0:00

Satires

Juvenal

1

Et spes et ratio studiorum in Caesare tantum;
solus enim tristes hac tempestate Camenas
respexit, cum iam celebres notique poetae
balneolum Gabiis, Romae conducere furnos
temptarent, nec foedum alii nec turpe putarent
5
praecones fieri, cum desertis Aganippes
vallibus esuriens migraret in atria Clio;
nam si Pieria quadrans tibi nullus in umbra
ostendatur, ames nomen victumque Machaerae
et vendas potius commissa quod auctio vendit
10
stantibus, oenophorum tripedes armaria cistas,
Alcitheon Pacti, Thebas et Terea Fausti.
hoc satius quam si dicas sub iudice vidi
quod non vidisti, faciant equites Asiani
quamquam et Cappadoces faciant equitesque Bithyni,
15
altera quos nudo traducit Gallia talo.
Nemo tamen studiis indignum ferre laborem
cogetur posthac, nectit quicumque canoris
eloquium vocale modis laurumque momordit.
hoc agite, o iuvenes, circumspicit et stimulat vos
20
materiamque sibi ducis indulgentia quaerit,
si qua aliunde putas rerum expectanda tuarum
praesidia atque ideo croceae membrana tabellae
impletur, lignorum aliquid posce ocius et quae
componis dona Veneris, Telesine, marito,
25
aut clude et positos tinea pertunde libellos,
frange miser calamum vigilataque proelia dele,
qui facis in parva sublimia carmina cella,
ut dignus venias hederis et imagine macra.
spes nulla ulterior; didicit iam dives avarus
30
tantum admirari, tantum laudare disertos,
ut pueri Iunonis avem. sed defluit aetas
et pelagi patiens et cassidis atque ligonis.
taedia tunc subeunt animos, tunc seque suamque
Terpsichoren odit facunda et nuda senectus.
35
Accipe nunc artes ne quid tibi conferat iste
quem colis et Musarum et Apollinis aede relicta,
ipse facit versus, atque uni cedit Homero
propter mille annos, et si dulcedine famae
succensus recites, maculosas commodat aedes;
40
haec longe ferrata domus servire iubetur,
in qua sollicitas imitatur ianua portas,
scit dare libertos extrema in parte sedentis
ordinis et magnas comitum disponere voces:
nemo dabit regum quanti subsellia constant
45
et quae conducto pendent anabathra tigillo,
quaeque reportandis posita est orchestra cathedris.
nos tamen hoc agimus tenuique in pulvere sulcos
ducimus et litus sterili versamus aratro,
nam si discedas, laqueo tenet ambitiosi
50
consuetudo mali, tenet insanabile multos
scribendi cacoethes et aegro in corde senescit.
Sed vatem egregium, cui non sit publica vena,
qui nil expositum soleat deducere nec qui
communi feriat carmen triviale moneta,
55
hunc, qualem nequeo monstrare et sentio tantum,
anxietate carens animus facit, omnis acerbi
inpatiens, cupidus silvarum aptusque bibendis
fontibus Aonidum. neque enim cantare sub antro
Pierio thyrsumque potest contingere maesta
60
paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque
corpus eget: satur est cum dicit Horatius euhoe!
quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo
vexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur
pectora vestra duas non admittentia curas?
65
magnae mentis opus, nec de lodice paranda
attonitae, currus et equos faciesque deorum
aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys.

2

nam si Vergilio puer et tolerabile desset
hospitium, caderent omnes a crinibus hydri,
70
surda nihil gemeret grave bucina: poscimus ut sit
non minor antiquo Rubrenus Lappa cothurno,
cuius et alveolos et laenam pignerat Atreus?
non habet infelix Numitor quod mittat amico:
Quintillae quod donet habet, nec defuit illi
75
unde emeret multa pascendum carne leonem
iam domitum; constat leviori belua sumptu
nimirum et capiunt plus intestina poetae.
Contentus fama iaceat Lucanus in hortis
marmoreis, et Serrano tenuique Saleio
80
gloria quantalibet quid erit, si gloria tantum est?
curritur ad vocem iucundam et carmen amicae
Thebaidos, laetam cum fecit Statius urbem
promisitque diem: tanta dulcedine captos
adficit ille animos tantaque libidine volgi
85
auditur; sed cum fregit subsellia versu,
esurit, intactam Paridi nisi vendit Agauen.
ille et militiae multis largitur honorem,
semenstri digitos vatum circumligat auro:
quod non dant proceres, dabit histrio; tu Camerinos
90
et Baream, tu nobilium magna atria curas?
praefectos Pelopea facit, Philomela tribunos.
haut tamen invideas vati quem pulpita pascunt:
quis tibi Maecenas, quis nunc erit aut Proculeius
aut Fabius? quis Cotta iterum, quis Lentulus alter?
95
tunc par ingenio pretium, tunc utile multis
pallere et vinum toto nescire Decembri.
Vester porro labor fecundior, historiarum
scriptores? perit hic plus temporis atque olei plus.

