italiam; non sic igitur mirabere portus
quos natura dedit, sed trunca puppe magister
interiora petit, Baianae pervia cumbae,
tuti stagna sinus, gaudent ibi vertice raso
655
garrula securi narrare pericula nautae.
Ite igitur, pueri, linguis animisque faventes
sertaque delubris et farra inponite cultris
ac mollis ornate focos glaebamque virentem.
iam sequar et sacro, quod praestat, rite peracto
660
inde domum repetam, graciles ubi parva coronas
accipiunt fragili simulacra nitentia cera.
hic nostrum placabo Iovem Laribusque paternis
tura dabo atque omnis violae iactabo colores.
cuncta nitent, longos erexit ianua ramos
665
et matutinis operatur festa lucernis.
Nec suspecta tibi sint haec, Corvine: Catullus,
pro cuius reditu tot pono altaria, parvos
tres habet heredes, libet expectare quis aegram
et claudentem oculos gallinam inpendat amico
670
tam sterili; verum haec nimia est inpensa: coturnix
nulla umquam pro patre cadet, sentire calorem
si coepit locuples Gallitta et Pacius orbi,
legitime fixis vcstitur tota libellis N
porticus, existunt qui promittant hecatomben,
675
quatenus hic non sunt nec venales elephanti,
nec Latio aut usquam sub nostro sidere talis
belua concipitur, sed furva gente petita
arboribus Rutulis et Turni pascitur agro,
Caesaris armentum nulli servire paratum
680
privato, siquidem Tyrio parere solebant
Hannibali et nostris ducibus regique Molosso
horum maiores ac dorso ferre cohortis,
partem aliquam belli, et euntem in proelia turrem.
nulla igitur mora per Novium, mora nulla per Histrum
685
Pacuvium, quin illud ebur ducatur ad aras
et cadat ante Lares Gallittae victima sola
tantis digna deis et captatoribus horum.
alter enim, si concedas, mactare vovebit
de grege servorum magna et pulcherrima quaeque
690
corpora, vel pueris et frontibus ancillarum
inponet vittas, et siqua est nubilis illi
Iphigenia domi, dabit hanc altaribus, etsi
non sperat tragicae furtiva piacula cervae.
Laudo meum civem, nec comparo testamento
695
mille rates; nam si Libitinam evaserit aeger,
delebit tabulas inclusus carcere nassae
post meritum sane mirandum atque omnia soli
forsan Pacuvio breviter dabit, ille superbus
incedet victis rivalibus. ergo vides quam
700
grande operae pretium faciat iugulata Mycenis.
vivat Pacuvius quaeso vel Nestora totum,
possideat quantum rapuit Nero, montibus aurum
exaequet, nec amet quemquam nec ametur ab ullo.

Source Text: Juvenal Juvenal and Persius: With An English Translation William Heinemann; G. P. Putnam's Son 1918. Public Domain.
Translation, Audio, Morphology, and Analyses AI-generated unless otherwise specified. Copyright LexAudio, LLC.