0:00

Satires

Juvenal

10

Inde fere scelerum causae, nec plura venena
miscuit aut ferro grassatur saepius ullum
humanae mentis vitium quam saeva cupido
425
inmodici census, nam dives qui fieri vult,
et cito vult fieri; sed quae reverentia legum,
quis metus aut pudor est umquam properantis avari?
‘vivite contenti casulis et collibus istis,
o pueri,’ Marsus dicebat et Hernicus olim
430
Vestinusque senex; ‘panem quaeramus aratro,
qui satis est mensis; laudant hoc numina ruris,
quorum ope et auxilio gratae post munus aristae
contingunt homini veteris fastidia quercus.
nil vetitum fecisse volet quem non pudet alto
435
per glaciem perone tegi, qui summovet Euros
pellibus inversis: peregrina ignotaque nobis
ad scelus atque nefas, quaecumque est, purpura ducit.’
Haec illi veteres praecepta minoribus, at nunc
post finem autumni media de nocte supinum
440
clamosus iuvenem pater excitat: ‘accipe ceras,
scribe, puer, vigila, causas age, perlege rubras
maiorum leges, aut vitem posce libello,
sed caput intactum buxo naresque pilosas
adnotet et grandes miretur Laelius alas,
445
dirue Maurorum attegias, castella Brigantum,
ut locupletem aquilam tibi sexagesimus annus
adferat, aut longos castrorum ferre labores
si piget et trepidum solvunt tibi cornua ventrem
cum lituis audita, pares quod vendere possis
450
pluris dimidio, nec te fastidia mercis
ullius subeant ablegandae Tiberim ultra,
neu credas ponendum aliquid discriminis inter
unguenta et corium; lucri bonus est odor ex re
qualibet, illa tuo sententia semper in ore
455
versetur dis atque ipso Iove digna poeta:
unde habeas quaerit nemo, sed oportet habere.
hoc monstrant vetulae pueris repentibus assae,
hoc discunt omnes ante alpha et beta puellae.’
Talibus instantem monitis quemcumque parentem
460
sic possem adfari: ‘dic, o vanissime, quis te
festinare iubet? meliorem praesto magistro
discipulum, securus abi: vincens ut Aiax
praeteriit Telamonem, ut Pelea vicit Achilles,
parcendum est teneris, nondum implevere medullas
465
maturae mala nequitiae, cum pectere barbam
coeperit et longae mucronem admittere cultri,
falsus erit testis, vendet periuria summa
exigua. et Cereris tangens aramque pedemque,
elatam iam crede nurum, si limina vestra
470
mortifera cum dote subit, quibus illa premetur
per somnum digitis! nam quae terraque marique
adquirenda putas, brevior via conteret illi;
nullus enim magni sceleris labor. “haec ego numquam