3

nullo quippe modo millensima pagina surgit
100
omnibus et crescit multa damnosa papyro;
sic ingens rerum numerus iubet atque operum lex.
quae tamen inde seges? terrae quis fructus apertae?
quis dabit historico quantum daret acta legenti?
Sed genus ignavum, quod lecto gaudet et umbra.
105
dic igitur quid causidicis civilia praestent
officia et magno comites in fasce libelli.
ipsi magna sonant, sed tum cum creditor audit
praecipue, vel si tetigit latus acrior illo
qui venit ad dubium grandi cum codice nomen.
110
tunc inmensa cavi spirant mendacia folles
conspuiturque sinus: veram deprendere messem
si libet, hinc centum patrimonia causidicorum,
parte alia solum russati pone Lacertae.
consedere duces, surgis tu pallidus Aiax
115
dicturus dubia pro libertate bubulco
iudice, rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso
Agantur virides, scalarum gloria, palmae.
quod vocis pretium? siccus petasunculus et vas
pelamydum aut veteres, Maurorum epimenia, bulbi,
120
aut vinum Tiberi devectum, quinque lagonae.
si quater egisti, si contigit aureus unus,
inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum.
Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos
egimus; huius enim stat currus aeneus, alti
125
quadriiuges in vestibulis, atque ipse feroci
bellatore sedens curvatum hastile minatur
eminus et statua meditatur proelia lusca.
sic Pedo conturbat, Matho deficit, exitus hic est
Tongilii, magno cum rhinocerote lavari
130
qui solet et vexat lutulenta balnea turba,
perque forum iuvenes longo premit assere Maedos
empturus pueros argentum murrina villas;
spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo.

4

et tamen est illis hoc utile: purpura vendit
135
causidicum, vendunt amethystina; convenit illi
et strepitu et facie maioris vivere census,
sed finem inpensae non servat prodiga Roma.
Fidimus eloquio? Ciceroni nemo ducentos
nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens.
140
respicit haec primum qui litigat, an tibi servi
octo, decem comites, an post te sella, togati
ante pedes, ideo conducta Paulus agebat
sardonyche, atque ideo pluris quam Gallus agebat,
quam Basilus. rara in tenui facundia panno.
145
quando licet Basilo flentem producere matrem?
quis bene dicentem Basilum ferat? accipiat te
Gallia vel potius nutricula causidicorum
Africa, si placuit mercedem ponere linguae.
Declamare doces? o ferrea pectora Vetti,
150
cum perimit saevos classis numerosa tyrannos.
nam quaecumque sedens modo legerat, haec eadem stans,
perferet atque eadem cantabit versibus isdem;
occidit miseros crambe repetita magistros,
quis color et quod sit causae genus atque ubi summa
155
quaestio, quae veniant diversa e parte sagittae,
nosse volunt omnes, mercedem solvere nemo
mercedem appellas? quid enim scio? culpa docentis
scilicet arguitur, quod laevae parte mamillae
nil salit Arcadico iuveni, cuius mihi sexta
160
quaque die miserum dirus caput Hannibal inplet,
quidquid id est de quo deliberat, an petat urbem
a Cannis, an post nimbos et fulmina cautus
circumagat madidas a tempestate cohortes.
quantum vis stipulare et protinus accipe: quid do
165
ut totiens illum pater audiat? haec alii sex

