0:00
Satires
Juvenal
1
omnibus in terris, quae sunt a Gadibus usque
1
Auroram et Gangen, pauci dinoscere possunt
2
vera bona atque illis multum diversa, remota
3
erroris nebula, quid enim ratione timemus
4
aut cupimus? quid tam dextro pede, concipis, ut te
5
conatus non paeniteat votique peracti?
6
evertere domos totas optantibus ipsis
7
di faciles, nocitura toga, nocitura petuntur
8
militia; torrens dicendi copia multis
9
et sua mortifera est facundia, viribus ille
10
confisus periit admirandisque lacertis,
11
sed plures nimia congesta pecunia cura
12
strangulat et cuncta exuperans patrimonia census
13
quanto delphinis ballaena Britannica maior,
14
temporibus diris igitur iussuque Neronis
15
Longinum et magnos Senecae praedivitis hortos
16
clausit et egregias Lateranorum obsidet aedes
17
tota cohors: rarus venit in cenacula miles.
18
pauca licet portes argenti vascula puri
19
nocte iter ingressus, gladium centumque timebis
20
et motae ad lunam trepidans harundinis umbram
21
cantabit vacuus coram latrone viator.
22
Prima fere vota et cunctis notissima templis
23
divitiae, crescant ut opes, ut maxima toto
24
nostra sit arca foro. sed nulla aconita bibuntur
25
fictilibus: tunc illa time, cum pocula sumes
26
geminata et lato Setinum ardebit in auro.
27
iamne igitur laudas quod de sapientibus alter
28
ridebat, quotiens de limine moverat unum
29
protuleratque pedem, flebat contrarius auctor?
30
2
sed facilis cuivis rigidi censura cachinni:
31
mirandum est unde ille oculis suffecerit umor.
32
perpetuo risu pulmonem agitare solebat
33
Democritus, quamquam non essent urbibus illis
34
praetextae trabeae fasces lectica tribunal;
35
quid si vidisset praetorem curribus altis
36
extantem et medii sublimem pulvere circi
37
in tunica Iovis et pictae Sarrana ferentem
38
ex umeris aulaea togae magnaeque coronae
39
tantum orbem, quanto cervix non sufficit ulla?
40
quippe tenet sudans hanc publicus et, sibi consul
41
ne placeat, curru servus portatur eodem,
42
da nunc et volucrem, sceptro quae surgit eburno,
43
illinc cornicines, hinc praecedentia longi
44
agminis officia et niveos ad frena Quirites,
45
defossa in loculos quos sportula fecit amicos,
46
tunc quoque materiam risus invenit ad omnis
47
occursus hominum, cuius prudentia monstrat
48
summos posse viros et magna exempla daturos
49
vervecum in patria crassoque sub aere nasci.
50
ridebat curas nec non et gaudia vulgi,
51
interdum et lacrimas, cum Fortunae ipse minaci
52
mandaret laqueum mediumque ostenderet unguem.
53
Ergo supervacua aut quae perniciosa petuntur
54
propter quae fas est genua incerare deorum!
55
quosdam praecipiat subiecta potentia magnae
56
invidiae, mergit longa atque insignis honorum
57
pagina, descendunt statuae restemque sequuntur,
58
ipsas deinde rotas bigarum inpacta securis
59
caedit et inmeritis franguntur crura caballis;
60
iam strident ignes, iam follibus atque caminis
61
ardet adoratum populo caput et crepat ingens
62
Seianus, deinde ex facie toto orbe secunda
63
fiunt urceoli pelves sartago matellae.
64
3
pone domi laurus, duc in Capitolia magnum
65
cretatumque bovem! Seianus ducitur unco
66
spectandus, gaudent omnes: ‘quae labra, quis illi
67
vultus erat! numquam, si quid mihi credis, amavi
68
hunc hominem, sed quo cecidit sub crimine? quisnam
69
delator? quibus indicibus, quo teste probavit?’‘
70
nil horum; verbosa et grandis epistula venit
71
a Capreis.’ bene habet, nil plus interrogo. Sed quid
72
turba Remi? sequitur fortunam ut semper et odit
73
damnatos, idem populus, si Nortia Tusco
74
favisset, si oppressa foret secura senectus
75
principis, hac ipsa Seianum diceret hora
76
Augustum, iam pridem, ex quo suffragia nulli
77
vendimus, effudit curas; nam qui dabat olim
78
imperium fasces legiones omnia, nunc se
79
continet atque duas tantum res anxius optat,
80
panem et circenses. Perituros audio multos.
81
nil dubium, magna est fornacula. ‘pallidulus mi
82
Bruttidius meus ad Martis fuit obvius aram;
83
quam timeo, victus ne poenas exigat Aiax,
84
ut male defensus.’ ‘curramus praecipites et
85
dum iacet in ripa, calcemus Caesaris hostem.’
