0:00
Satires
Juvenal
1
Credo Pudicitiam Saturno rege moratam
1
in terris visamque diu, cum frigida parvas
2
praeberet spelunca domos ignemque Laremque
3
et pecus et dominos communi clauderet umbra,
4
silvestrem montana torum cum sterneret uxor
5
frondibus et culmo vicinarumque ferarum
6
pellibus, haut similis tibi, Cynthia, nec tibi, cuius
7
turbavit nitidos extinctus passer ocellos,
8
sed potanda ferens infantibus ubera magnis
9
et saepe horridior glandem ructante marito.
10
quippe aliter tunc orbe novo caeloque recenti
11
vivebant homines, qui rupto robore nati
12
compositive luto nullos habuere parentes.
13
multa Pudicitiae veteris vestigia forsan
14
aut aliqua exstiterint et sub Iove, set Iove nondum
15
barbato, nondum Graecis iurare paratis
16
per caput alterius, cum furem nemo timeret
17
caulibus et pomis, et aperto viveret horto.
18
paulatim deinde ad superos Astraea recessit
19
hac comite, atque duae pariter fugere sorores.
20
Anticum et vetus est alienum, Postume, lectum
21
concutere atque sacri genium contemnere fulcri.
22
omne aliud crimen mox ferrea protulit aetas:
23
viderunt primos argentea saecula moechos.
24
conventum tamen et pactum et sponsalia nostra
25
tempestate paras, iamque a tonsore magistro
26
pecteris, et digito pignus fortasse dedisti,
27
certe sanus eras; uxorem, Postume, ducis?
28
dic, qua Tisiphone, quibus exagitare colubris?
29
2
ferre potes dominam salvis tot restibus ullam,
30
cum pateant altae caligantesque fenestrae,
31
cum tibi vicinum se praebeat Aemilius pons?
32
aut si de multis nullus placet exitus, illud
33
nonne putas melius, quod tecum pusio dormit?
34
pusio qui noctu non litigat, exigit a te
35
nulla iacens illic munuscula nec queritur quod
36
et lateri parcas nec quantum iussit anheles.
37
Sed placet Vrsidio lex Iulia, tollere dulcem
38
cogitat heredem, cariturus turture magno
39
mullorumque iubis et captatore macello.
40
quid fieri non posse putes, si iungitur ulla
41
Vrsidio? si moechorum notissimus olim
42
stulta maritali iam porrigit ora capistro,
43
quem totiens texit perituri cista Latini?
44
quid quod et antiquis uxor de moribus illi
45
quaeritur? o medici, nimiam pertundite venam,
46
delicias hominis! Tarpeium limen adora
47
pronus et auratam Iunoni caede iuvencam,
48
si tibi contigerit capitis matrona pudici.
49
paucae adeo Cereris vittas contingere dignae,
50
quarum non timeat pater oscula: necte coronam
51
3
postibus et densos per limina tende corymbos.
52
unus Hiberinae vir sufficit? ocius illud
53
extorquebis, ut haec oculo contenta sit uno.
54
magna tamen fama est cuiusdam rure paterno
55
viventis? vivat Gabiis ut vixit in agro,
56
vivat Fidenis, et agello cedo paterno,
57
quis tamen adfirmat nil actum in montibus aut in
58
speluncis? adeo senuerunt Iuppiter et Mars?
59
Porticibusne tibi monstratur femina voto
60
digna tuo? cuneis an habent spectacula totis
61
quod securus ames quodque inde excerpere possis?
62
chironomon Ledam molli saltante Bathyllo
63
Tuccia vesicae non imperat, Apula gannit
64
sicut in amplexu subito et miserabile longum;
65
attendit Thymele: Thymele tunc rustica discit.
66
Ast aliae, quotiens aulaea recondita cessant
67
et vacuo clusoque sonant fora sola theatro,
68
atque a plebeis longe Megalesia, tristes
69
personam thyrsumque tenent et subligar Acci.
70
Vrbicus exodio risum movet Atellanae
71
gestibus Autonoes; hunc diligit Aelia pauper,
72
solvitur his magno comoedi fibula, sunt quae
73
Chrysogonum cantare vetent, Hispulla tragoedo
74
gaudet: an expectas ut Quintilianus ametur?
75
accipis uxorem de qua citharoedus. Echion
76
aut Glaphyrus fiat pater Ambrosiusque choraules.
77
longa per angustos figamus pulpita vicos,
78
ornentur postes et grandi ianua lauro,
79
ut testudineo tibi, Lentule, conopeo
80
nobilis Euryalum aut murmillonem exprimat infans.
81
Nupta senatori comitata est Eppia ludum
82
ad Pharon et Nilum famosaque moenia Lagi,
83
prodigia et mores urbis damnante Canopo.