11

mandavi,” dices olim, nec talia suasi.
475
mentis causa malae tamen est et origo penes te.
nam quisquis magni census praecepit amorem
et laevo monitu pueros producit avaros
et qui per fraudes patrimonia conduplicari
dat libertatem et totas effundit habenas
480
curriculo, quem si revoces, subsistere nescit
et te contempto rapitur metisque relictis.
nemo satis credit tantum delinquere quantum
permittas: adeo indulgent sibi latius ipsi.
Cum dicis iuveni stultum qui donet amico,
485
qui paupertatem levet attollatque propinqui,
et spoliare doces et circumscribere et omni
crimine divitias adquirere; quarum amor in te
quantus erat patriae Deciorum in pectore, quantum
dilexit Thebas, si Graecia vera, Menoeceus,
490
in quorum sulcis legiones dentibus anguis
cum clipeis nascuntur et horrida bella capessunt
continuo, tamquam et tubicen surrexerit una.
ergo ignem, cuius scintillas ipse dedisti,
flagrantem late et rapientem cuncta videbis.
495
nec tibi parcetur misero, trepidumque magistrum
in cavea magno fremitu leo tollet alumnus,
nota mathematicis genesis tua, sed grave tardas
expectare colus; morieris stamine nondum
abrupto, iam nunc obstas et vota moraris,
500
iam torquet iuvenem longa et cervina senectus,
ocius Archigenen quaere atque eme quod Mithridates
composuit; si vis aliam decerpere ficum
atque alias tractare rosas, medicamen habendum est,
sorbere ante cibum quod debeat et pater et rex.’
505
Monstro voluptatem egregiam, cui nulla theatra,
nulla aequare queas praetoris pulpita lauti,
si spectes quanto capitis discrimine constent
incrementa domus, aerata multus in arca
fiscus et ad vigilem ponendi Castora nummi,
510
ex quo Mars Vltor galeam quoque perdidit et res
non potuit servare suas. ergo omnia Florae
et Cereris licet et Cybeles aulaea relinquas:
tanto maiores humana negotia ludi.
an magis oblectant animum iactata petauro
515
corpora quique solet rectum descendere funem,
quam tu, Corycia semper qui puppe moraris,
atque habitas, Coro semper tollendus et Austro,
perditus ac vilis sacci mercator olentis,
qui gaudes pingue antiquae de litore Cretae
520
passum et municipes Iovis advexisse lagonas?
hic tamen ancipiti figens vestigia planta
victum illa mercede parat, brumamque famemque
illa reste cavet: tu propter mille talenta
et centum villas temerarius, aspice portus
525
et plenum magnis trabibus mare: plus hominum es iam
in pelago, veniet classis quocumque vocarit
spes lucri, nec Carpathium Gaetulaque tantum
aequora transiliet, sed longe Calpe relicta
audiet Herculeo stridentem gurgite solem.
530

12

grande operae pretium est, ut tenso folle reverti
inde domum possis tumidaque superbus aluta.
Oceani monstra et iuvenes vidisse marinos.
Non unus mentes agitat furor; ille sororis
in manibus vultu Eumenidum ferretur et igni,
535
hic bove percusso mugire Agamemnona credit
aut Ithacum: parcat tunicis licet atque lacernis,
curatoris eget qui navem mercibus implet
ad summum latus et tabula distinguitur unda,
cum sit causa mali tanti et discriminis huius
540
concisum argentum in titulos faciesque minutas.
occurrunt nubes et fulgura: solvite funem
frumenti dominus clamat piperisve coempti,
‘nil color hic caeli, nil fascia nigra minatur;
aestivum tonat.’ infelix hac forsitan ipsa
545
nocte cadet fractis trabibus fluctuque premetur
obrutus et zonam laeva morsuque tenebit,
sed cuius votis modo non suffecerat aurum
quod Tagus et rutila volvit Pactolus harena,
frigida sufficient velantes inguina panni
550
exiguusque cibus, mersa rate naufragus assem
dum rogat et picta se tempestate tuetur.
Tantis parta malis cura maiore metuque
servantur: misera est magni custodia census,
dispositis praedives amis vigilare cohortem
555
servorum noctu Licinus iubet, attonitus pro
electro signisque suis Phrygiaque columna
atque ebore et lata testudine, dolia nudi
non ardent cynici; si fregeris, altera fiet
cras domus, atque eadem plumbo commissa manebit.
560
sensit Alexander, testa cum vidit in illa
magnum habitatorem, quanto felicior hic qui
nil cuperet quam qui totum sibi posceret orbem
passurus gestis aequanda pericula rebus, nullum
numen habes, si sit prudentia: nos te,
565
nos facimus, Fortuna, deam. Mensura tamen quae
sufficiat census, siquis me consulat, edam:
in quantum sitis atque fames et frigora poscunt,
quantum, Epicure, tibi parvis suffecit in hortis,
quantum Socratici ceperunt ante penates;
570
numquam aliud natura, aliud sapientia dicit,
acribus exemplis videor te eludere? misce
ergo aliquid nostris de moribus, effice summam
bis septem ordinibus quam lex dignatur Othonis,
haec quoque si rugam trahit extenditque labellum,
575
sume duos equites, fac tertia quadringenta
si nondum inplevi gremium, si panditur ultra,
nec Croesi fortuna umquam nec Persica regna
sufficient animo nec divitiae Narcissi,
indulsit Caesar cui Claudius omnia, cuius
580
paruit imperiis uxorem occidere iussus.