86
‘sed videant servi, ne quis neget et pavidum in ius
87
cervice obstricta dominum trahat.’ Hi sermones
88
tunc de Seiano, secreta haec murmura vulgi,
89
visne salutari sicut Seianus, habere
90
tantundem, atque illi summas donare curules,
91
illum exercitibus praeponere, tutor haberi
92
principis angusta Caprearum in rupe sedentis
93
cum grege Chaldaeo? vis certe pila cohortes
94
4
egregios equites et castra domestica; quidni
95
haec cupias? et qui nolunt occidere quemquam,
96
posse volunt, sed quae praeclara et prospera tanti,
97
ut rebus laetis par sit mensura malorum?
98
huius qui trahitur praetextam sumere mavis,
99
an Fidenarum Gabiorumque esse potestas
100
et de mensura ius dicere, vasa minora
101
frangere pannosus vacuis aedilis Vlubris?
102
ergo quid optandum foret ignorasse fateris
103
Seianum; nam qui nimios optabat honores
104
et nimias poscebat opes, numerosa parabat
105
excelsae turris tabulata, unde altior esset
106
casus et inpulsae praeceps inmane ruinae.
107
quid Crassos, quid Pompeios evertit et illum,
108
ad sua qui domitos deduxit flagra Quirites?
109
summus nempe locus nulla non arte petitus,
110
magnaque numinibus vota exaudita malignis.
111
ad generum Cereris sine caede ac vulnere pauci
112
descendunt reges et sicca morte tyranni.
113
Eloquium ac famam Demosthenis aut Ciceronis
114
incipit optare et totis quinquatribus optat
115
quisquis adhuc uno parcam colit asse Minervam,
116
quem sequitur custos augustae vernula capsae.
117
eloquio sed uterque perit orator, utrumque
118
largus et exundans leto dedit ingenii fons.
119
ingenio manus est et cervix caesa, nec umquam
120
sanguine causidici maduerunt rostra pusilli.
121
o fortunatam natam me consule Romam:
122
Antoni gladios potuit contemnere, si sic
123
omnia dixisset, videnda poemata malo
124
quam te, conspicuae divina Philippica famae,
125
volvens a prima quae proxima, saevus et illum
126
exitus eripuit, quem mirabantur Athenae
127
torrentem et pleni moderantem frena theatri.
128
dis ille adversis genitus fatoque sinistro,
129
quem pater ardentis massae fuligine lippus
130
a carbone et forcipibus gladiosque paranti
131
incude et luteo Vulcano ad rhetora misit.
132
Bellorum exuviae, truncis adfixa tropaeis
133
lorica et fracta de casside buccula pendens
134
et curtum temone iugum victaeque triremis
135
aplustre et summo tristis captivus in arcu
136
humanis maiora bonis creduntur. ad hoc se
137
Romanus Graiusque et barbarus induperator
138
erexit, causas discriminis atque laboris
139
inde habuit; tanto maior famae sitis est quam
140
virtutis, quis enim virtutem amplectitur ipsam,
141
praemia si tollas? patriam tamen obruit olim
142
5
gloria paucorum et laudis titulique cupido
143
haesuri saxis cinerum custodibus, ad quae
144
discutienda valent sterilis mala robora fici,
145
quandoquidem data sunt ipsis quoque fata sepulcris.
146
Expende Hannibalem; quot libras in duce summo
147
invenies? hic est, quem non capit Africa Mauro
148
percussa oceano Niloque admota tepenti,
149
rursus ad Aethiopum populos aliosque elephantos!
150
additur imperiis Hispania, Pyrenaeum
151
transilit; opposuit natura Alpemque nivemque:
152
diducit scopulos et montem rumpit aceto,
153
iam tenet Italiam, tamen ultra pergere tendit:
154
acti, inquit, ‘nihil est, nisi Poeno milite portas
155
frangimus et media vexillum pono Subura.’
156
o qualis facies et quali digna tabella,
157
cum Gaetula ducem portaret belua luscum!
158
exitus ergo quis est? o gloria, vincitur idem
159
nempe et in exilium praeceps fugit atque ibi magnus
160
mirandusque cliens sedet ad praetoria regis,
161
donec Bithyno libeat vigilare tyranno,
162
finem animae, quae res humanas miscuit olim,
163
non gladii, non saxa dabunt nec tela, sed ille
164
Cannarum vindex et tanti sanguinis ultor
165
anulus, i demens et saevas curre per Alpes,
166
ut pueris placeas et declamatio fias!