84
inmemor illa domus et coniugis atque sororis
85
nil patriae indulsit, plorantesque improba natos,
86
utque magis stupeas, ludos Paridemque reliquit,
87
sed quamquam in magnis opibus plumaque paterna
88
et segmentatis dormisset parvula cunis,
89
contempsit pelagus; famam contempserat olim,
90
4
cuius apud molles minima est iactura cathedras.
91
Tyrrhenos igitur fluctus lateque sonantem
92
pertulit Ionium constanti pectore, quamvis
93
mutandum totiens esset mare. iusta pericli
94
si ratio est et honesta, timent pavidoque gelantur
95
pectore nec tremulis possunt insistere plantis:
96
fortem animum praestant rebus quas turpiter audent,
97
si iubeat coniunx, durum est conscendere navem;
98
tunc sentina gravis, tunc summus vertitur aer.
99
quae moechum sequitur, stomacho valet, illa maritum
100
convomit, haec inter nautas et prandet et errat
101
per puppem et duros gaudet tractare rudentis.
102
Qua tamen exarsit forma, qua capta iuventa
103
Eppia? quid vidit propter quod ludia dici
104
sustinuit? nam Sergiolus iam radere guttur
105
coeperat et secto requiem sperare lacerto;
106
praeterea multa in facie deformia, sicut
107
attritus galea mediisque in naribus ingens
108
gibbus, et acre malum semper stillantis ocelli,
109
sed gladiator erat; facit hoc illos Hyacinthos,
110
hoc pueris patriaeque, hoc praetulit illa sorori
111
atque viro: ferrum est quod amant, hic Sergius idem
112
accepta rude coepisset Veiento videri.
113
Quid privata domus, quid fecerit Eppia, curas?
114
respice rivales divorum, Claudius audi
115
quae tulerit, dormire virum cum senserat uxor,
116
ausa Palatino tegetem praeferre cubili,
117
sumere nocturnos meretrix Augusta cucullos
118
linquebat comite ancilla non amplius una.
119
sed nigrum flavo crinem abscondente galero
120
intravit calidum veteri centone lupanar
121
et cellam vacuam atque suam; tunc nuda papillis
122
prostitit auratis titulum mentita Lyciscae
123
ostenditque tuum, generose Britannice, ventrem,
124
excepit blanda intrantis atque aera poposcit;
125
continueque iacens cunctorum absorbuit ictus.
126
mox lenone suas iam dimittente puellas
127
tristis abit, et quod potuit tamen ultima cellam
128
clausit, adhuc ardens rigidae tentigine volvae,
129
et lassata viris necdum satiata recessit,
130
obscurisque genis turpis fumoque lucernae
131
foeda lupanaris tulit ad pulvinar odorem.
132
Hippomanes carmenque loquar coctumque venenum
133
privignoque datum? faciunt graviora coactae
134
imperio sexus minimumque libidine peccant.
135
5
Optima set quare Censennia teste marito?
136
bis quingena dedit: tanti vocat ille pudicam.
137
nec pharetris Veneris macer est aut lampade fervet:
138
inde faces ardent, veniunt a dote sagittae,
139
libertas emitur; coram licet innuat atque
140
rescribat: vidua est, locuples quae nupsit avaro.
141
Cur desiderio Bibulae Sertorius ardet?
142
si verum excutias, facies, non uxor amatur.
143
tres rugae subeant et se cutis arida laxet,
144
fiant obscuri dentes oculique minores:
145
collige sarcinulas, dicet libertus, ‘et exi.
146
iam gravis es nobis, et saepe emungeris, exi
147
ocius’ et propera, sicco venit altera naso.
148
interea calet et regnat poscitque maritum
149
pastores et ovem Canusinam ulmosque Falernas;
150
quantulum in hoc? pueros omnes, ergastula tota;
151
quodque domi non est, sed habet, vicinus, ematur.
152
mense quidem brumae, quo iam mercator Iason
153
clausus et armatis opstat casa candida nautis,
154
grandia tolluntur crystallina, maxima rursus
155
myrrhina, deinde adamans notissimus et Beronices
156
in digito factus pretiosior: hunc dedit olim
157
barbarus incestae, dedit hunc Agrippa sorori,
158
observant ubi festa mero pede sabbata reges
159
et vetus indulget senibus clementia porcis.
160
Nullane de tantis gregibus tibi digna videtur?
161
sit formosa decens dives fecunda, vetustos
162
porticibus disponat avos, intactior omni
163
crinibus effusis bellum dirimente Sabina,
164
rara avis in terris nigroque simillima cycno:
165
6
quis feret uxorem cui constant omnia? malo,
166
malo Venusinam quam te, Cornelia, mater
167
Gracchorum, si cum magnis virtutibus adfers
168
grande supercilium et numeras in dote triumphos,
169
tolle tuum, precor, Hannibalem victumque Syphacem
170
in castris et cum tota Carthagine migra.