13

Quis nescit, Volusi Bithynice, qualia demens
Aegyptos portenta colat? crocodilon adorat
pars haec, illa pavet saturam serpentibus ibin;
effigies sacri nitet aurea cercopitheci,
585
dimidio magicae resonant ubi Memnone chordae
atque vetus Thebe centum iacet obruta portis,
illic aeluros, hic piscem fluminis, illic
oppida tota canem venerantur, nemo Dianam,
orrum et caepe nefas violare et frangere morsu;
590
o sanctas gentes quibus haec nascuntur in hortis
numina! lanatis animalibus abstinet omnis
mensa, nefas illic fetum iugulare capellae:
carnibus humanis vesci licet, attonito cum
tale super cenam facinus narraret Vlixes
595
Alcinoo, bilem aut risum fortasse quibusdam
moverat ut mendax aretalogus. ‘in mare nemo
hunc abicit saeva dignum veraque Charybdi,
fingentem inmanes Laestrygonas atque Cyclopas?
nam citius Scyllam vel concurrentia saxa
600
Cyaneis plenos et tempestatibus utres
crediderim aut tenui percussum verbere Circes
et cum remigibus grunnisse Elpenora portis.
tam vacui capitis populum Phaeaca putavit?’
sic aliquis merito nondum ebrius et minimum qui
605
de Corcyraea temetum duxerat urna.
solus enim haec Ithacus nullo sub teste canebat;
Nos miranda quidem, set nuper consule Iunco
gesta super calidae referemus moenia Copti,
nos volgi scelus et cunctis graviora cothurnis;
610
nam scelus, a Pyrra quamquam omnia syrmata volvas,
nullus aput tragicos populus facit, accipe, nostro
dira quod exemplum feritas produxerit aevo.
Inter finitimos vetus atque antiqua simultas,
inmortale odium et numquam sanabile vulnus,
615
ardet adhuc Ombos et Tentyra. summus utrimque
inde furor volgo, quod numina vicinorum
odit uterque locus, cum solos credat habendos
esse deos quos ipse colit, sed tempore festo
alterius populi rapienda occasio cunctis
620
visa inimicorum primoribus ac ducibus, ne
laetum hilaremque diem, ne magnae gaudia cenae
sentirent positis ad templa et compita mensis
pervigilique toro, quem nocte ac luce iacentem
septimus interdum sol invenit, horrida sane
625
Aegyptos, sed luxnria, quantum ipse notavi,
barbara famoso non cedit turba Canopo.
adde quod et facilis victoria de madidis et
blaesis atque mero titubantibus. inde virorum

14

saltatus nigro tibicine, qualiacumque
630
unguenta et flores multaeque in fronte coronae:
hinc ieiunum odium, sed iurgia prima sonare
incipiunt, animis ardentibus haec tuba rixae;
dein clamore pari concurritur, et vice teli
saevit nuda manus, paucae sine vulnere malae;
635
vix cuiquam aut nulli toto certamine nasus
integer, aspiceres iam cuncta per agmina vultus
dimidios, alias facies et hiantia ruptis
Assa genis, plenos oculorum sanguine pugnos.
ludere se credunt ipsi tamen et puerilis
640
exercere acies, quod nulla cadavera calcent.
et sane quo tot rixantis milia turbae,
si vivunt omnes? ergo acrior impetus, et iam
saxa inclinatis per humum quaesita lacertis
incipiunt torquere, domestica seditioni
645
tela: nec hunc lapidem, qualis et Turnus et Aiax,
vel quo Tydides percussit pondere coxam
Aeneae, sed quem valeant emittere dextrae
illis dissimiles et nostro tempore natae.
nam genus hoc vivo iam decrescebat Homero;
650
terra malos homines nunc educat atque pusillos;
ergo deus quicumque aspexit, ridet et odit.
A deverticulo repetatur fabula, postquam
subsidiis aucti, pars altera promere ferrum
audet et infestis pugnam instaurare sagittis,
655
terga fugae celeri praestant instantibus Ombis
qui vicina colunt umbrosae Tentyra palmae,
labitur hic quidam nimia formidine cursum
praecipitans capiturque. ast illum in plurima sectum
frusta et particulas, ut multis mortuus unus
660
sufficeret, totum corrosis ossibus edit
victrix turba, nec ardenti decoxit aeno
aut veribus: longum usque adeo tardumque putavit
expectare focos, contenta cadavere crudo.
Hic gaudere libet quod non violaverit ignem,
665
quem summa caeli raptum de parte Prometheus
donavit terris; elemento gratulor, et te