167
Unus Pellaeo iuveni non sufficit orbis;
168
aestuat infelix angusto limite mundi
169
ut Gyarae clausus scopulis parvaque Seripho;
170
cum tamen a figulis munitam intraverit urbem,
171
sarcophago contentus erit. mors sola fatetur
172
quantula sint hominum corpuscula. creditur olim
173
velificatus Athos et quidquid Graecia mendax
174
audet in historia, constratum classibus isdem
175
suppositumque rotis solidum mare, credimus altos
176
defecisse amnes epotaque flumina Medo
177
prandente et madidis cantat quae Sostratus alis;
178
ille tamen qualis rediit Salamine relicta,
179
in Corum atque Eurum solitus saevire flagellis
180
barbarus Aeolio numquam hoc in carcere passos,
181
ipsum conpedibus qui vinxerat Ennosigaeum:
182
mitius id sane, quod non et stigmate dignum
183
credidit; huic quisquam vellet servire deorum?
184
6
sed qualis rediit? nempe una nave, cruentis
185
fluctibus ac tarda per densa cadavera prora,
186
has totiens optata exegit gloria poenas.
187
Da spatium vitae, multos da, Iuppiter, annos:
188
hoc recto vultu, solum hoc, et pallidus optas,
189
sed quam continuis et quantis longa senectus
190
plena malis! deformem et taetrum ante omnia vultum
191
dissimilemque sui, deformem pro cute pellem
192
pendentisque genas et talis aspice rugas
193
quales, umbriferos ubi pandit Thabraca saltus,
194
in vetula scalpit iam mater simia bucca.
195
plurima sunt iuvenum discrimina; pulchrior ille
196
hoc atque ille alio, multum hic robustior illo:
197
una senum facies, cum voce trementia membra
198
et iam leve caput madidique infantia nasi,
199
frangendus misero gingiva panis inermi;
200
usque adeo gravis uxori natisque sibique,
201
ut captatori moveat fastidia Cosso,
202
non eadem vini atque cibi torpente palato
203
gaudia, nam coitus iam longa oblivio, vel si
204
coneris, iacet exiguus cum ramice nervus
205
et quamvis tota palpetur nocte, iacebit.
206
anne aliquid sperare potest haec inguinis aegri
207
canities? quid quod merito suspecta libido est
208
quae venerem adfectat sine viribus? Aspice partis
209
nunc damnum alterius, nam quae cantante voluptas,
210
sit licet eximius, citharoedo sive Seleuco
211
et quibus aurata mos est fulgere lacerna?
212
quid refert, magni sedeat qua parte theatri
213
qui vix cornicines exaudiet atque tubarum
214
concentus? clamore opus est, ut sentiat auris
215
quem dicat venisse puer, quot nuntiet horas.
216
Praeterea minimus gelido iam in corpore sanguis
217
febre calet sola, circumsilit agmine facto
218
morborum omne genus, quorum si nomina quaeras,
219
promptius expediam quot amaverit Opapia moechos,
220
quot Themison aegros autumno occident uno,
221
quot Basilus socios, quot circumscripserit Hirrus
222
pupillos; quot longa viros exorbeat uno
223
Maura die, quot discipulos inclinet Hamillus;
224
percurram citius quot villas possideat nunc
225
quo tondente gravis iuveni mihi barba sonabat.
226
7
ille umero, hic lumbis, hic coxa debilis; ambos
227
perdidit ille oculos et luscis invidet; huius
228
pallida labra cibum accipiunt digitis alienis,
229
ipse ad conspectum cenae diducere rictum
230
suetus hiat tantum ceu pullus hirundinis, ad quem
231
ore volat pleno mater ieiuna, sed omni
232
membrorum damno maior dementia, quae nec
233
nomina servorum nec vultum agnoscit amici
234
cum quo praeterita cenavit nocte, nec illos
235
quos genuit, quos eduxit, nam codice saevo
236
heredes vetat esse suos, bona tota feruntur
237
ad Phialen; tantum artificis valet halitus oris
238
quod steterat multis in carcere fornicis annis.
239
Ut vigeant sensus animi, ducenda tamen sunt
240
funera natorum, rogus aspiciendus amatae
241
coniugis et fratris plenaeque sororibus urnae.
242
haec data poena diu viventibus, ut renovata
243
semper clade domus multis in luctibus inque
244
perpetuo maerore et nigra veste senescant.
245
rex Pylius, magno si quicquam credis Homero,
246
exemplum vitae fuit a cornice secundae,
247
felix nimirum, qui tot per saecula mortem
248
distulit atque suos iam dextra conputat annos,
249
quique novum totiens mustum bibit. oro, parumper
250
attendas quantum de legibus ipse queratur
251
fatorum et nimio de stamine, cum videt acris
252
Antilochi barbam ardentem, cum quaerit ab omni
253
quisquis adest socius, cur haec in tempora duret
254
quod facinus dignum tam longo admiserit aevo.
255
haec eadem Peleus, raptum cum luget Achillem,
256
atque alius cui fas Ithacum lugere natantem.
257
incolumi Troia Priamus venisset ad umbras
258
Assaraci magnis sollemnibus Hectore funus
259
portante ac reliquis fratrum cervicibus inter
260
Iliadum lacrimas, ut primos edere,planctus
261
Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla,
262
si foret extinctus diverso tempore, quo non
263
coeperat audaces Paris aedificare carinas,
264
longa dies igitur quid contulit? omnia vidit
265
eversa et flammis Asiam ferroque cadentem.
