0:00
Satires
Juvenal
1
Et spes et ratio studiorum in Caesare tantum;
1
solus enim tristes hac tempestate Camenas
2
respexit, cum iam celebres notique poetae
3
balneolum Gabiis, Romae conducere furnos
4
temptarent, nec foedum alii nec turpe putarent
5
praecones fieri, cum desertis Aganippes
6
vallibus esuriens migraret in atria Clio;
7
nam si Pieria quadrans tibi nullus in umbra
8
ostendatur, ames nomen victumque Machaerae
9
et vendas potius commissa quod auctio vendit
10
stantibus, oenophorum tripedes armaria cistas,
11
Alcitheon Pacti, Thebas et Terea Fausti.
12
hoc satius quam si dicas sub iudice vidi
13
quod non vidisti, faciant equites Asiani
14
quamquam et Cappadoces faciant equitesque Bithyni,
15
altera quos nudo traducit Gallia talo.
16
Nemo tamen studiis indignum ferre laborem
17
cogetur posthac, nectit quicumque canoris
18
eloquium vocale modis laurumque momordit.
19
hoc agite, o iuvenes, circumspicit et stimulat vos
20
materiamque sibi ducis indulgentia quaerit,
21
si qua aliunde putas rerum expectanda tuarum
22
praesidia atque ideo croceae membrana tabellae
23
impletur, lignorum aliquid posce ocius et quae
24
componis dona Veneris, Telesine, marito,
25
aut clude et positos tinea pertunde libellos,
26
frange miser calamum vigilataque proelia dele,
27
qui facis in parva sublimia carmina cella,
28
ut dignus venias hederis et imagine macra.
29
spes nulla ulterior; didicit iam dives avarus
30
tantum admirari, tantum laudare disertos,
31
ut pueri Iunonis avem. sed defluit aetas
32
et pelagi patiens et cassidis atque ligonis.
33
taedia tunc subeunt animos, tunc seque suamque
34
Terpsichoren odit facunda et nuda senectus.
35
Accipe nunc artes ne quid tibi conferat iste
36
quem colis et Musarum et Apollinis aede relicta,
37
ipse facit versus, atque uni cedit Homero
38
propter mille annos, et si dulcedine famae
39
succensus recites, maculosas commodat aedes;
40
haec longe ferrata domus servire iubetur,
41
in qua sollicitas imitatur ianua portas,
42
scit dare libertos extrema in parte sedentis
43
ordinis et magnas comitum disponere voces:
44
nemo dabit regum quanti subsellia constant
45
et quae conducto pendent anabathra tigillo,
46
quaeque reportandis posita est orchestra cathedris.
47
nos tamen hoc agimus tenuique in pulvere sulcos
48
ducimus et litus sterili versamus aratro,
49
nam si discedas, laqueo tenet ambitiosi
50
consuetudo mali, tenet insanabile multos
51
scribendi cacoethes et aegro in corde senescit.
52
Sed vatem egregium, cui non sit publica vena,
53
qui nil expositum soleat deducere nec qui
54
communi feriat carmen triviale moneta,
55
hunc, qualem nequeo monstrare et sentio tantum,
56
anxietate carens animus facit, omnis acerbi
57
inpatiens, cupidus silvarum aptusque bibendis
58
fontibus Aonidum. neque enim cantare sub antro
59
Pierio thyrsumque potest contingere maesta
60
paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque
61
corpus eget: satur est cum dicit Horatius euhoe!
62
quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo
63
vexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur
64
pectora vestra duas non admittentia curas?
65
magnae mentis opus, nec de lodice paranda
66
attonitae, currus et equos faciesque deorum
67
aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys.
68
2
nam si Vergilio puer et tolerabile desset
69
hospitium, caderent omnes a crinibus hydri,
70
surda nihil gemeret grave bucina: poscimus ut sit
71
non minor antiquo Rubrenus Lappa cothurno,
72
cuius et alveolos et laenam pignerat Atreus?
73
non habet infelix Numitor quod mittat amico:
74
Quintillae quod donet habet, nec defuit illi
75
unde emeret multa pascendum carne leonem
76
iam domitum; constat leviori belua sumptu
77
nimirum et capiunt plus intestina poetae.
78
Contentus fama iaceat Lucanus in hortis
79
marmoreis, et Serrano tenuique Saleio
80
gloria quantalibet quid erit, si gloria tantum est?
81
curritur ad vocem iucundam et carmen amicae
82
Thebaidos, laetam cum fecit Statius urbem
83
promisitque diem: tanta dulcedine captos
84
adficit ille animos tantaque libidine volgi
85
auditur; sed cum fregit subsellia versu,
86
esurit, intactam Paridi nisi vendit Agauen.