171
‘Parce, precor, Paean, et tu, dea, pone sagittas;
172
nil pueri faciunt, ipsam configite matrem,’
173
Amphion clamat; sed Paean contrahit arcum,
174
extulit ergo greges natorum ipsumque parentem,
175
dum sibi nobilior Latonae gente videtur
176
atque eadem scrofa Niobe fecundior alba.
177
quae tanti gravitas, quae forma, ut se tibi semper
178
imputet? huius enim rari summique voluptas
179
nulla boni, quotiens animo corrupta superbo
180
plus aloes quam mellis habet, quis deditus autem
181
usque adeo est, ut non illam quam laudibus effert
182
horreat inque diem septenis oderit horis?
183
Quaedam parva quidem, sed non toleranda maritis,
184
nam quid rancidius, quam quod se non putat ulla
185
formosam nisi quae de Tusca Graecula facta est,
186
de Sulmonensi mera Cecropis? omnia Graece,
187
cum sit turpe magis nostris nescire Latine;
188
hoc sermone pavent, hoc iram gaudia curas,
189
hoc cuncta effundunt animi secreta: quid ultra?
190
concumbunt Graece, dones tamen ista puellis
191
tune etiam, quam sextus et octogensimus annus
192
pulsat, adhuc Graece? non est hic sermo pudicus
193
in vetula: quotiens lascivum intervenit illud
194
ζωὴ καὶ ψυχή, modo sub lodice relictis
195
uteris in turba, quod enim non excitet inguen
196
vox blanda et nequam? digitos habet, ut tame omnes
197
subsidant pinnae, dicas haec mollius Haemo
198
quamquam et Carpophoro, facies tua conputat annos.
199
Si tibi legitimis pactam iunctamque tabellis
200
non es amaturus, ducendi nulla videtur
201
causa, nec est quare cenam et mustacea perdas
202
labente officio crudis donanda, nec illud
203
quod prima pro nocte datur, cum lance beata
204
Dacicus et scripto radiat Germanicus auro.
205
si tibi simplicitas uxoria, deditus uni
206
est animus, summitte caput cervice parata
207
ferre iugum, nullam invenies quae parcat amanti:
208
ardeat ipsa licet, tormentis gaudet amantis
209
et spoliis; igitur longe minus utilis illi
210
uxor, quisquis erit bonus optandusque maritus.
211
nil umquam invita donabis coniuge, vendes
212
hac opstante nihil, nihil, haec si nolet, emetur.
213
7
haec dabit affectus: ille excludatur amicus
214
iam senior, cuius barbam tua ianua vidit.
215
testandi cum sit lenonibus atque lanistis
216
libertas et iuris idem contingat harenae,
217
non unus tibi rivalis dictabitur heres.
218
Pone crucem servo. ‘meruit quo crimine servus
219
supplicium? quis testis adest? quis detulit? audi;
220
nulla umquam de morte hominis cunctatio longa est.’
221
‘o demens, ita servus homo est? nil fecerit, esto:
222
hoc volo, sic iubeo, sit pro ratione voluntas.’
223
imperat ergo viro. set mox haec regna relinquit
224
permutatque domos et flammea conterit, inde
225
avolat et spreti repetit vestigia lecti;
226
ornatas paulo ante fores, pendentia linquit
227
vela domus et adhuc virides in limine ramos.
228
sic crescit numerus, sic fiunt octo mariti
229
quinque per autumnos, titulo res digna sepulchri.
230
Desperanda tibi salva concordia socru,
231
illa docet spoliis nudi gaudere mariti,
232
illa docet missis a corruptore tabellis
233
nil rude nec simplex rescribere, decipit illa
234
custodes aut aere domat; tunc corpore sano
235
advocat Archigenen onerosaque pallia iactat.
236
abditus interea latet et secretus adulter,
237
inpatiensque morae silet et praeputia ducit.
238
scilicet expectas ut tradat mater honestos
239
atque alios mores quam quos habet? utile porro
240
8
filiolam turpi vetulae producere turpem.
241
Nulla fere causa est in qua non femina litem
242
moverit. accusat Manilia, si rea non est.
243
conponunt ipsae per se formantque libellos,
244
principium atque locos Celso dictare paratae.
245
Endromidas Tyrias et femineum ceroma
246
quis nescit, vel quis non vidit vulnera pali,
247
quem cavat adsiduis rudibus scutoque lacessit
248
atque omnes implet numeros dignissima prorsus
249
Florali matrona tuba, nisi si quid in illo
250
pectore plus agitat veraeque paratur harenae,
251
quem praestare potest mulier galeata pudorem,
252
quae fugit a sexu? vires amat: haec tamen ipsa
253
vir nollet fieri, nam quantula nostra voluptas!
254
quale decus, rerum si coniugis auctio fiat,
255
balteus et manicae et cristae crurisque sinistri
256
dimidium tegimen! vel, si diversa movebit
257
proelia, tu felix ocreas vendente puella.