266
tunc miles tremulus posita tulit arma tiara
267
et ruit ante aram summi Iovis ut vetulus bos,
268
qui domini cultris tenue et miserabile collum
269
praebet ab ingrato iam fastiditus aratro.
270
exitus ille utcumque hominis, sed torva canino
271
latravit rictu quae post hunc vixerat uxor.
272
Festino ad nostros et regem transeo Ponti
273
et Croesum, quem vox iusti facunda Solonis
274
respicere ad longae iussit spatia ultima vitae.
275
exilium et carcer Minturnarumque paludes
276
et mendicatus victa Carthagine panis
277
hinc causas habuere; quid illo cive tulisset
278
natura in terris, quid Roma beatius umquam,
279
si circumducto captivorum agmine et omni
280
bellorum pompa animam exhalasset opimam,
281
cum de Teutonico vellet descendere curru?
282
provida Pompeio dederat Campania febres
283
optandas, sed multae urbes et publica vota
284
vicerunt: igitur Fortuna ipsius et urbis
285
servatum victo caput abstulit, hoc cruciatu
286
Lentulus, hac poena caruit ceciditque Cethegus
287
integer, et iacuit Catilina cadavere toto.
288
8
Formam optat modico pueris, maiore puellis
289
murmure, cum Veneris fanum videt, anxia mater
290
usque ad delicias votorum. cur tamen, inquit,
291
corripias? pulchra gaudet Latona Diana.
292
sed vetat optari faciem Lucretia qualem
293
ipsa habuit, cuperet Rutilae Verginia gibbum
294
accipere atque suum Rutilae dare. filius autem
295
corporis egregii miseros trepidosque parentes
296
semper habet; rara est adeo concordia formae
297
atque pudicitiae, sanctos licet horrida mores
298
tradiderit domus ac veteres imitata Sabinos,
299
praeterea castum ingenium vultumque modesto
300
sanguine ferventem tribuat natura benigna
301
larga manu (quid enim puero conferre potest plus
302
custode et cum natura potentior omni?),
303
non licet esse viro; nam prodiga corruptoris
304
improbitas ipsos audet temptare parentes:
305
tanta in muneribus fiducia, nullus ephebum
306
deformem saeva castravit in arce tyrannus,
307
nec praetextatum rapuit Nero loripedem nec
308
strumosum atque utero pariter gibboque tumentem.
309
I nunc et iuvenis specie laetare tui, quem
310
maiora expectant discrimina, fiet adulter
311
publicus et poenas metuet quascumque maritis
312
lex irae debet, nec erit felicior astro
313
Martis, ut in laqueos numquam incidat, exigit autem
314
interdum ille dolor plus quam lex ulla dolori
315
concessit: necat hic ferro, secat ille cruentis
316
verberibus, quosdam moechos et mugilis intrat,
317
sed tuus Endymion dilectae fiet adulter
318
matronae, mox cum dederit Servilia nummos,
319
fiet et illius quam non amat, exuet omnem
320
corporis ornatum: quid enim ulla negaverit udis
321
inguinibus, sive est haec Oppia sive Catulla?
322
deterior totos habet illic femina mores.
323
sed casto quid forma nocet? quid profuit immo
324
Hippolyto grave propositum, quid Bellorophonti?
325
erubuit nempe haec ceu fastidita, repulsa,
326
nec Stheneboea minus quam Cressa, excanduit, et se
327
concussere ambae, mulier saevissima tunc est,
328
cum stimulos odio pudor admovet. Elige quidnam
329
suadendum esse putes cui nubere Caesaris uxor
330
destinat? optimus hic et formosissimus idem
331
gentis patriciae rapitur miser extinguendus
332
Messalinae oculis; dudum sedet illa parato
333
9
flammeolo Tyriusque palam genialis in hortis
334
sternitur et ritu decies centena dabuntur
335
antiquo, veniet cum signatoribus auspex.
336
haec tu secreta et paucis commissa putabas?
337
non nisi legitime vult nubere, quid placeat dic:
338
ni parere velis, pereundum erit ante lucernas;
339
si scelus admittas, dabitur mora parvula, dum res
340
nota urbi et populo contingat principis aurem,
341
dedecus ille domus sciet ultimus; interea tu
342
obsequere imperio, si tanti vita dierum
343
paucorum, quidquid levius meliusve putaris,
344
praebenda est gladio pulchra haec et candida cervix.
345
Nil ergo optabunt homines? si consilium vis,
346
permittes ipsis expendere numinibus quid
347
conveniat nobis rebusque sit utile nostris,
348
nam pro iucundis aptissima quaeque dabunt di:
349
carior est illis homo quam sibi. nos animorum
350
inpulsu et caeca magnaque cupidine ducti
351
coniugium petimus partumque uxoris; at illis
352
notum qui pueri qualisque futura sit uxor.