87
ille et militiae multis largitur honorem,
88
semenstri digitos vatum circumligat auro:
89
quod non dant proceres, dabit histrio; tu Camerinos
90
et Baream, tu nobilium magna atria curas?
91
praefectos Pelopea facit, Philomela tribunos.
92
haut tamen invideas vati quem pulpita pascunt:
93
quis tibi Maecenas, quis nunc erit aut Proculeius
94
aut Fabius? quis Cotta iterum, quis Lentulus alter?
95
tunc par ingenio pretium, tunc utile multis
96
pallere et vinum toto nescire Decembri.
97
Vester porro labor fecundior, historiarum
98
scriptores? perit hic plus temporis atque olei plus.
99
3
nullo quippe modo millensima pagina surgit
100
omnibus et crescit multa damnosa papyro;
101
sic ingens rerum numerus iubet atque operum lex.
102
quae tamen inde seges? terrae quis fructus apertae?
103
quis dabit historico quantum daret acta legenti?
104
Sed genus ignavum, quod lecto gaudet et umbra.
105
dic igitur quid causidicis civilia praestent
106
officia et magno comites in fasce libelli.
107
ipsi magna sonant, sed tum cum creditor audit
108
praecipue, vel si tetigit latus acrior illo
109
qui venit ad dubium grandi cum codice nomen.
110
tunc inmensa cavi spirant mendacia folles
111
conspuiturque sinus: veram deprendere messem
112
si libet, hinc centum patrimonia causidicorum,
113
parte alia solum russati pone Lacertae.
114
consedere duces, surgis tu pallidus Aiax
115
dicturus dubia pro libertate bubulco
116
iudice, rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso
117
Agantur virides, scalarum gloria, palmae.
118
quod vocis pretium? siccus petasunculus et vas
119
pelamydum aut veteres, Maurorum epimenia, bulbi,
120
aut vinum Tiberi devectum, quinque lagonae.
121
si quater egisti, si contigit aureus unus,
122
inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum.
123
Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos
124
egimus; huius enim stat currus aeneus, alti
125
quadriiuges in vestibulis, atque ipse feroci
126
bellatore sedens curvatum hastile minatur
127
eminus et statua meditatur proelia lusca.
128
sic Pedo conturbat, Matho deficit, exitus hic est
129
Tongilii, magno cum rhinocerote lavari
130
qui solet et vexat lutulenta balnea turba,
131
perque forum iuvenes longo premit assere Maedos
132
empturus pueros argentum murrina villas;
133
spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo.
134
4
et tamen est illis hoc utile: purpura vendit
135
causidicum, vendunt amethystina; convenit illi
136
et strepitu et facie maioris vivere census,
137
sed finem inpensae non servat prodiga Roma.
138
Fidimus eloquio? Ciceroni nemo ducentos
139
nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens.
140
respicit haec primum qui litigat, an tibi servi
141
octo, decem comites, an post te sella, togati
142
ante pedes, ideo conducta Paulus agebat
143
sardonyche, atque ideo pluris quam Gallus agebat,
144
quam Basilus. rara in tenui facundia panno.
145
quando licet Basilo flentem producere matrem?
146
quis bene dicentem Basilum ferat? accipiat te
147
Gallia vel potius nutricula causidicorum
148
Africa, si placuit mercedem ponere linguae.
149
Declamare doces? o ferrea pectora Vetti,
150
cum perimit saevos classis numerosa tyrannos.
151
nam quaecumque sedens modo legerat, haec eadem stans,
152
perferet atque eadem cantabit versibus isdem;
153
occidit miseros crambe repetita magistros,
154
quis color et quod sit causae genus atque ubi summa
155
quaestio, quae veniant diversa e parte sagittae,
156
nosse volunt omnes, mercedem solvere nemo
157
mercedem appellas? quid enim scio? culpa docentis
158
scilicet arguitur, quod laevae parte mamillae
159
nil salit Arcadico iuveni, cuius mihi sexta
160
quaque die miserum dirus caput Hannibal inplet,
161
quidquid id est de quo deliberat, an petat urbem
162
a Cannis, an post nimbos et fulmina cautus
163
circumagat madidas a tempestate cohortes.
164
quantum vis stipulare et protinus accipe: quid do
165
ut totiens illum pater audiat? haec alii sex
166
5
vel plures uno conclamant ore sophistae
167
et veras agitant lites raptore relicto;
168
fusa venena silent, malus ingratusque maritus
169
et quae iam veteres sanant mortaria caecos.