258
hae sunt quae tenui sudant in cyclade, quarum
259
delicias et panniculus bombycinus urit.
260
aspice quo fremitu monstratos perferat ictus
261
et quanto galeae curvetur pondere, quanta
262
poplitibus sedeat quam denso fascia libro,
263
et ride positis scaphium cum sumitur armis.
264
dicite vos, neptes Lepidi caecive Metelli
265
Gurgitis aut Fabii, quae ludia sumpserit umquam
266
hos habitus, quando ad palum gemat uxor Asyli.
267
Semper habet lites alternaque iurgia lectus
268
in quo nupta iacet; minimum dormitur in illo.
269
tum gravis illa viro, tunc orba tigride peior,
270
cum simulat gemitus occulti conscia facti;
271
aut odit pueros aut ficta paelice plorat,
272
uberibus semper lacrimis semperque paratis
273
in statione sua atque expectantibus illam,
274
quo iubeat manare modo; tu credis amorem,
275
tu tibi tunc, uruca, places fletumque labellis
276
exorbes, quae scripta et quot lecture tabellas,
277
si tibi zelotypae retegantur scrinia moechae!
278
sed iacet in servi complexibus aut equitis. ‘dic,
279
dic aliquem sodes hic, Quintiliane, colorem.’
280
haeremus. dic ipsa.
281
9
olim convenerat, inquit,
282
‘ut faceres tu quod velles, nec non ego possem
283
indulgere mihi. clames licet et mare caelo
284
confundas, homo sum.’ nihil est audacius illis
285
deprensis: iram atque animos a crimine sumunt.
286
Unde haec monstra tamen vel quo de fonte, requiris?
287
praestabat castas humilis fortuna Latinas
288
quondam, nec vitiis contingi parva sinebant
289
tecta labor somnique breves et vellere Tusco
290
vexatae duraeque manus ac proximus urbi
291
Hannibal et stantes Collina turre mariti,
292
nunc patimur longae pacis mala, saevior armis
293
luxuria incubuit victumque ulciscitur orbem,
294
nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo
295
paupertas Romana perit, hinc fluxit ad istos
296
et Sybaris colles, hinc et Rhodos et Miletos
297
atque coronatum et petulans madidumque Tarentum
298
prima peregrinos obscaena pecunia mores
299
intulit, et turpi fregerunt saecula luxu
300
divitiae molles, quid enim Venus ebria curat?
301
inguinis et capitis quae sint discrimina, nescit
302
grandia quae mediis iam noctibus ostrea mordet,
303
cum perfusa mero spumant unguenta Falerno,
304
cum bibitur concha, cum iam vertigine tectum
305
ambulat et geminis exsurgit mensa lucernis.
306
I nunc et dubita, qua sorbeat aera sanna
307
Tullia, quid dicat notae collactea Maurae
308
Maura, Pudicitiae veterem cum praeterit aram.
309
noctibus hic ponunt lecticas, micturiunt hic
310
effigiemque deae longis siphonibus implent
311
inque vices equitant ac Luna teste moventur;
312
10
inde domos abeunt: tu calcas luce reversa
313
coniugis urinam magnos visurus amicos.
314
Nota bonae secreta deae, cum tibia lumbos
315
incitat et cornu pariter vinoque feruntur
316
attonitae crinemque rotant ululantque Priapi
317
maenades. o quantus tunc illis mentibus ardor
318
concubitus, quae vox saltante libidine, quantus
319
ille meri veteris per crura madentia torrens!
320
lenonum ancillas posita Saufeia corona
321
provocat ac tollit pendentis praemia coxae;
322
ipsa Medullinae fluctum crisantis adorat:
323
palma inter dominas, virtus natalibus aequa,
324
nil ibi per ludum simulabitur, omnia fient
325
ad verum, quibus incendi iam frigidus aevo
326
Laomedontiades et Nestoris hirnea possit,
327
tunc prurigo morae inpatiens, tum femina simplex,
328
ac pariter toto repetitus clamor ab antro
329
iam fas est, admitte viros. si dormit adulter,
330
illa iubet sumpto iuvenem properare cucullo;
331
si nihil est, servis incurritur; abstuleris spem
332
servorum, veniet conductus aquarius; hic si
333
11
quaeritur et desunt homines, mora nulla per ipsam,
334
quo minus imposito clunem summittat asello.
335
atque utinam ritus veteres et publica saltem
336
his intacta malis agerentur sacra! sed omnes
337
noverunt Mauri atque. Indi quae psaltria penem
338
maiorem, quam sunt duo Caesaris Anticatones,
339
illuc, testiculi sibi conscius unde fugit mus,
340
intulerit, ubi velari pictura iubetur
341
quaecumque alterius sexus imitata figuras.
342
Et quis tune hominum contemptor numinis? aut quis
343
simpuvium ridere Numae nigrumque catinum
344
et Vaticano fragiles de monte patellas
345
ausus erat? sed nunc ad quas non Clodius aras?