353
ut tamen et poscas aliquid voveasque sacellis
354
exta et candiduli divina tomacula porci,
355
orandum est ut sit mens sana in corpore sano;
356
fortem posce animum mortis terrore carentem,
357
qui spatium vitae extremum inter munera ponat
358
naturae, qui ferre queat quoscumque labores,
359
nesciat irasci, cupiat nihil et potiores
360
Herculis aerumnas credat saevosque labores
361
et venere et cenis et pluma Sardanapalli.
362
monstro quod ipse tibi possis dare; semita certe
363
tranquillae per virtutem patet unica vitae.
364
nullum numen habes, si sit prudentia: nos te,
365
nos facimus. Fortuna, deam caeloque locamus.
366
10
Atticus exinde si cenat, lautus habetur,
367
si Rutilus, demens, quid enim maiore cachinno
368
excipitur vulgi quam pauper Apicius? omnis
369
convictus, thermae, stationes, omne theatrum
370
de Rutilo; nam dum valida ac iuvenalia membra
371
sufficiunt galeae dumque ardent sanguine, fertur
372
non cogente quidem sed nec prohibente tribuno,
373
scripturas leges et regia verba lanistae.
374
multos porro vides, quos saepe elusus ad ipsum
375
creditor introitum solet expectare macelli,
376
et quibus in solo vivendi causa palato est.
377
egregius cenat meliusque miserrimus horum
378
et cito casurus iam perlucente ruina,
379
interea gustus elementa per omnia quaerunt
380
numquam animo pretiis opstantibus; interius si
381
adtendas, magis illa iuvant quae pluris emuntur.
382
ergo haut difficile est perituram arcessere summam
383
lancibus oppositis vel matris imagine fracta,
384
et quadringentis nummis condire gulosum
385
fictile; sic veniunt ad miscellanea ludi.
386
refert ergo quis haec eadem paret; in Rutilo nam
387
luxuria est, in Ventidio laudabile nomen
388
sumit, et a censu famam trahit. Illum ego iure
389
despiciam, qui scit quanto sublimior Atlans
390
omnibus in Libya sit montibus, hic tamen idem
391
ignoret quantum ferrata distet ab arca
392
sacculus. e caelo descendit γνῶθι σεαυτόν
393
figendum et memori tractandum pectore, sive
394
coniugium quaeras vel sacri in parte senatus
395
esse velis; neque enim loricam poscit Achillis
396
Thersites, in qua se traducebat Vlixes;
397
ancipitem seu tu magno discrimine causam
398
protegere adfectas, te consule, dic tibi qui sis,
399
orator vehemens an Curtius et Matho buccae.
400
noscenda est mensura sui spectandaque rebus
401
in summis minimisque, etiam cum piscis emetur,
402
ne mullum cupias, cum sit tibi gobio tantum
403
in loculis. quis enim te deficiente crumina
404
et crescente gula manet exitus, aere paterno
405
ac rebus mersis in ventrem faenoris atque
406
argenti gravis et pecorum agrorumque capacem?
407
talibus a dominis post cuncta novissimus exit
408
anulus, et digito mendicat Pollio nudo.
409
11
non praematuri cineres nec funus acerbum
410
luxuriae, sed morte magis metuenda senectus.
411
Hi plerumque gradus: conducta pecunia Romae
412
et coram dominis consumitur; inde ubi paulum
413
nescio quid superest et pallet faenoris auctor,
414
qui vertere solum, Baias et ad ostrea currunt,
415
cedere namque foro iam non est deterius quam
416
Esquilias a ferventi migrare Subura;
417
ille dolor solus patriam fugientibus, illa
418
maestitia est, caruisse anno circensibus uno:
419
sanguinis in facie non haeret gutta, morantur
420
pauci ridiculum et fugientem ex urbe pudorem.
421
Experiere hodie numquid pulcherrima dictu,
422
Persice, non praestem vitae tibi moribus et re,
423
si laudem siliquas occultus ganeo, pultes
424
coram aliis dictem puero, sed in aure placentas,
425
nam cum sis conviva mihi promissus, habebis
426
Euandrum, venies Tirynthius aut minor illo
427
hospes, et ipse tamen contingens sanguine caelum,
428
alter aquis, alter flammis ad sidera missus,
429
fercula nunc audi nullis ornata macellis.
430
de Tiburtino veniet pinguissimus agro
431
haedulus et toto grege mollior, inscius herbae
432
necdum ausus virgas humilis mordere salicti,
433
qui plus lactis habet quam sanguinis; et montani
434
asparagi, posito quos legit vilica fuso;
435
grandia praeterea tortoque calentia faeno
436
ova adsunt ipsis cum matribus, et servatae
437
parte anni quales fuerant in vitibus uvae,
438
Signinum Syriumque pirum, de corbibus isdem
439
aemula Picenis et odoris mala recentis
440
nec metuenda tibi, siccatum frigore postquam
441
autumnum et crudi posuere pericula suci.