15

exultare reor. sed qui mordere cadaver
sustinuit, nil umquam hac carne libentius edit.
nam scelere in tanto ne quaeras et dubites an
670
prima voluptatem gula senserit; ultimus autem
qui stetit, absumpto iam toto corpore ductis
per terram digitis aliquid de sanguine gustat.
Vascones, haec fama est, alimentis talibus olim
produxere animas, sed res diversa, sed illic
675
fortunae invidia est bellorumque ultima, casus
extremi, longae dira obsidionis egestas:
huius enim, quod nunc agitur, miserabile debet
exemplum esse cibi, sicut modo dicta mihi gens:
post omnis herbas, post cuncta animalia, quidquid
680
cogebat vacui ventris furor, hostibus ipsis
pallorem ac maciem et tenuis miserantibus artus,
membra aliena fame lacerabant, esse parati
et sua. quisnam hominum veniam dare quisve deorum
ventribus abnueret dira atque inmania passis,
685
et quibus illorum poterant ignoscere manes,
quorum corporibus vescebantur? melius nos
Zenonis praecepta monent, nec enim omnia, quaedam
pro vita facienda putant; sed Cantaber unde
Stoicus, antiqui praesertim aetate Metelli?
690
nunc totus Graias nostrasque habet orbis Athenas,
Gallia causidicos docuit facunda Britannos,
de conducendo loquitur iam rhetore Thyle.
nobilis ille tamen populus quem diximus, et par
virtute atque fide sed maior clade Zacynthos
695
tale quid excusat: Maeotide saevior ara
Aegyptos; quippe illa nefandi Taurica sacri
inventrix homines (ut iam quae carmina tradunt
digna fide credas) tantum immolat, ulterius nil
aut gravius cultro timet hostia, quis modo casus
700
inpulit hos? quae tanta fames infestaque vallo
arma coegerunt tam detestabile monstrum
audere? anne aliam terra Memphitide sicca

16

invidiam facerent nolenti surgere Nilo?
qua nec terribiles Cimbri nec Brittones umquam
705
Sauromataeque truces aut inmanes Agathyrsi,
hac saevit rabie imbelle et inutile vulgus,
parvula fictilibus solitum dare vela phaselis
et brevibus pictae remis incumbere testae.
nec poenam sceleri invenies nec digna parabis
710
supplicia his populis, in quorum mente pares sunt
et similes ira atque fames, mollissima corda
humano generi dare se natura fatetur,
quae lacrimas dedit; haec nostri pars optima sensus.
plorare ergo iubet causam dicentis amici
715
squaloremque rei, pupillum ad iura vocantem
circumscriptorem, cuius manantia fletu
ora puellares faciunt incerta capilli.
naturae imperio gemimus, cum funus adultae
virginis occurrit vel terra clauditur infans
720
et minor igne rogi. quis enim bonus et face dignus
arcana, qualem Cereris vult esse sacerdos,
ulla aliena sibi credit mala? separat hoc nos
a grege mutorum, atque ideo venerabile soli
sortiti ingenium divinorumque capaces
725
atque exercendis pariendisque artibus apti
sensum a caelesti demissum traximus arce,
cuius egent prona et terram spectantia. mundi
principio indulsit communis conditor illis
tantum animas, nobis animum quoque, mutnus ut nos
730
adfectus petere auxilium et praestare iuberet,
dispersos trahere in populum, migrare vetusto
de nemore et proavis habitatas linquere silvas,
aedificare domos, laribus coniungere nostris
tectum aliud, tutos vicino limine somnos
735
ut collata daret fiducia, protegere armis
lapsum aut ingenti nutantem vulnere civem,
communi dare signa tuba, defendier isdem
turribus atque una portarum clave teneri.
Sed iam serpentum maior concordia, parcit
740
cognatis maculis similis fera; quando leoni
fortior eripuit vitam leo? quo nemore umquam
expiravit aper maioris dentibus apri?
Indica tigris agit rabida cum tigride pacem
perpetuam, saevis inter se convenit ursis.
745
ast homini ferrum letale incude nefanda
produxisse parum est, cum rastra et sarcula tantum
adsueti coquere et martis ac vomere lassi
nescierint primi gladios extendere fabri,
aspicimus populos quorum non sufficit irae
750
occidisse aliquem, sed pectora bracchia voltum
crediderint genus esse cibi. quid diceret ergo
vel quo non fugeret, si nunc haec monstra videret
Pythagoras, cunctis animalibus abstinuit qui
tamquam homine et ventri indulsit non omne legumen?
755