346
Audio quid veteres olim moneatis amici:
347
‘pone seram, cohibe.’ sed quis custodiet ipsos
348
custodes? cauta est et ab illis incipit uxor.
349
iamque eadem summis pariter minimisque libido,
350
nec melior, silicem pedibus quae conterit atrum,
351
quam quae longorum vehitur cervice Syrorum.
352
Ut spectet ludos, conducit Ogulnia vestem,
353
conducit comites sellam cervical amicas
354
nutricem et flavam cui det mandata puellam,
355
haec tamen argenti superest quodcumque paterni
356
levibus athletis et vasa novissima donat;
357
multis res angusta domi, sed nulla pudorem
358
paupertatis habet nec se metitur ad illum
359
quem dedit haec posuitque modum, tamen utile quid sit
360
prospiciunt aliquando viri, frigusque famemque
361
formica tandem quidam expavere magistra:
362
prodiga non sentit pereuntem femina censum.
363
ac velut exhausta redivivus pullulet arca
364
nummus et e pleno tollatur semper acervo,
365
non umquam re putant quanti sibi gaudia constent.
366
In quacumque domo vivit luditque professus
367
obscenum, tremula promittit et omnia dextra,
368
invenies omnis turpes similesque cinaedis.
369
his violare cibos sacraeque adsistere mensae
370
permittunt, et vasa iubent frangenda lavari,
371
cum colocyntha bibit vel cum barbata chelidon.
372
purior ergo tuis laribus meliorque lanista,
373
in cuius numero longe migrare iubetur
374
psellus ab Eupholio; quid quod nec retia turpi
375
12
iunguntur tunicae, nec cella ponit eadem
376
munimenta umeri pulsatamque arma tridentem
377
qui nudus pugnare solet? pars ultima ludi
378
accipit has animas aliusque in carcere nervos,
379
sed tibi communem calicem facit uxor et illis,
380
cum quibus Albanum Surrentinumque recuset
381
flava ruinosi lupa degustare sepulchri,
382
horum consiliis nubunt subitaeque recedunt,
383
his languentem animum servant et seria vitae,
384
his clunem atque latus discunt vibrare magistris,
385
quicquid praeterea scit qui docet, haud tamen illi
386
semper habenda fides: oculos fuligine pascit
387
distinctus croceis et reticulatus adulter,
388
suspectus tibi sit quanto vox mollior et quo
389
saepius in teneris haerebit dextera lumbis,
390
hic erit in lecto fortissimus: exuit illic
391
personam docili Thais saltata Triphallo.
392
‘quem rides? aliis hunc mimum! sponsio fiat:
393
purum te contendo virum, contendo: fateris?
394
an vocat ancillas tortoris pergula?’ Novi
395
consilia et veteres quaecumque monetis amici:
396
pone seram, cohibe. sed quis custodiat ipsos
397
custodes, qui nunc lascivae furta puellae
398
hac mercede silent? crimen commune tacetur:
399
prospicit hoc prudens et ab illis incipit uxor
400
Sunt quas eunuchi inbelles ac mollia semper
401
oscula delectent et desperatio barbae
402
et quod abortivo non est opus. illa voluptas
403
summa tamen, quod iam calida matura iuventa
404
inguina traduntur medicis, iam pectine nigro;
405
ergo expectatos ac iussos crescere primum
406
testiculos, postquam coeperunt esse bilibres,
407
tonsoris damno tantum rapit Heliodorus.
408
mangonum pueros vera ac miserabilis urit
409
debilitas, follisque pudet cicerisque relicti.
410
conspicuus longe cunctisque notabilis intrat
411
balnea nec dubie custodem vitis et horti
412
provocat a domina factus spado, dormiat ille
413
cum domina, sed tu iam durum, Postume, iamque
414
tondendum eunucho Bromium committere noli.
415
13
Si gaudet cantu, nullius fibula durat
416
vocem vendentis praetoribus, organa semper
417
in manibus, densi radiant testudine tota
418
sardonyches; crispo numerantur pectine chordae,
419
quo tener Hedymeles operas dedit: hunc tenet, hoc se
420
solatur, gratoque indulget basia plectro.
421
quaedam de numero Lamiarum ac nominis Appi
422
et farre et vino Ianum Vestamque rogabat,
423
an Capitolinam deberet Pollio quercum
424
sperare et fidibus promittere, quid faceret plus
425
aegrotante viro, medicis quid tristibus erga
426
filiolum? stetit ante aram nec turpe putavit
427
pro cithara velare caput dictataque verba
428
pertulit, ut mos est, et aperta palluit agna.
429
dic mihi nunc quaeso, die, antiquissime divom,
430
respondes his, Iane pater? magna otia caeli;
431
non est, quod video, non est quod agatur aput vos.
432
haec de comoedis te consulit, illa tragoedum
433
commendare volet, varicosus fiet haruspex.