442
Haec olim nostri iam luxuriosa senatus
443
cena fuit; Curius parvo quae legerat horto
444
ipse focis brevibus ponebat holuscula, quae nunc
445
squalidus in magna fastidit compede fossor,
446
qui meminit calidae sapiat quid vulva popinae.
447
sicci terga suis rara pendentia crate
448
moris erat quondam festis servare diebus
449
et natalicium cognatis ponere lardum
450
accedente nova, si quam dabat hostia, carne.
451
cognatorum aliquis titulo ter consulis atque
452
castrorum imperiis et dictatoris honore
453
functus ad has epulas solito maturius ibat,
454
erectum domito referens a monte ligonem.
455
cum tremerent autem Fabios durumque Catonem
456
et Scauros et Fabricium, rigidique severos
457
censoris mores etiam collega timeret,
458
nemo inter curas et seria duxit habendum,
459
qualis in Oceani fluctu testudo nataret,
460
clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum;
461
sed nudo latere et parvis frons aerea lectis
462
vile coronati eaput ostendebat aselli,
463
ad quod lascivi ludebant ruris alumni:
464
12
tales ergo cibi, qualis domus atque supellex.
465
Tunc rudis et Graias mirari nescius artes
466
urbibus eversis praedarum in parte reperta
467
magnorum artificum frangebat pocula miles,
468
ut phaleris gauderet equus caelataque cassis
469
Romuleae simulacra ferae mansuescere iussae
470
imperii fato, geminos sub rupe Quirinos,
471
ac nudam effigiem clipeo venientis et hasta
472
pendentisque dei perituro ostenderet hosti,
473
ponebant igitur Tusco farrata catino:
474
argenti quod erat, solis fulgebat in armis,
475
omnia tunc, quibus invideas si lividulus sis.
476
templorum quoque maiestas praesentior, et vox
477
nocte fere media mediamque audita per urbem
478
litore ab Oceani Gallis venientibus et dis
479
officium vatis pergentibus, his monuit nos,
480
hanc rebus Latiis curam praestare solebat
481
fictilis et nullo violatus Iuppiter auro.
482
Illa domi natas nostraque ex arbore mensas
483
tempora viderunt; hos lignum stabat ad usus,
484
annosam si forte nucem deiecerat Eurus,
485
at nunc divitibus cenandi nulla voluptas,
486
nil rhombus, nil damma sapit, putere videntur
487
unguenta atque rosae, latos nisi sustinet orbes
488
grande ebur et magno sublimis pardus hiatu.
489
dentibus ex illis quos mittit porta Syenes
490
et Mauri celeres et Mauro obscurior Indus,
491
et quos deposuit Nabataeo belua saltu
492
iam nimios capitique graves, hinc surgit orexis,
493
hinc stomacho vires; nam pes argenteus illis,
494
anulus in digito quod ferreus, ergo superbum
495
convivam caveo, qui me sibi comparat et res
496
despicit exiguas, adeo nulla uncia nobis
497
est eboris, nec tessellae nec calculus ex hac
498
materia, quin ipsa manubria cultellorum
499
ossea. non tamen his ulla umquam obsonia fiunt
500
rancidula aut ideo peior gallina secatur.
501
sed nec structor erit cui cedere debeat omnis
502
pergula, discipulus Trypheri doctoris, aput quem
503
sumine cum magno lepus atque aper et pygargus
504
et Scythicae volucres et phoenicopterus ingens
505
et Gaetulus oryx hebeti lautissima ferro
506
caeditur et tota sonat ulmea cena Subura.
507
nec frustum capreae subducere nec latus Afrae
508
novit avis noster, tirunculus ac rudis omni
509
tempore et exiguae furtis inbutus ofellae.
510
plebeios calices et paucis assibus emptos
511
porriget incultus puer atque a frigore tutus.
512
non Phryx aut Lycius, non a mangone petitus
513
quisquam erit et magno: cum posces, posce latine.
514
idem habitus cunctis, tonsi rectique capilli
515
atque hodie tantum propter convivia pexi.
516
pastoris duri hic est filius, ille bubulci;
517
suspirat longo non visam tempore matrem,
518
et casulum et notos tristis desiderat haedos,
519
ingenui vultus puer ingenuique pudoris,
520
quales esse decet quos ardens purpura vestit,
521
nec pupillares defert in balnea raucus
522
testiculos, nec vellendas iam praebuit alas,
523
crassa nec opposito pavidus tegit inguina guto.
524
13
hic tibi vina dabit diffusa in montibus illis
525
a quibus ipse venit, quorum sub vertice lusit;
526
namque una atque eadem est vini patria atque ministri.