5

vel plures uno conclamant ore sophistae
et veras agitant lites raptore relicto;
fusa venena silent, malus ingratusque maritus
et quae iam veteres sanant mortaria caecos.
170
Ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra movebunt
consilia, et vitae diversum iter ingredietur
ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra,
summula ne pereat qua vilis tessera venit
frumenti; quippe haec merces lautissima. tempta
175
Chrysogonus quanti doceat vel Polio quanti
lautorum pueros: artem scindes Theodori
Balnea sescentis et pluris porticus in qua
gestetur dominus quotiens pluit — anne serenum
expectet spargatve luto iumenta recenti?
180
hic potius, namque hic mundae nitet ungula mulae.
parte alia longis Numidarum fulta columnis
surgat et algentem rapiat cenatio solem,
qualiacumque domus, veniet qui fercula docte
conponat, veniet qui pulmentaria condit.
185
hos inter sumptus sestertia Quintiliano,
ut multum, duo sufficient; res nulla minoris
constabit patri quam filius. unde igitur tot
Quintilianus habet saltus? exempla novorum
fatorum transi: felix et pulcer et acer,
190
felix et sapiens et nobilis et generosus
adpositam nigrae lunam subtexit alutae;
felix orator quoque maximus et iaculator,
et si perfrixit, cantat bene. distat enim quae
sidera te excipiant modo primos incipientem
195
edere vagitus et adhuc a matre rubentem.
si Fortuna volet, fies de rhetore consul;
si volet haec eadem, fiet de consule rhetor.
Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam

6

sidus et occulti miranda potentia fati?
200
servis regna dabunt, captivis fata triumphum.
felix ille tamen corvo quoque rarior albo.
paenituit multos vanae sterilisque cathedrae,
sicut Thrasimachi probat exitus atque Secundi
Carrinatis; et hunc inopem vidistis, Athenae,
205
nil praeter gelidas ausae conferre cicutas.
di, maiorum umbris tenuem et sine pondere terram
spirantisque crocos et in urna perpetuum ver,
qui praeceptorem sancti voluere parentis
esse loco. metuens virgae iam grandis Achilles
210
cantabat patriis in montibus et cui non tunc
eliceret risum citharoedi cauda magistri;
sed Rufum atque alios caedit sua quemque iuventus,
Rufum, quem totiens Ciceronem Allobroga dixit.
Quis gremio Celadi doctique Palaemonis adfert
215
quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc
quodcumque est, minus est autem quam rhetoris aera,
discipuli custos praemordet acoenonoetus
et qui dispensat frangit sibi. cede, Palaemon,
et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam
220
institor hibernae tegetis niveique cadurci,
dummodo non pereat mediae quod noctis ab hora
sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet
qui docet obliquo lanam deducere ferro;
dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas
225
quot stabant pueri, cum totus decolor esset
Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni.
Rara tamen merces quae cognitione tribuni
non egeat. sed vos saevas inponite leges,
ut praeceptori verborum regula constet,
230
ut legat historias, auctores noverit omnes
tamquam ungues digitosque suos, ut forte rogatus
dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat
nutricem Anchisae, nomen patriamque novercae
Anchemoli, dicat quot Acestes vixerit annis,
235
quot Siculi Phrygibus vini donaverit urnas;
exigite ut mores teneros ceu pollice ducat,
ut si quis cera voltum facit; exigite ut sit
et pater ipsius coetus, ne turpia ludant,
ne faciant vicibus; non est leve tot puerorum
240
observare manus oculosque in fine trementis,
‘haec,’ inquit, ‘cura, sed cum se verterit annus,
accipe, victori populus quod postulat, aurum.’