434
Sed cantet potius quam totam pervolet urbem
435
audax et coetus possit quae ferre virorum
436
cumque paludatis ducibus praesente marito
437
ipsa loqui recta facie siccisque mamillis.
438
haec eadem novit quid toto fiat in orbe, quid Seres,
439
quid Thraces agant, secreta novercae
440
et pueri, quis amet, quis diripiatur adulter;
441
dicet quis viduam praegnatem fecerit et quo
442
mense, quibus verbis concumbat quaeque, modis quot.
443
instantem regi Armenio Partimque cometen
444
prima videt, famam rumoresque illa recentis
445
excipit ad portas, quosdam facit; isse Niphaten
446
in populos magnoque illic cuncta arva teneri
447
diluvio, nutare urbes, subsidere terras
448
quocumque in trivio cuicumque est obvia, narrat.
449
Nec tamen id vitium magis intolerabile quam quae
450
vicinos humiles rapere et concidere loris
451
exorata solet, nam si latratibus alti
452
rumpuntur somni, fustes huc ocius, inquit,
453
adferte atque illis dominum iubet ante feriri,
454
deinde canem, gravis occursu, taeterrima vultu.
455
balnea nocte subit, conchas et castra moveri
456
nocte iubet, magno gaudet sudare tumultu,
457
cum lassata gravi ceciderunt bracchia massa,
458
callidus et cristae digitos inpressit aliptes
459
ac summum dominae femur exclamare coegit,
460
convivae miseri interea somnoque fameque
461
urguentur. tandem illa venit rubicundula, totum
462
oenophorum sitiens, plena quod tenditur urna
463
admotum pedibus, de quo sextarius alter
464
ducitur ante cibum rabidam facturus orexim,
465
dum redit et loto terram ferit intestino,
466
marmoribus rivi properant, aurata Falernum
467
pelvis olet; nam sic tamquam alta in dolia longus
468
deciderit serpens, bibit et vomit, ergo maritus
469
nauseat atque oculis bilem substringit opertis.
470
Illa tamen gravior, quae cum discumbere coepit,
471
laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae,
472
committit vates et comparat, inde Maronem
473
atque alia parte in trutina suspendit Homerum.
474
14
cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis
475
turba tacet, nec causidicus nec praeco loquetur,
476
altera nec mulier; verborum tanta cadit vis,
477
tot pariter pelves ac tintinnabula dicas
478
pulsari, iam nemo tubas, nemo aera fatiget:
479
una laboranti poterit succurrere Lunae,
480
inponit finem sapiens et rebus honestis;
481
nam quae docta nimis cupit et facunda videri,
482
crure tenus medio tunicas succingere debet,
483
caedere Silvano porcum, quadrante lavari.
484
non habeat matrona, tibi quae iuncta recumbit,
485
dicendi genus aut curvum sermone rotato
486
torqueat enthymema, nec historias sciat omnes,
487
sed quaedam ex libris et non intellegat, odi
488
hanc ego quae repetit volvitque Palaemonis artem
489
servata semper lege et ratione loquendi
490
ignotosque mihi tenet antiquaria versus
491
nec curanda viris opicae castigat amicae
492
verba; soloecismum liceat fecisse marito.
493
Nil non permittit mulier sibi, turpe putat nil,
494
cum virides gemmas collo circumdedit et cum
495
auribus extentis magnos commisit elenchos;
496
intolerabilis nihil est quam femina dives.
497
interea foeda aspectu ridendaque multo
498
pane tumet facies aut pinguia Poppaeana
499
spirat, et hinc miseri viscantur labra mariti:
500
ad moechum lota veniunt cute. quando videri
501
vult formosa domi? moechis foliata parantur,
502
his emitur quidquid graciles huc mittitis Indi.
503
tandem aperit vultum et tectoria prima reponit;
504
incipit agnosci, atque illo lacte fovetur
505
propter quod secum comites educit asellas
506
exul Hyperboreum si dimittetur ad axem.
507
sed quae mutatis inducitur atque fovetur
508
tot medicaminibus coctaeque siliginis offas
509
accipit et madidae, facies dicetur an ulcus?
510
Est pretium curae penitus cognoscere toto
511
quid faciant agitentque die. si nocte maritus
512
aversus iacuit, periit libraria, ponunt
513
cosmetae tunicas, tarde venisse Liburnus
514
dicitur et poenas alieni pendere somni
515
cogitur; hic frangit ferulas, rubet ille flagello,
516
hic scutica; sunt quae tortoribus annua praestent.
517
15
verberat atque obiter faciem linit, audit amicas,
518
aut latum pictae vestis considerat aurum,
519
et caedit, longi relegit transversa diurni
520
et caedit, donec lassis caedentibus exi
521
intonet horrendum iam cognitione peracta.