17

Quis numerare queat felicis praemia, Galli,
militiae? nam si subeuntur prospera castra,
me pavidum excipiat tironem porta secundo
sidere, plus — etenim fati valet hora benigni
quam si nos Veneris commendet epistula Marti
760
et Samia genetrix quae delectatur harena.
Commoda tractemus primum communia, quorum
haut minimum illud erit, ne te pulsare togatus
audeat, immo etsi pulsetur, dissimulet nec
audeat excussos praetori ostendere dentes
765
et nigram in facie tumidis livoribus offam
atque oculum medico nil promittente relictum.
Bardaicus iudex datur haec punire volenti
calceus et grandes magna ad subsellia surae
legibus antiquis castrorum et more Camilli
770
servato, miles ne vallum litiget extra
et procul a signis. ‘iustissima centurionum
cognitio est igitur de milite, nec mihi derit
ultio, si iustae defertur causa querellae.’
tota cohors tamen est inimica, omnesque manipli
775
consensu magno efficiunt curabilis ut sit
vindicta et gravior quam iniuria, dignum erit ergo
declamatoris mulino corde Vagelli,
cum duo crura habeas, offendere tot caligas, tot
milia clavorum, quis tam procul absit ab urbe
780
praeterea, quis tam Pylades, molem aggeris ultra
ut veniat? lacrimae siccentur protinus, et se
excusaturos non sollicitemus amicos.
da testem iudex cum dixerit, audeat ille
nescio quis, pugnos qui vidit, dicere vidi,
785
et credam dignum barba dignumque capillis
maiorum, citius falsum producere testem
contra paganum possis quam vera loquentem
contra fortunam armati contraque pudorem.
Praemia nunc alia atque alia emolumento note — mus
790
sacramentorum. convallem ruris aviti
improbus aut campum mihi si vicinus ademit
et sacrum effodit medio de limite saxum,
quod mea cum patulo coluit puis annua libo,
debitor aut sumptos pergit non reddere nummos
795
vana supervacui dicens chirographa ligni,
expectandus erit qui lites inchoet annus
totius populi, sed tunc quoque mille ferenda
taedia, mille morae; totiens subsellia tantum
sternuntur, iam facundo ponente lacernas
800
Caedicio et Fusco iam micturiente parati
digredimur, lentaque fori pugnamus harena,
ast illis quos arma tegunt et balteus ambit,
quod placitum est ipsis praestatur tempus agendi
nec res atteritur longo sufflamine litis.
805
Solis praeterea testandi militibus ius
vivo patre datur, nam quae sunt parta labore
militiae, placuit non esse in corpore census,
omne tenet cuius regimen pater, ergo Coranum
signorum comitem castrorumque aera merentem
810
quamvis iam tremulus captat pater; hunc favor aequus
provehit et pulchro reddit sua dona labori,
ipsius certe ducis hoc referre videtur
ut qui fortis erit, sit felicissimus idem,
ut laeti phaleris omnes et torquibus, omnes
815

Source Text: Juvenal Juvenal and Persius: With An English Translation William Heinemann; G. P. Putnam's Son 1918. Public Domain.
Translation, Audio, Morphology, and Analyses AI-generated unless otherwise specified. Copyright LexAudio, LLC.