7

Stemmata quid faciunt? quid prodest, Pontice, longo
sanguine censeri, pictos ostendere vultus
245
maiorum et stantis in curribus Aemilianos
et Curios iam dimidios umerosque minorem
Corvinum et Galbam auriculis nasoque carentem?
quis fructus generis tabula iactare capaci
Corvinum, posthac multa contingere virga
250
fumosos equitum cum dictatore magistros,
si coram Lepidis male vivitur? effigies quo
tot bellatorum, si luditur alea pernox
ante Numantinos, si dormire incipis ortu
Luciferi, quo signa duces et castra movebant?
255
cur Allobrogicis et magna gaudeat ara
natus in Herculeo Fabius lare, si cupidus, si
vanus et Euganea quantumvis mollior agna,
si tenerum attritus Catinensi pumice lumbum
squalentis traducit avos, emptorque veneni
260
frangenda miseram funestat imagine gentem?
tota licet veteres exornent undique cerae
atria, nobilitas sola est atque unica virtus.
Paulus vel Cossus vel Drusus moribus esto,
hos ante effigies maiorum pone tuorum,
265
praecedant ipsas illi te consule virgas.
prima mihi debes animi bona. sanctus haberi
iustitiaeque tenax factis dictisque mereris?
agnosco procerem: salve Gaetulice, seu tu
Silanus, quocumque alio de sanguine rarus
270
civis et egregius patriae contingis ovanti,
exclamare libet, populus quod clamat Osiri
invento. quis enim generosum dixerit hunc qui
indignus genere et praeclaro nomine tantum
insignis? nanum cuiusdam Atlanta vocamus,
275
Aethiopem Cycnum, pravam extortamque puellam
Europen; canibus pigris scabicque vetusta
levibus et siccae lambentibus ora lucernae
nomen erit pardus tigris leo, si quid adhuc est
quod fremat in terris violentius; ergo cavebis
280
et metues ne tu sic Creticus aut Camerinus.
His ego quem monui? tecum est mihi sermo, Rubelli
Blande, tumes alto Drusorum stemmate, tamquam
feceris ipse aliquid propter quod nobilis esses,
ut te conciperet quae sanguine fulget Iuli,
285
non quae ventoso conducta sub aggere texit,
vos humiles, inquis, ‘volgi pars ultima nostri,
quorum nemo queat patriam monstrare parentis;
ast ego Cecropides.’ vivas et originis huius

8

gaudia longa feras, tamen ima plebe Quiritem
290
facundum invenies: solet hic defendere causas
nobilis indocti; veniet de plebe togata
qui iuris nodos et legum aenigmata solvat;
hinc petit Euphraten iuvenis domitique Batavi
custodes aquilas, armis industrius. at tu
295
nil nisi Cecropides, truncoque simillimus Hermae:
nullo quippe alio vineis discrimine quam quod
illi marmoreum caput est, tua vivit imago.
Dic mihi, Teucrorum proles: animalia muta
quis generosa putet nisi fortia? nempe volucrem
300
sic laudamus equum, facili cui plurima palma
fervet et exultat rauco victoria circo;
nobilis hic, quocumque venit de gramine, cuius
clara fuga ante alios et primus in aequore pulvis,
sed venale pecus Coryphaei posteritas et
305
Hirpini, si rara iugo victoria sedit;
nil ibi maiorum respectus, gratia nulla
umbrarum; dominos pretiis mutare iubentur
exiguis, trito ducunt epiraedia collo
segnipedes dignique molam versare nepotes,
310
ergo ut miremur te, non tua, privum aliquid da,
quod possim titulis incidere praeter honores
quos illis damus ac dedimus, quibus omnia debes.
Haec satis ad iuvenem quem nobis fama superbum
tradit et inflatum plenumque Nerone propinquo;
315
rarus enim ferme sensus communis in illa
fortuna, sed te censeri laude tuorum,
Pontice, noluerim sic ut nihil ipse futurae
laudis agas. miserum est aliorum incumbere famae,
ne conlapsa ruant subductis tecta columnis,
320
stratus humi palmes viduas desiderat ulmos.
esto bonus miles, tutor bonus, arbiter idem
integer; ambiguae si quando citabere testis
incertaeque rei, Phalaris licet imperet ut sis
falsus et admoto dictet periuria tauro,
325
summum crede nefas animam praeferre pudori,
et propter vitam vivendi perdere causas,
dignus morte perit, cenet licet ostrea centum
Gaurana et Cosmi toto mergatur aeno.
Expectata diu tandem provincia cum te
330
rectorem accipiet, pone irae frena modumque,
pone et avaritiae, miserere inopum sociorum:

9

ossa vides rerum vacuis exucta medullis;
respice quid moneant leges, quid curia mandet,
praemia quanta bonos maneant, quam fulmine iusto
335
et Capito et Numitor ruerint damnante senatu,
piratae Cilicum, sed quid damnatio confert?
praeconem, Chaerippe, tuis circumspice pannis,
cum Pansa eripiat quidquid tibi Natta reliquit
iamque tace; furor est post omnia perdere naulum.
340
Non idem gemitus olim neque vulnus erat par
damnorum sociis florentibus et modo victis,
plena domus tunc omnis, et ingens stabat acervus
nummorum, Spartana chlamys, conchylia Coa,
et cum Parrhasii tabulis signisque Myronis
345
Phidiacum vivebat ebur, nec non Polycliti
multus ubique labor, rarae sine Mentore mensae,
inde Dolabella atque hinc Antonius, inde
sacrilegus Verres referebant navibus altis
occulta spolia et plures de pace triumphos,
350
nunc sociis iuga pauca boum, grex parvus equarum,
et pater armenti capto eripietur agello,
ipsi deinde Lares, si quod spectabile signum,
si quis in aedicula deus unicus; haec etenim sunt
pro summis, iam sunt haec maxima, despicias tu
355
forsitan inbellis Rhodios unctamque Corinthon;
despicias merito: quid resinata iuventus
cruraque totius facient tibi levia gentis?
horrida vitanda est Hispania, Gallicus axis
Illyricumque latus; parce et messoribus illis
360
qui saturant urbem circo scaenaeque vacantem;
quanta autem inde feres tam dirae praemia culpae,
cum tenuis nuper Marius discinxerit Afros?
curandum in primis ne magna iniuria fiat
fortibus et miseris, tollas licet omne quod usquam est
365
auri atque argenti: scutum gladiumque relinques,
et iaculum et galeam spoliatis arma supersunt.
Quod modo proposui, non est sententia: verum est,
credite me vobis folium recitare Sibyllae,
si tibi sancta cohors comitum, si nemo tribunal
370
vendit acersccomes, si nullum in coniuge crimen
nec per conventus et cuncta per oppida curvis
unguibus ire parat nummos raptura Celaeno,
tum licet a Pico numeres genus, altaque si te
nomina delectant, omnem Titanida pugnam
375
inter maiores ipsumque Promethea ponas,.
de quocumque voles proavum tibi sumito libro.
quod si praecipitem rapit ambitio atque libido,
si frangis virgas sociorum in sanguine, si te
delectant hebetes lasso lictore secures,
380
incipit ipsorum contra te stare parentum
nobilitas claramque facem praeferre pudendis.
omne animi vitium tanto conspectus in se
crimen habet, quanto maior qui peccat habetur,
quo mihi te solitum falsas signare tabellas
385
in templis quae fecit avus statuamque parentis
ante triumphalem? quo, si nocturnus adulter

10

tempora Santonico velas adoperta cucullo?
Praeter maiorum cineres atque ossa volucri
carpento rapitur pinguis Lateranus, et ipse.
390
ipse rotam adstringit sufflamine mulio consul.
nocte quidem, sed Luna videt, sed sidera testes
intendunt oculos, finitum tempus honoris
cum fuerit, clara Lateranus luce flagellum
sumet et occursum numquam trepidabit amici
395
iam senis ac virga prior annuet, atque maniplos
solvet et infundet iumentis hordea lassis.
interea, dum lanatas robumque iuvencum
more Numae caedit, Iovis ante altaria iurat
solam Eponam et facies olida ad praesepia pictas.
400
sed cum pervigiles placet instaurare popinas,
obvius adsiduo Syrophoenix unctus amomo
currit, Idymaeae Syrophoenix incola portae,
hospitis adfectu dominum regemque salutat,
et cum venali Cyane succincta lagona.
405
Defensor culpae dicet mihi ‘fecimus et nos
haec iuvenes.’ esto, desisti nempe nec ultra
fovisti errorem, breve sit quod turpiter audes;
quaedam cum prima resecentur crimina barba,
indulge veniam pueris: Lateranus ad illos
410
thermarum calices inscriptaque lintea vadit
maturus bello Armeniae Syriaeque tuendis
amnibus et Rheno atque Histro; praestare Neronem
securum valet haec aetas, mitte Ostia, Caesar,
mitte, sed in magna legatum quaere popina;
415
invenies aliquo cum percussore iacentem,
permixtum nautis et furibus ac fugitivis,
inter carnifices et fabros sandapilarum
et resupinati cessantia tympana galli,
aequa ibi libertas, communia pocula, lectus
420
non alius cuiquam, nec mensa remotior ulli.
quid facias talem sortitus, Pontice, servum?
nempe in Lucanos aut Tusca ergastula mittas.
at vos, Troiugenae, vobis ignoscitis, et quae
turpia cerdoni, Volesos Brutumque decebunt.
425
Quid si numquam adeo foedis adeoque pudendis
utimur exemplis, ut non peiora supersint?
consumptis opibus vocem, Damasippe, locasti
sipario, clamosum ageres ut Phasma Catulli.
Laureolum velox etiam bene Lentulus egit,
430
iudice me dignus vera cruce, nec tamen ipsi
ignoscas populo; populi frons durior huius