170
Ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra movebunt
171
consilia, et vitae diversum iter ingredietur
172
ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra,
173
summula ne pereat qua vilis tessera venit
174
frumenti; quippe haec merces lautissima. tempta
175
Chrysogonus quanti doceat vel Polio quanti
176
lautorum pueros: artem scindes Theodori
177
Balnea sescentis et pluris porticus in qua
178
gestetur dominus quotiens pluit — anne serenum
179
expectet spargatve luto iumenta recenti?
180
hic potius, namque hic mundae nitet ungula mulae.
181
parte alia longis Numidarum fulta columnis
182
surgat et algentem rapiat cenatio solem,
183
qualiacumque domus, veniet qui fercula docte
184
conponat, veniet qui pulmentaria condit.
185
hos inter sumptus sestertia Quintiliano,
186
ut multum, duo sufficient; res nulla minoris
187
constabit patri quam filius. unde igitur tot
188
Quintilianus habet saltus? exempla novorum
189
fatorum transi: felix et pulcer et acer,
190
felix et sapiens et nobilis et generosus
191
adpositam nigrae lunam subtexit alutae;
192
felix orator quoque maximus et iaculator,
193
et si perfrixit, cantat bene. distat enim quae
194
sidera te excipiant modo primos incipientem
195
edere vagitus et adhuc a matre rubentem.
196
si Fortuna volet, fies de rhetore consul;
197
si volet haec eadem, fiet de consule rhetor.
198
Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam
199
6
sidus et occulti miranda potentia fati?
200
servis regna dabunt, captivis fata triumphum.
201
felix ille tamen corvo quoque rarior albo.
202
paenituit multos vanae sterilisque cathedrae,
203
sicut Thrasimachi probat exitus atque Secundi
204
Carrinatis; et hunc inopem vidistis, Athenae,
205
nil praeter gelidas ausae conferre cicutas.
206
di, maiorum umbris tenuem et sine pondere terram
207
spirantisque crocos et in urna perpetuum ver,
208
qui praeceptorem sancti voluere parentis
209
esse loco. metuens virgae iam grandis Achilles
210
cantabat patriis in montibus et cui non tunc
211
eliceret risum citharoedi cauda magistri;
212
sed Rufum atque alios caedit sua quemque iuventus,
213
Rufum, quem totiens Ciceronem Allobroga dixit.
214
Quis gremio Celadi doctique Palaemonis adfert
215
quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc
216
quodcumque est, minus est autem quam rhetoris aera,
217
discipuli custos praemordet acoenonoetus
218
et qui dispensat frangit sibi. cede, Palaemon,
219
et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam
220
institor hibernae tegetis niveique cadurci,
221
dummodo non pereat mediae quod noctis ab hora
222
sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet
223
qui docet obliquo lanam deducere ferro;
224
dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas
225
quot stabant pueri, cum totus decolor esset
226
Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni.
227
Rara tamen merces quae cognitione tribuni
228
non egeat. sed vos saevas inponite leges,
229
ut praeceptori verborum regula constet,
230
ut legat historias, auctores noverit omnes
231
tamquam ungues digitosque suos, ut forte rogatus
232
dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat
233
nutricem Anchisae, nomen patriamque novercae
234
Anchemoli, dicat quot Acestes vixerit annis,
235
quot Siculi Phrygibus vini donaverit urnas;
236
exigite ut mores teneros ceu pollice ducat,
237
ut si quis cera voltum facit; exigite ut sit
238
et pater ipsius coetus, ne turpia ludant,
239
ne faciant vicibus; non est leve tot puerorum
240
observare manus oculosque in fine trementis,
241
‘haec,’ inquit, ‘cura, sed cum se verterit annus,
242
accipe, victori populus quod postulat, aurum.’
243
7
Stemmata quid faciunt? quid prodest, Pontice, longo
244
sanguine censeri, pictos ostendere vultus
245
maiorum et stantis in curribus Aemilianos
246
et Curios iam dimidios umerosque minorem
247
Corvinum et Galbam auriculis nasoque carentem?
248
quis fructus generis tabula iactare capaci
249
Corvinum, posthac multa contingere virga
250
fumosos equitum cum dictatore magistros,
251
si coram Lepidis male vivitur? effigies quo
252
tot bellatorum, si luditur alea pernox
253
ante Numantinos, si dormire incipis ortu
254
Luciferi, quo signa duces et castra movebant?
255
cur Allobrogicis et magna gaudeat ara
256
natus in Herculeo Fabius lare, si cupidus, si
257
vanus et Euganea quantumvis mollior agna,
258
si tenerum attritus Catinensi pumice lumbum
259
squalentis traducit avos, emptorque veneni
260
frangenda miseram funestat imagine gentem?