522
Praefectura domus Sicilia non mitior aula;
523
nam si constituit solitoque decentius optat
524
ornari et properat iamque experiatur in hortis
525
aut aput Isiacae potius sacraria lenae,
526
disponit crinem laceratis ipsa capillis
527
nuda umero Psecas infelix nudisque mamillis.
528
altior hic quare cincinnus? taurea punit
529
continuo flexi crimen facinusque capilli.
530
quid Psecas admisit? quaenam est hic culpa puellae,
531
si tibi displicuit nasus tuus? altera laevum
532
extendit pectitque comas et volvit in orbem.
533
est in consilio materna admotaque lanis
534
emerita quae cessat acu; sententia prima
535
huius erit, post hanc aetate atque arte minores
536
censebunt, tamquam famae discrimen agatur
537
aut animae: tanta est quaerendi cura decoris,
538
tot premit ordinibus, tot adhuc conpagibus altum
539
aedificat caput; Andromachen a fronte videbis;
540
post minor est, credas aliam, cedo si breve parvi
541
sortita est lateris spatium breviorque videtur
542
virgine Pygmaea nullis adiuta cothurnis
543
et levis erecta consurgit ad oscula planta.
544
nulla viri cura interea nec mentio fiet
545
damnorum. vivit tamquam vicina mariti,
546
hoc solo propior quod amicos coniugis odit
547
et servos, gravis est rationibus. Ecce furentis
548
Bellonae matrisque deum chorus intrat et ingens
549
semivir, obscaeno facies reverenda minori,
550
mollia qui rapta secuit genitalia testa
551
iam pridem, cui rauca cohors, cui tympana cedunt,
552
plebeia et Phrygia vestitur bucca tiara.
553
grande sonat metuique iubet Septembris et Austri
554
adventum, nisi se centum lustraverit ovis
555
et xerampelinas veteres donaverit ipsi,
556
ut quidquid subiti et magni discriminis instat
557
in tunicas eat et totum semel expiet annum,
558
hibernum fracta glacie descendet in amnem,
559
ter matutino Tiberi mergetur et ipsis
560
verticibus timidum caput abluet, inde superbi
561
totum regis agrum nuda ac tremibunda cruentis
562
erepet genibus; si candida iusserit Io,
563
ibit ad Aegypti finem calidaque petitas
564
a Meroe portabit aquas ut spargat in aede
565
Isidis, antiquo quae proxima surgit ovili.
566
credit enim ipsius dominae se voce moneri:
567
16
en animam et mentem cum qua di nocte loquantur!
568
ergo hic praecipuum summumque meretur honorem,
569
qui grege linigero circumdatus et grege calvo
570
plangentis populi currit derisor Anubis.
571
ille petit veniam, quotiens non abstinet uxor
572
concubitu sacris observandisque diebus
573
magnaque debetur violato poena cadurco
574
et movisse caput visa est argentea serpens;
575
illius lacrimae meditataque murmura praestant
576
ut veniam culpae non abnuat, ansere magno
577
scilicet et tenui popano corruptus, Osiris.
578
Cum dedit ille locum, cophino faenoque relicto
579
arcanam Iudaea tremens mendicat in aurem,
580
interpres legum Solymarum et magna sacerdos
581
arboris ac summi fida internuntia caeli.
582
implet et illa manum, set parcius; aere minuto
583
qualiacumque voles Iudaei somnia vendunt.
584
Spondet amatorem tenerum vel divitis orbi
585
testamentum ingens calidae pulmone columbae
586
tractato Armenius vel Commagenus haruspex;
587
pectora pullorum rimabitur, exta catelli,
588
interdum et pueri; faciet quod deferat ipse.
589
Chaldaeis set maior erit fiducia: quidquid
590
dixerit astrologus, credent a fonte relatum
591
Hammonis, quoniam Delphis oracula cessant
592
et genus humanum damnat caligo futuri,
593
praecipuus tamen est horum, qui saepius exul,
594
cuius amicitia conducendaque tabella
595
magnus civis obit et formidatus Othoni.
596
inde fides artis, sonuit si dextera ferro
597
laevaque, si longe castrorum in carcere mansit,
598
nemo mathematicus genium indemnatus habebit,
599
sed qui paene perit, cui vix in Cyclada mitti
600
contigit et parva tandem caruisse Seripho.
601
Consulit ictericae lento de funere matris,
602
ante tamen de te Tanaquil tua, quando sororem
603
efferat et patruos, an sit victurus adulter
604
post ipsam: quid enim maius dare numina possunt?
605
haec tamen ignorat quid sidus triste minetur
606
Saturni, quo laeta Venus se proferat astro,
607
quis mensis damnis, quae dentur tempora lucro:
608
illius occursus etiam vitare memento,
609
in cuius manibus ceu pinguia sucina tritas
610
cernis ephemeridas, quae nullum consulit et iam
611
consulitur, quae castra viro patriamque petente
612
non ibit pariter numeris revocata Thrasylli.