11

qui sedet et spectat triscurria patriciorum
planipedes audit Fabios, ridere potest qui
Mamercorum alapas. quanti sua funera vendant
435
quid refert? vendunt nullo cogente Nerone,
nec dubitant celsi praetoris vendere ludis,
finge tamen gladios inde atque hinc pulpita poni,
quid satius? mortem sic quisquam exhorruit, ut sit
zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi?
440
res haut mira tamen citharoedo principe mimus
nobilis, haec ultra quid erit nisi ludus? et illic
dedecus urbis habes, nec murmillonis in armis
nec clipeo Gracchum pugnantem aut falce supina;
damnat enim tales habitus, sed damnat et, odit;
445
nec galea faciem abscondit; movet ecce tridentem.
postquam vibrata pendentia retia dextra
nequiquam effudit, nudum ad spectacula voltum
erigit et tota fugit agnoscendus harena.
credamus tunicae, de faucibus aurea cum se
450
porrigat.et longo iactetur spira galero.
ergo ignominiam graviorem pertulit omni
vulnere cum Graccho iussus pugnare secutor. N
Libera si dentur populo suffragia, quis tam
perditus ut dubitet Senecam praeferre Neroni?
455
cuius supplicio non debuit una parari
simia nec serpens unus nec culleus unus.
par Agamemnonidae crimen, sed causa facit rem
dissimilem: quippe ille deis auctoribus ultor
patris erat caesi media inter pocula, sed nec
460
Electrae iugulo se polluit aut Spartam
sanguine coniugii, nullis aconita propinquis
miscuit, in scaena numquam cantavit Orestes,
Troica non scripsit, quid enim Verginius armis
debuit ulcisci magis aut cum Vindice Galba,
465
quod Nero tam saeva crudaque tyrannide fecit?

12

haec opera atque hae sunt generosi principis artes,
gaudentis foedo peregrina ad pulpita cantu
prostitui Graiaeque apium meruisse coronae,
maiorum effigies habeant insignia vocis,
470
ante pedes Domiti longum tu pone Thyestae
syrma vel Antigones vel personam Melanippes,
et de marmoreo citharam suspende colosso.
Quid, Catilina, tuis natalibus atque Cethegi
inveniet quisquam sublimius? arma tamen vos
475
nocturna et flammas domibus templisque paratis,
ut bracatorum pueri Senonumque minores,
ausi quod liceat tunica punire molesta.
sed vigilat consul vexillaque vestra coercet;
hic novus Arpinas, ignobilis et modo Romae
480
municipalis eques, galeatum ponit ubique
praesidium attonitis et in omni monte laborat,
tantum igitur muros intra toga contulit illi
nominis ac tituli, quantum sibi
Leucade, quantum
485
Thessaliae campis Octavius abstulit udo
caedibus adsiduis gladio; sed Roma parentem,
Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit.
Arpinas alius Volscorum in monte solebat
poscere mercedes alieno lassus aratro,
490
nodosam post haec frangebat vertice vitem,
si lentus pigra muniret castra dolabra;
hic tamen et Cimbros et summa pericula rerum
excipit et solus trepidantem protegit urbem.
atque ideo, postquam ad Cimbros stragemque volabant
495
qui numquam attigerant maiora cadavera corvi,
nobilis ornatur lauro collega secunda.
Plebeiae Deciorum animae, plebeia fuerunt
nomina; pro totis legionibus hi tamen et pro
omnibus auxiliis atque omni pube Latina
500
sufficiunt dis infernis Terraeque parenti;
pluris enim Decii quam quae servantur ab illis.
Ancilla natus trabeam et diadema Quirini
et fasces meruit, regum ultimus ille bonorum.
prodita laxabant portarum claustra tyrannis
505
exulibus iuvenes ipsius consulis et quos
magnum aliquid dubia pro libertate deceret,
quod miraretur cum Coclite Mucius et quae
imperii fines Tiberinum virgo natavit:
occulta ad patres produxit crimina servus
510
matronis lugendus, at illos verbera iustis
adficiunt poenis et legum prima securis.
Malo pater tibi sit Thersites, dummodo tu sis
Aeacidae similis Vulcaniaque arma capessas,
quam te Thersitae similem producat Achilles,
515
et tamen, ut longe repetas longeque revolvas
nomen, ab infami gentem deducis asylo:
maiorum primus, quisquis fuit ille, tuorum
aut pastor fuit aut illud quod dicere nolo.