261
tota licet veteres exornent undique cerae
262
atria, nobilitas sola est atque unica virtus.
263
Paulus vel Cossus vel Drusus moribus esto,
264
hos ante effigies maiorum pone tuorum,
265
praecedant ipsas illi te consule virgas.
266
prima mihi debes animi bona. sanctus haberi
267
iustitiaeque tenax factis dictisque mereris?
268
agnosco procerem: salve Gaetulice, seu tu
269
Silanus, quocumque alio de sanguine rarus
270
civis et egregius patriae contingis ovanti,
271
exclamare libet, populus quod clamat Osiri
272
invento. quis enim generosum dixerit hunc qui
273
indignus genere et praeclaro nomine tantum
274
insignis? nanum cuiusdam Atlanta vocamus,
275
Aethiopem Cycnum, pravam extortamque puellam
276
Europen; canibus pigris scabicque vetusta
277
levibus et siccae lambentibus ora lucernae
278
nomen erit pardus tigris leo, si quid adhuc est
279
quod fremat in terris violentius; ergo cavebis
280
et metues ne tu sic Creticus aut Camerinus.
281
His ego quem monui? tecum est mihi sermo, Rubelli
282
Blande, tumes alto Drusorum stemmate, tamquam
283
feceris ipse aliquid propter quod nobilis esses,
284
ut te conciperet quae sanguine fulget Iuli,
285
non quae ventoso conducta sub aggere texit,
286
vos humiles, inquis, ‘volgi pars ultima nostri,
287
quorum nemo queat patriam monstrare parentis;
288
ast ego Cecropides.’ vivas et originis huius
289
8
gaudia longa feras, tamen ima plebe Quiritem
290
facundum invenies: solet hic defendere causas
291
nobilis indocti; veniet de plebe togata
292
qui iuris nodos et legum aenigmata solvat;
293
hinc petit Euphraten iuvenis domitique Batavi
294
custodes aquilas, armis industrius. at tu
295
nil nisi Cecropides, truncoque simillimus Hermae:
296
nullo quippe alio vineis discrimine quam quod
297
illi marmoreum caput est, tua vivit imago.
298
Dic mihi, Teucrorum proles: animalia muta
299
quis generosa putet nisi fortia? nempe volucrem
300
sic laudamus equum, facili cui plurima palma
301
fervet et exultat rauco victoria circo;
302
nobilis hic, quocumque venit de gramine, cuius
303
clara fuga ante alios et primus in aequore pulvis,
304
sed venale pecus Coryphaei posteritas et
305
Hirpini, si rara iugo victoria sedit;
306
nil ibi maiorum respectus, gratia nulla
307
umbrarum; dominos pretiis mutare iubentur
308
exiguis, trito ducunt epiraedia collo
309
segnipedes dignique molam versare nepotes,
310
ergo ut miremur te, non tua, privum aliquid da,
311
quod possim titulis incidere praeter honores
312
quos illis damus ac dedimus, quibus omnia debes.
313
Haec satis ad iuvenem quem nobis fama superbum
314
tradit et inflatum plenumque Nerone propinquo;
315
rarus enim ferme sensus communis in illa
316
fortuna, sed te censeri laude tuorum,
317
Pontice, noluerim sic ut nihil ipse futurae
318
laudis agas. miserum est aliorum incumbere famae,
319
ne conlapsa ruant subductis tecta columnis,
320
stratus humi palmes viduas desiderat ulmos.
321
esto bonus miles, tutor bonus, arbiter idem
322
integer; ambiguae si quando citabere testis
323
incertaeque rei, Phalaris licet imperet ut sis
324
falsus et admoto dictet periuria tauro,
325
summum crede nefas animam praeferre pudori,
326
et propter vitam vivendi perdere causas,
327
dignus morte perit, cenet licet ostrea centum
328
Gaurana et Cosmi toto mergatur aeno.
329
Expectata diu tandem provincia cum te
330
rectorem accipiet, pone irae frena modumque,
331
pone et avaritiae, miserere inopum sociorum:
332
9
ossa vides rerum vacuis exucta medullis;
333
respice quid moneant leges, quid curia mandet,
334
praemia quanta bonos maneant, quam fulmine iusto
335
et Capito et Numitor ruerint damnante senatu,
336
piratae Cilicum, sed quid damnatio confert?
337
praeconem, Chaerippe, tuis circumspice pannis,
338
cum Pansa eripiat quidquid tibi Natta reliquit
339
iamque tace; furor est post omnia perdere naulum.