527
Forsitan expectes ut Gaditana canoro
528
incipiant prurire choro plausuque probatae
529
ad terram tremulo descendant clune puellae;
530
spectant hoc nuptae iuxta recubante marito,
531
quod pudeat narrare aliquem praesentibus ipsis,
532
inritamentum veneris languentis et acres
533
divitis urticae; maior tamen ista voluptas
534
alterius sexus: magis ille extenditur, et mox
535
auribus atque oculis concepta urina movetur.
536
non capit has nugas humilis domus, audiat ille
537
testarum crepitus cum verbis, nudum olido stans
538
fornice mancipium quibus abstinet, ille fruatur
539
vocibus obscaenis omnique libidinis arte,
540
qui Lacedaemonium pytismate lubricat orbem;
541
namque ibi fortunae veniam damus, alea turpis,
542
turpe et adulterium mediocribus: haec eadem illi
543
omnia cum faciunt, hilares nitidique vocantur,
544
nostra dabunt alios hodie convivia ludos,
545
conditor Iliados cantabitur atque Maronis
546
altisoni dubiam facientia carmina palmam,
547
quid refert, tales versus qua voce legantur?
548
Sed nunc dilatis averte negotia cutis
549
et gratam requiem dona tibi, quando licebit
550
per totum cessare diem. non faenoris ulla
551
mentio nec, prima si luce egressa reverti
552
nocte solet, tacito bilem tibi contrahat uxor
553
umida suspectis referens multicia rugis
554
vexatasque comas et vultum auremque calentem.
555
protinus ante meum quidquid dolet exue limen,
556
pone domum et servos et quidquid frangitur illis
557
aut perit, ingratos ante omnia pone sodales.
558
Interea Megalesiacae spectacula mappae
559
Idaeum sollemne colunt, similisque triumpho
560
praeda caballorum praetor sedet, ac mihi pace
561
inmensae nimiaeque licet si dicere plebis,
562
totam hodie Romam circus capit, et fragor aurem
563
percutit, eventum viridis quo colligo panni.
564
nam si deficeret, maestam attonitamque videres
565
hanc urbem veluti Cannarum in pulvere victis
566
consulibus, spectent iuvenes, quos clamor et audax
567
sponsio, quos cultae decet assedisse puellae:
568
nostra bibat vernum contracta cuticula solem
569
effugiatque togam, iam nunc in balnea salva
570
fronte licet vadas, quamquam solida hora supersit
571
ad sextam, facere hoc non possis quinque diebus
572
continuis, quia sunt talis quoque taedia vitae
573
magna: voluptates commendat rarior usus.
574
14
natali, Corvine, die mihi dulcior haec lux,,
575
qua festus promissa deis animalia caespes
576
expectat, niveam reginae ducimus agnam,
577
par vellus dabitur pugnanti Gorgone Maura;
578
sed procul extensum petulans quatit hostia funem
579
Tarpeio servata Iovi frontemque coruscat,
580
quippe ferox vitulus templis maturus et arae
581
spargendusque mero, quem iam pudet ubera matris
582
ducere, qui vexat nascenti robora cornu,
583
si res ampla domi similisque adfectibus esset,
584
pinguior Hispulla traheretur taurus et ipsa
585
mole piger nec finitima nutritus in herba,
586
laeta sed ostendens Clitumni pascua sanguis
587
iret et a grandi cervix ferienda ministro
588
ob reditum trepidantis adhuc horrendaque passi
589
nuper et incolumem sese mirantis amici.
590
Nam praeter pelagi casus et fulminis ictus
591
evasit: densae caelum abscondere tenebrae
592
nube una subitusque antemnas inpulit ignis,
593
cum se quisque illo percussum crederet et mox
594
attonitus nullum conferri posse putaret
595
naufragium velis ardentibus, omnia fiunt
596
talia, tam graviter, si quando poetica surgit
597
tempestas, genus ecce aliud discriminis audi
598
et miserere iterum, quamquam sint cetera sortis
599
eiusdem pars dira quidem, sed cognita multis
600
et quam votiva testantur fana tabella
601
plurima; pictores quis nescit ab Iside pasci?
602
Accidit et nostro similis fortuna Catullo.
603
cum plenus fluctu medius foret alveus et iam,
604
alternum puppis latus evertentibus undis,
605
arbori incertae, nullam prudentia cani
606
rectoris cum ferret opem, decidere iactu
607
coepit cum ventis, imitatus castora, qui se
608
eunuchum ipse facit cupiens evadere damno
609
testiculi; adeo medicatum intellegit inguen.
610
fundite quae mea sunt, dicebat cuncta Catullus,
611
praecipitare volens etiam pulcherrima, vestem
612
purpuream teneris quoque Maecenatibus aptam,
613
atque alias quarum generosi graminis ipsum
614
infecit natura pecus, sed et egregius fons
615
viribus occultis et Baeticus adiuvat aer.