13

Scire velim, quare totiens mihi, Naevole, tristis
520
occurras, fronte obducta ceu Marsya victus,
quid tibi cum vultu, qualem deprensus habebat
Ravola, dum Rhodopes uda terit inguina barba?
nos colaphum incutimus lambenti crustula servo.
non erit hac facie miserabilior Crepereius
525
Pollio, qui triplicem usuram praestare paratus
circumit et fatuos non invenit, unde repente
tot rugae? certe modico contentus agebas
vernam equitem, conviva ioco mordente facetiis
et salibus vehemens intra pomeria natis.
530
omnia nunc contra: vultus gravis, horrida siccae
silva comae, nullus tota nitor in cute, qualem
Bruttia praestabat calidi tibi fascia visci,
sed fruticante pilo neglecta et squalida crura.
quid macies aegri veteris, quem tempore longo
535
torret quarta dies olimque domestica febris?
deprendas animi tormenta latentis in aegro
corpore, deprendas et gaudia; sumit utrumque
inde habitum facies, igitur flexisse videris
propositum et vitae contrarius ire priori.
540
nuper enim, ut repeto, fanum Isidis et Ganymedem
Pacis et advectae secreta Palatia matris
et Cererem (nam quo non prostat femina templo?)
notior Aufidio moechus celebrare solebas,
quodque taces, ipsos etiam inclinare maritos.
545
‘Utile et hoc multis vitae genus, at mihi nullum
inde operae pretium, pingues aliquando lacernas,
munimenta togae, duri crassique coloris
et male percussas textoris pectine Galli
accipimus, tenue argentum venaeque secundae,
550
fata regunt homines, fatum est et partibus illis
quas sinus abscondit, nam si tibi sidera cessant,
nil faciet longi mensura incognita nervi,
quamvis te nudum spumanti Virro labello
viderit et blandae adsidue densaeque tabellae
555
sollicitent, αὐτὸς γὰρ ἐφέλκεται ἄνδρα κίναιδος.
quod tamen ulterius monstrum quam mollis avarus?
haec tribui, deinde illa dedi, mox plura tulisti;
computat, et cevet. ponatur ealculus, adsint
cum tabula pueri; numera sestertia quinque
560
omnibus in rebus: numerentur deinde labores,
an facile et pronum est agere intra viscera penem
legitimum atque illic hesternae occurrere cenae?
servus erit minus ille miser qui foderit agrum,
quam dominum; sed tu sane tenerum et puerum te
565

14

et pulchrum et dignum cyatho caeloque putabas,
vos humili adseculae, vos indulgebitis umquam
cultori, iam nec morbo donare parati?
en cui tu viridem umbellam, cui sucina mittas
grandia, natalis quotiens redit aut madidum ver
570
incipit et strata positus longaque cathedra
munera femineis tractat secreta kalendis.
Dic, passer, cui tot montis, tot praedia servas
Apula, tot milvos intra tua pascua lassos?
te Trifolinus ager fecundis vitibus implet
575
suspectumque iugum Cumis et Gaurus inanis —
nam quis plura linit victuro dolia musto? —
quantum erat exhausti lumbos donare clientis
iugeribus paucis? meliusne hic rusticus infans
cum matre et casulis et conlusore catello
580
cymbala pulsantis legatum fiet amici?
improbus es cum poscis, ait. sed pensio clamat
posce; sed appellat puer unicus ut Polyphemi
lata acies per quam sollers evasit Vlixes;
alter emendus erit, namque hic non sufficit, ambo
585
pascendi. quid agam bruma spirante? quid, oro,
quid dicam scapulis puerorum aquilone Decembri
et pedibus? durate atque expectate cicadas?
Verum ut dissimili es, ut mittas cetera, quanto
metiris pretio, quod ni tibi deditus essem
590
devotusque cliens, uxor tua virgo maneret?
scis certe quibus ista modis, quam saepe rogaris,
et quae pollicitus, fugientem saepe puellam
amplexu rapui; tabulas quoque ruperat et iam
signabat: tota vix hoc ego nocte redemi
595
te plorante foris; testis mihi lectulus et tu,
ad quem pervenit lecti sonus et dominae vox.
instabile ac dirimi coeptum et iam paene solutum
coniugium in multis domibus servavit adulter.