340
Non idem gemitus olim neque vulnus erat par
341
damnorum sociis florentibus et modo victis,
342
plena domus tunc omnis, et ingens stabat acervus
343
nummorum, Spartana chlamys, conchylia Coa,
344
et cum Parrhasii tabulis signisque Myronis
345
Phidiacum vivebat ebur, nec non Polycliti
346
multus ubique labor, rarae sine Mentore mensae,
347
inde Dolabella atque hinc Antonius, inde
348
sacrilegus Verres referebant navibus altis
349
occulta spolia et plures de pace triumphos,
350
nunc sociis iuga pauca boum, grex parvus equarum,
351
et pater armenti capto eripietur agello,
352
ipsi deinde Lares, si quod spectabile signum,
353
si quis in aedicula deus unicus; haec etenim sunt
354
pro summis, iam sunt haec maxima, despicias tu
355
forsitan inbellis Rhodios unctamque Corinthon;
356
despicias merito: quid resinata iuventus
357
cruraque totius facient tibi levia gentis?
358
horrida vitanda est Hispania, Gallicus axis
359
Illyricumque latus; parce et messoribus illis
360
qui saturant urbem circo scaenaeque vacantem;
361
quanta autem inde feres tam dirae praemia culpae,
362
cum tenuis nuper Marius discinxerit Afros?
363
curandum in primis ne magna iniuria fiat
364
fortibus et miseris, tollas licet omne quod usquam est
365
auri atque argenti: scutum gladiumque relinques,
366
et iaculum et galeam spoliatis arma supersunt.
367
Quod modo proposui, non est sententia: verum est,
368
credite me vobis folium recitare Sibyllae,
369
si tibi sancta cohors comitum, si nemo tribunal
370
vendit acersccomes, si nullum in coniuge crimen
371
nec per conventus et cuncta per oppida curvis
372
unguibus ire parat nummos raptura Celaeno,
373
tum licet a Pico numeres genus, altaque si te
374
nomina delectant, omnem Titanida pugnam
375
inter maiores ipsumque Promethea ponas,.
376
de quocumque voles proavum tibi sumito libro.
377
quod si praecipitem rapit ambitio atque libido,
378
si frangis virgas sociorum in sanguine, si te
379
delectant hebetes lasso lictore secures,
380
incipit ipsorum contra te stare parentum
381
nobilitas claramque facem praeferre pudendis.
382
omne animi vitium tanto conspectus in se
383
crimen habet, quanto maior qui peccat habetur,
384
quo mihi te solitum falsas signare tabellas
385
in templis quae fecit avus statuamque parentis
386
ante triumphalem? quo, si nocturnus adulter
387
10
tempora Santonico velas adoperta cucullo?
388
Praeter maiorum cineres atque ossa volucri
389
carpento rapitur pinguis Lateranus, et ipse.
390
ipse rotam adstringit sufflamine mulio consul.
391
nocte quidem, sed Luna videt, sed sidera testes
392
intendunt oculos, finitum tempus honoris
393
cum fuerit, clara Lateranus luce flagellum
394
sumet et occursum numquam trepidabit amici
395
iam senis ac virga prior annuet, atque maniplos
396
solvet et infundet iumentis hordea lassis.
397
interea, dum lanatas robumque iuvencum
398
more Numae caedit, Iovis ante altaria iurat
399
solam Eponam et facies olida ad praesepia pictas.
400
sed cum pervigiles placet instaurare popinas,
401
obvius adsiduo Syrophoenix unctus amomo
402
currit, Idymaeae Syrophoenix incola portae,
403
hospitis adfectu dominum regemque salutat,
404
et cum venali Cyane succincta lagona.
405
Defensor culpae dicet mihi ‘fecimus et nos
406
haec iuvenes.’ esto, desisti nempe nec ultra
407
fovisti errorem, breve sit quod turpiter audes;
408
quaedam cum prima resecentur crimina barba,
409
indulge veniam pueris: Lateranus ad illos
410
thermarum calices inscriptaque lintea vadit
411
maturus bello Armeniae Syriaeque tuendis
412
amnibus et Rheno atque Histro; praestare Neronem
413
securum valet haec aetas, mitte Ostia, Caesar,
414
mitte, sed in magna legatum quaere popina;
415
invenies aliquo cum percussore iacentem,
416
permixtum nautis et furibus ac fugitivis,
417
inter carnifices et fabros sandapilarum
418
et resupinati cessantia tympana galli,
419
aequa ibi libertas, communia pocula, lectus
420
non alius cuiquam, nec mensa remotior ulli.
421
quid facias talem sortitus, Pontice, servum?
422
nempe in Lucanos aut Tusca ergastula mittas.