616
ille nec argentum dubitabat mittere, lances
617
Parthenio factas, urnae cratera capacem
618
et dignum sitiente Pholo vel coniuge Fusci;
619
adde et bascaudas et mille escaria, multum
620
caelati, biberat quo callidus emptor Olynthi.
621
sed quis nunc alius qua mundi parte, quis audet
622
argento praeferre caput rebusque salutem?
623
non propter vitam faciunt patrimonia quidam,
624
sed vitio caeci propter patrimonia vivunt.
625
Iactatur rerum utilium pars maxima, sed nec
626
damna levant, tunc adversis urguentibus illuc
627
reccidit ut malum ferro summitteret; ac se
628
explicat angustum: discriminis ultima, quando
629
praesidia adferimus navem factura minorem,
630
i nunc et ventis animam committe dolato
631
confisus ligno, digitis a morte remotus
632
quattuor aut septem, si sit latissima, taedae;
633
mox cum reticulis et pane et ventre lagonae,
634
aspice sumendas in tempestate secures.
635
Sed postquam iacuit planum mare, tempora postquam
636
prospera vectoris fatumque valentius Euro
637
et pelago, postquam Parcae meliora benigna
638
pensa manu ducunt hilares et staminis albi
639
lanificae, modica nec multum fortior aura
640
ventus adest, inopi miserabilis arte cucurrit
641
vestibus extentis et quod superaverat unum
642
velo prora suo. iam deficientibus Austris
643
15
spes vitae cum sole redit, tunc gratus Iulo
644
atque novercali sedes praelata Lavino
645
conspicitur sublimis apex, cui candida nomen
646
scrofa dedit, laetis Phrygibus mirabile sumen,
647
et numquam visis triginta clara mamillis.
648
Tandem intrat positas inclusa per aequora moles
649
Tyrrhenamque pharon porrectaque brachia rursum
650
quae pelago occurrunt medio longeque relinquunt
651
Italiam; non sic igitur mirabere portus
652
quos natura dedit, sed trunca puppe magister
653
interiora petit, Baianae pervia cumbae,
654
tuti stagna sinus, gaudent ibi vertice raso
655
garrula securi narrare pericula nautae.
656
Ite igitur, pueri, linguis animisque faventes
657
sertaque delubris et farra inponite cultris
658
ac mollis ornate focos glaebamque virentem.
659
iam sequar et sacro, quod praestat, rite peracto
660
inde domum repetam, graciles ubi parva coronas
661
accipiunt fragili simulacra nitentia cera.
662
hic nostrum placabo Iovem Laribusque paternis
663
tura dabo atque omnis violae iactabo colores.
664
cuncta nitent, longos erexit ianua ramos
665
et matutinis operatur festa lucernis.
666
Nec suspecta tibi sint haec, Corvine: Catullus,
667
pro cuius reditu tot pono altaria, parvos
668
tres habet heredes, libet expectare quis aegram
669
et claudentem oculos gallinam inpendat amico
670
tam sterili; verum haec nimia est inpensa: coturnix
671
nulla umquam pro patre cadet, sentire calorem
672
si coepit locuples Gallitta et Pacius orbi,
673
legitime fixis vcstitur tota libellis N
674
porticus, existunt qui promittant hecatomben,
675
quatenus hic non sunt nec venales elephanti,
676
nec Latio aut usquam sub nostro sidere talis
677
belua concipitur, sed furva gente petita
678
arboribus Rutulis et Turni pascitur agro,
679
Caesaris armentum nulli servire paratum
680
privato, siquidem Tyrio parere solebant
681
Hannibali et nostris ducibus regique Molosso
682
horum maiores ac dorso ferre cohortis,
683
partem aliquam belli, et euntem in proelia turrem.
684
nulla igitur mora per Novium, mora nulla per Histrum
685
Pacuvium, quin illud ebur ducatur ad aras
686
et cadat ante Lares Gallittae victima sola
687
tantis digna deis et captatoribus horum.
688
alter enim, si concedas, mactare vovebit
689
de grege servorum magna et pulcherrima quaeque
690
corpora, vel pueris et frontibus ancillarum
691
inponet vittas, et siqua est nubilis illi
692
Iphigenia domi, dabit hanc altaribus, etsi
693
non sperat tragicae furtiva piacula cervae.
694
Laudo meum civem, nec comparo testamento
695
mille rates; nam si Libitinam evaserit aeger,
696
delebit tabulas inclusus carcere nassae
697
post meritum sane mirandum atque omnia soli
698
forsan Pacuvio breviter dabit, ille superbus
699
incedet victis rivalibus. ergo vides quam
700
grande operae pretium faciat iugulata Mycenis.
701
vivat Pacuvius quaeso vel Nestora totum,
702
possideat quantum rapuit Nero, montibus aurum
703
exaequet, nec amet quemquam nec ametur ab ullo.
704