15

quo te circumagas? quae prima aut ultima ponas?
600
nullum ergo meritum est, ingrate ac perfide, nullum,
quod tibi filiolus vel filia nascitur ex me?
tollis enim et libris actorum spargere gaudes
argumenta viri. foribus suspende coronas:
iam pater es, dedimus quod famae opponere possis,
605
iura parentis habes, propter me scribens heres,
legatum omne capis nec non et dulce caducum.
commoda praeterea iungentur multa caducis,
si numerum, si tres implevero.’ Iusta doloris,
Naevole, causa tui; contra tamen ille quid adfert?
610
‘neglegit atque alium bipedem sibi quaerit asellum,
haec soli commissa tibi celare memento
et tacitus nostras intra te fige querellas.
nam res mortifera est inimicus pumice levis;
qui modo secretum commiserat, ardet et odit,
615
tamquam prodiderim quidquid scio. sumere ferrum,
fuste aperire caput, candelam adponere valvis
non dubitat, nec contemnas aut despicias quod
his opibus numquam cara est annona veneni.
ergo occulta teges ut curia Martis Athenis.’
620
O Corydon, Corydon, secretum divitis ullum
esse putas? servi ut taceant, iumenta loquentur
et canis et postes et marmora, claude fenestras,
vela tegant rimas, iunge ostia, tollite lumen,
e medio fac eant omnes, prope nemo recumbat:
625
quod tamen ad cantum galli facit ille secundi,
proximus ante diem caupo sciet, audiet et quae
finxerunt pariter libarius archimagiri
carptores. quod enim dubitant componere crimen
in dominos, quotiens rumoribus ulciscuntur
630
baltea? nec derit qui te per compita quaerat
nolentem et miseram vinosus inebriet aurem,
illos ergo roges quidquid paulo ante petebas
a nobis, taceant illi. sed prodere malunt

16

arcanum, quam subrepti potare Falerni
635
pro populo faciens quantum Saufeia bibebat,
vivendum recte cum propter plurima tum est his
idcirco ut possis linguam contemnere servi.
praecipue causis, ut linguas mancipiorum
contemnas, nam lingua mali pars pessima servi;
640
deterior tamen hic qui liber non erit illis,
quorum animas et farre suo custodit et aere.
‘Utile consilium modo, sed commune, dedisti,
nunc mihi quid suades post damnum temporis et spes
deceptas? festinat enim decurrere velox
645
flosculus angustae miseraeque brevissima vitae
portio; dum bibimus, dum serta unguenta puellas
poscimus, obrepit non intellecta senectus.’
Ne trepida, numquam pathicus tibi derit amicus
stantibus et salvis his collibus: undique ad illos
650
convenient et carpentis et navibus omnes
qui digito scalpunt uno caput, altera maior
spes superest; tu tantum erucis inprime dentem.
gratus eris; tu tantum erucis inprime dentem.
‘Haec exempla para felicibus, at mea Clotho
655
et Lachesis gaudent, si pascitur inguine venter,
o parvi nostrique Lares, quos ture minuto
aut farre et tenui soleo exorare corona,
quando ego figam aliquid, quo sit mihi tuta senectus
a tegete et baculo? viginti milia faenus
660
pigneribus positis, argenti vascula puri,
sed quae Fabricius censor notet, et duo fortes
de grege Moesorum. qui me cervice locata
securum iubeant clamoso insistere circo;
sit mihi praeterea curvus caelator, et alter
665
qui multas facies pingit cito; sufficiunt haec,
quando ego pauper ero; votum miserabile, nec spes
his saltem; nam cum pro me Fortuna vocatur,
adfixit ceras illa de nave petitas,
quae Siculos cantus effugit remige surdo.’
670

Source Text: Juvenal Juvenal and Persius: With An English Translation William Heinemann; G. P. Putnam's Son 1918. Public Domain.
Translation, Audio, Morphology, and Analyses AI-generated unless otherwise specified. Copyright LexAudio, LLC.