423
at vos, Troiugenae, vobis ignoscitis, et quae
424
turpia cerdoni, Volesos Brutumque decebunt.
425
Quid si numquam adeo foedis adeoque pudendis
426
utimur exemplis, ut non peiora supersint?
427
consumptis opibus vocem, Damasippe, locasti
428
sipario, clamosum ageres ut Phasma Catulli.
429
Laureolum velox etiam bene Lentulus egit,
430
iudice me dignus vera cruce, nec tamen ipsi
431
ignoscas populo; populi frons durior huius
432
11
qui sedet et spectat triscurria patriciorum
433
planipedes audit Fabios, ridere potest qui
434
Mamercorum alapas. quanti sua funera vendant
435
quid refert? vendunt nullo cogente Nerone,
436
nec dubitant celsi praetoris vendere ludis,
437
finge tamen gladios inde atque hinc pulpita poni,
438
quid satius? mortem sic quisquam exhorruit, ut sit
439
zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi?
440
res haut mira tamen citharoedo principe mimus
441
nobilis, haec ultra quid erit nisi ludus? et illic
442
dedecus urbis habes, nec murmillonis in armis
443
nec clipeo Gracchum pugnantem aut falce supina;
444
damnat enim tales habitus, sed damnat et, odit;
445
nec galea faciem abscondit; movet ecce tridentem.
446
postquam vibrata pendentia retia dextra
447
nequiquam effudit, nudum ad spectacula voltum
448
erigit et tota fugit agnoscendus harena.
449
credamus tunicae, de faucibus aurea cum se
450
porrigat.et longo iactetur spira galero.
451
ergo ignominiam graviorem pertulit omni
452
vulnere cum Graccho iussus pugnare secutor. N
453
Libera si dentur populo suffragia, quis tam
454
perditus ut dubitet Senecam praeferre Neroni?
455
cuius supplicio non debuit una parari
456
simia nec serpens unus nec culleus unus.
457
par Agamemnonidae crimen, sed causa facit rem
458
dissimilem: quippe ille deis auctoribus ultor
459
patris erat caesi media inter pocula, sed nec
460
Electrae iugulo se polluit aut Spartam
461
sanguine coniugii, nullis aconita propinquis
462
miscuit, in scaena numquam cantavit Orestes,
463
Troica non scripsit, quid enim Verginius armis
464
debuit ulcisci magis aut cum Vindice Galba,
465
quod Nero tam saeva crudaque tyrannide fecit?
466
12
haec opera atque hae sunt generosi principis artes,
467
gaudentis foedo peregrina ad pulpita cantu
468
prostitui Graiaeque apium meruisse coronae,
469
maiorum effigies habeant insignia vocis,
470
ante pedes Domiti longum tu pone Thyestae
471
syrma vel Antigones vel personam Melanippes,
472
et de marmoreo citharam suspende colosso.
473
Quid, Catilina, tuis natalibus atque Cethegi
474
inveniet quisquam sublimius? arma tamen vos
475
nocturna et flammas domibus templisque paratis,
476
ut bracatorum pueri Senonumque minores,
477
ausi quod liceat tunica punire molesta.
478
sed vigilat consul vexillaque vestra coercet;
479
hic novus Arpinas, ignobilis et modo Romae
480
municipalis eques, galeatum ponit ubique
481
praesidium attonitis et in omni monte laborat,
482
tantum igitur muros intra toga contulit illi
483
nominis ac tituli, quantum sibi
484
Leucade, quantum
485
Thessaliae campis Octavius abstulit udo
486
caedibus adsiduis gladio; sed Roma parentem,
487
Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit.
488
Arpinas alius Volscorum in monte solebat
489
poscere mercedes alieno lassus aratro,
490
nodosam post haec frangebat vertice vitem,
491
si lentus pigra muniret castra dolabra;
492
hic tamen et Cimbros et summa pericula rerum
493
excipit et solus trepidantem protegit urbem.
494
atque ideo, postquam ad Cimbros stragemque volabant
495
qui numquam attigerant maiora cadavera corvi,
496
nobilis ornatur lauro collega secunda.
497
Plebeiae Deciorum animae, plebeia fuerunt
498
nomina; pro totis legionibus hi tamen et pro
499
omnibus auxiliis atque omni pube Latina
500
sufficiunt dis infernis Terraeque parenti;
501
pluris enim Decii quam quae servantur ab illis.
502
Ancilla natus trabeam et diadema Quirini
503
et fasces meruit, regum ultimus ille bonorum.