613
ad primum lapidem vectari cum placet, hora
614
sumitur ex libro; si prurit frictus ocelli
615
angulus, inspecta genesi collyria poscit;
616
17
aegra licet iaceat, capiendo nulla videtur
617
aptior hora cibo nisi quam dederit Petosiris.
618
Si mediocris erit, spatium lustrabit utrimque
619
metarum et sortes ducet frontemque manumque
620
praebebit vati crebrum poppysma roganti,
621
divitibus responsa dabit Phryx augur, et Indus
622
conductus, dabit astrorum mundique peritus
623
atque aliquis senior qui publica fulgura condit:
624
plebeium in circo positum est et in aggere fatum;
625
quae nudis longum ostendit cervicibus aurum
626
consulit ante falas delphinorumque columnas
627
an saga vendenti nubat caupone relicto.
628
Hae tamen et partus subeunt discrimen et omnis
629
nutricis tolerant fortuna urguente labores;
630
sed iacet aurato vix ulla puerpera lecto,
631
tantum artes huius, tantum medicamina possunt,
632
quae steriles facit atque homines in ventre necandos
633
conducit. gaude, infelix, atque ipse bibendum
634
porrige quidquid erit; nam si distendere vellet
635
et vexare uterum pueris salientibus, esses
636
Aethiopis fortasse pater, mox decolor heres
637
impleret tabulas numquam tibi mane videndus.
638
Transeo suppositos et gaudia votaque saepe
639
ad spurcos decepta lacus, atque inde petitos
640
pontifices, salios Scaurorum nomina falso
641
corpore laturos, stat Fortuna inproba noctu
642
adridens nudis infantibus; hos fovet omni
643
involvitque sinu, domibus tunc porrigit altis
644
secretumque sibi mimum parat; hos amat, his se
645
ingerit utque suos semper producit alumnos.
646
Hic magicos adfert cantus, hic Thessala vendit
647
philtra, quibus valeat mentem vexare mariti
648
et solea pulsare natis: quod desipis, inde est,
649
inde animi caligo et magna oblivio rerum
650
quas modo gessisti. tamen hoc tolerabile, si non
651
semper aquam portes rimosa ad dolia, semper
652
istud onus subeas ipsis manantibus urnis,
653
quo rabidus nostro Phalarim de rege dedisti.
654
et furere incipias ut avunculus ille Neronis,
655
cui totam tremuli frontem Caesonia pulli
656
infudit. quae non faciet quod principis uxor?
657
ardebant cuncta et fracta conpage ruebant,
658
non aliter quam si fecisset Iuno maritum
659
insanum, minus ergo nocens erit Agrippinae
660
boletus, siquidem unius praecordia pressit
661
ille senis tremulumque caput descendere iussit
662
in caelum et longa manantia labra saliva;
663
haec poscit ferrum atque ignes, haec potio torquet,
664
haec lacerat mixtos equitum cum sanguine patres.
665
tanti partus equae, tanti una venefica constat.
666
18
Oderunt natos de paelice: nemo repugnet,
667
nemo vetet, iam iam privignum occidere fas est.
668
vos ego, pupilli, moneo, quibus amplior est res,
669
custodite animas et nulli credite mensae:
670
livida materno fervent adipata veneno.
671
mordeat ante aliquis quidquid porrexerit illa
672
quae peperit, timidus praegustet pocula papas.
673
Fingimus haec altum satura sumente cothurnum
674
scilicet, et finem egressi legemque priorum
675
grande Sophocleo carmen bacchamur hiatu,
676
montibus ignotum Rutulis caeloque Latino?
677
nos utinam vani. set clamat Pontia ‘feci,
678
confiteor, puerisque meis aconita paravi,
679
quae deprensa patent; facinus tamen ipsa peregi.’
680
tune duos una, saevissima vipera, cena?
681
tune duos? septem, si septem forte fuissent!
682
Credamus tragicis quidquid de Colchide torva
683
dicitur et Procne; nil contra conor. et illae
684
grandia monstra suis audebant temporibus, sed
685
non propter nummos; minor admiratio summis
686
debetur monstris, quotiens facit ira nocentes
687
hunc sexum et rabie iecur incendente feruntur
688
praecipites, ut saxa iugis abrupta, quibus mons
689
subtrahitur clivoque latus pendente recedit:
690
illam ego non tulerim, quae conputat et scelus ingens
691
sana facit, spectant subeuntem fata mariti
692
Alcestim, et similis si permutatio detur,
693
morte viri cupiant animam servare catellae.
694
occurrent multae tibi Belides atque Eriphylae
695
mane, Clytaemestram nullus non vicus habebit,
696
hoc tantum refert, quod Tyndaris illa bipennem
697
insulsam et fatuam dextra laevaque tenebat,
698
at nunc res agitur tenui pulmone rubetae;
699
sed tamen et ferro, si praegustarit Atrides
700
Pontica ter victi cautus medicamina regis.
701