504
prodita laxabant portarum claustra tyrannis
505
exulibus iuvenes ipsius consulis et quos
506
magnum aliquid dubia pro libertate deceret,
507
quod miraretur cum Coclite Mucius et quae
508
imperii fines Tiberinum virgo natavit:
509
occulta ad patres produxit crimina servus
510
matronis lugendus, at illos verbera iustis
511
adficiunt poenis et legum prima securis.
512
Malo pater tibi sit Thersites, dummodo tu sis
513
Aeacidae similis Vulcaniaque arma capessas,
514
quam te Thersitae similem producat Achilles,
515
et tamen, ut longe repetas longeque revolvas
516
nomen, ab infami gentem deducis asylo:
517
maiorum primus, quisquis fuit ille, tuorum
518
aut pastor fuit aut illud quod dicere nolo.
519
13
Scire velim, quare totiens mihi, Naevole, tristis
520
occurras, fronte obducta ceu Marsya victus,
521
quid tibi cum vultu, qualem deprensus habebat
522
Ravola, dum Rhodopes uda terit inguina barba?
523
nos colaphum incutimus lambenti crustula servo.
524
non erit hac facie miserabilior Crepereius
525
Pollio, qui triplicem usuram praestare paratus
526
circumit et fatuos non invenit, unde repente
527
tot rugae? certe modico contentus agebas
528
vernam equitem, conviva ioco mordente facetiis
529
et salibus vehemens intra pomeria natis.
530
omnia nunc contra: vultus gravis, horrida siccae
531
silva comae, nullus tota nitor in cute, qualem
532
Bruttia praestabat calidi tibi fascia visci,
533
sed fruticante pilo neglecta et squalida crura.
534
quid macies aegri veteris, quem tempore longo
535
torret quarta dies olimque domestica febris?
536
deprendas animi tormenta latentis in aegro
537
corpore, deprendas et gaudia; sumit utrumque
538
inde habitum facies, igitur flexisse videris
539
propositum et vitae contrarius ire priori.
540
nuper enim, ut repeto, fanum Isidis et Ganymedem
541
Pacis et advectae secreta Palatia matris
542
et Cererem (nam quo non prostat femina templo?)
543
notior Aufidio moechus celebrare solebas,
544
quodque taces, ipsos etiam inclinare maritos.
545
‘Utile et hoc multis vitae genus, at mihi nullum
546
inde operae pretium, pingues aliquando lacernas,
547
munimenta togae, duri crassique coloris
548
et male percussas textoris pectine Galli
549
accipimus, tenue argentum venaeque secundae,
550
fata regunt homines, fatum est et partibus illis
551
quas sinus abscondit, nam si tibi sidera cessant,
552
nil faciet longi mensura incognita nervi,
553
quamvis te nudum spumanti Virro labello
554
viderit et blandae adsidue densaeque tabellae
555
sollicitent, αὐτὸς γὰρ ἐφέλκεται ἄνδρα κίναιδος.
556
quod tamen ulterius monstrum quam mollis avarus?
557
haec tribui, deinde illa dedi, mox plura tulisti;
558
computat, et cevet. ponatur ealculus, adsint
559
cum tabula pueri; numera sestertia quinque
560
omnibus in rebus: numerentur deinde labores,
561
an facile et pronum est agere intra viscera penem
562
legitimum atque illic hesternae occurrere cenae?
563
servus erit minus ille miser qui foderit agrum,
564
quam dominum; sed tu sane tenerum et puerum te
565
14
et pulchrum et dignum cyatho caeloque putabas,
566
vos humili adseculae, vos indulgebitis umquam
567
cultori, iam nec morbo donare parati?
568
en cui tu viridem umbellam, cui sucina mittas
569
grandia, natalis quotiens redit aut madidum ver
570
incipit et strata positus longaque cathedra
571
munera femineis tractat secreta kalendis.
572
Dic, passer, cui tot montis, tot praedia servas
573
Apula, tot milvos intra tua pascua lassos?
574
te Trifolinus ager fecundis vitibus implet
575
suspectumque iugum Cumis et Gaurus inanis —
576
nam quis plura linit victuro dolia musto? —
577
quantum erat exhausti lumbos donare clientis
578
iugeribus paucis? meliusne hic rusticus infans
579
cum matre et casulis et conlusore catello
580
cymbala pulsantis legatum fiet amici?
581
improbus es cum poscis, ait. sed pensio clamat
582
posce; sed appellat puer unicus ut Polyphemi
583
lata acies per quam sollers evasit Vlixes;
584
alter emendus erit, namque hic non sufficit, ambo
585
pascendi. quid agam bruma spirante? quid, oro,
586
quid dicam scapulis puerorum aquilone Decembri
587
et pedibus? durate atque expectate cicadas?
588
Verum ut dissimili es, ut mittas cetera, quanto
589
metiris pretio, quod ni tibi deditus essem
590
devotusque cliens, uxor tua virgo maneret?
591
scis certe quibus ista modis, quam saepe rogaris,
592
et quae pollicitus, fugientem saepe puellam
593
amplexu rapui; tabulas quoque ruperat et iam
594
signabat: tota vix hoc ego nocte redemi
595
te plorante foris; testis mihi lectulus et tu,
596
ad quem pervenit lecti sonus et dominae vox.
597
instabile ac dirimi coeptum et iam paene solutum
598
coniugium in multis domibus servavit adulter.
599
15
quo te circumagas? quae prima aut ultima ponas?
600
nullum ergo meritum est, ingrate ac perfide, nullum,
601
quod tibi filiolus vel filia nascitur ex me?
602
tollis enim et libris actorum spargere gaudes
603
argumenta viri. foribus suspende coronas:
604
iam pater es, dedimus quod famae opponere possis,
605
iura parentis habes, propter me scribens heres,
606
legatum omne capis nec non et dulce caducum.
607
commoda praeterea iungentur multa caducis,
608
si numerum, si tres implevero.’ Iusta doloris,
609
Naevole, causa tui; contra tamen ille quid adfert?
610
‘neglegit atque alium bipedem sibi quaerit asellum,
611
haec soli commissa tibi celare memento
612
et tacitus nostras intra te fige querellas.
613
nam res mortifera est inimicus pumice levis;
614
qui modo secretum commiserat, ardet et odit,
615
tamquam prodiderim quidquid scio. sumere ferrum,
616
fuste aperire caput, candelam adponere valvis
617
non dubitat, nec contemnas aut despicias quod
618
his opibus numquam cara est annona veneni.
619
ergo occulta teges ut curia Martis Athenis.’
620
O Corydon, Corydon, secretum divitis ullum
621
esse putas? servi ut taceant, iumenta loquentur
622
et canis et postes et marmora, claude fenestras,
623
vela tegant rimas, iunge ostia, tollite lumen,
624
e medio fac eant omnes, prope nemo recumbat:
625
quod tamen ad cantum galli facit ille secundi,
626
proximus ante diem caupo sciet, audiet et quae
627
finxerunt pariter libarius archimagiri
628
carptores. quod enim dubitant componere crimen
629
in dominos, quotiens rumoribus ulciscuntur
630
baltea? nec derit qui te per compita quaerat
631
nolentem et miseram vinosus inebriet aurem,
632
illos ergo roges quidquid paulo ante petebas
633
a nobis, taceant illi. sed prodere malunt
634
16
arcanum, quam subrepti potare Falerni
635
pro populo faciens quantum Saufeia bibebat,
636
vivendum recte cum propter plurima tum est his
637
idcirco ut possis linguam contemnere servi.
638
praecipue causis, ut linguas mancipiorum
639
contemnas, nam lingua mali pars pessima servi;
640
deterior tamen hic qui liber non erit illis,
641
quorum animas et farre suo custodit et aere.
642
‘Utile consilium modo, sed commune, dedisti,
643
nunc mihi quid suades post damnum temporis et spes
644
deceptas? festinat enim decurrere velox
645
flosculus angustae miseraeque brevissima vitae
646
portio; dum bibimus, dum serta unguenta puellas
647
poscimus, obrepit non intellecta senectus.’
648
Ne trepida, numquam pathicus tibi derit amicus
649
stantibus et salvis his collibus: undique ad illos
650
convenient et carpentis et navibus omnes
651
qui digito scalpunt uno caput, altera maior
652
spes superest; tu tantum erucis inprime dentem.
653
gratus eris; tu tantum erucis inprime dentem.
654
‘Haec exempla para felicibus, at mea Clotho
655
et Lachesis gaudent, si pascitur inguine venter,
656
o parvi nostrique Lares, quos ture minuto
657
aut farre et tenui soleo exorare corona,
658
quando ego figam aliquid, quo sit mihi tuta senectus
659
a tegete et baculo? viginti milia faenus
660
pigneribus positis, argenti vascula puri,
661
sed quae Fabricius censor notet, et duo fortes
662
de grege Moesorum. qui me cervice locata
663
securum iubeant clamoso insistere circo;
664
sit mihi praeterea curvus caelator, et alter
665
qui multas facies pingit cito; sufficiunt haec,
666
quando ego pauper ero; votum miserabile, nec spes
667
his saltem; nam cum pro me Fortuna vocatur,
668
adfixit ceras illa de nave petitas,
669
quae Siculos cantus effugit remige surdo.’
670