0:00/ 0:00

Odes

Book 2

Horace

1

Mōtum ex Metellō cōnsule cīvicum
bellīque causās et vitia et modōs
lūdumque Fortūnae gravīsque
prīncipum amīcitiās et arma
nōndum expiātīs ūncta cruōribus,
5
perīculōsae plēnum opus āleae,
tractās et incēdis per ignīs
suppositōs cinerī dolōsō.
Paulum sevērae Mūsa tragoediae
dēsit theātrīs; mox, ubi pūblicās
10
rēs ōrdināris, grande mūnus
Cēcropiō repetēs coturnō,
īnsigne maestīs praesidium reīs
et cōnsulentī, Pollio, cūriae,
cui laurus aeternōs honōrēs
15
Delmaticō peperit triumphō.
Jam nunc minācī murmure cornuum
perstringis aurīs, jam lituī strepunt,
jam fulgor armōrum fugācīs
terret equōs equitumque voltus.
20
Audīre magnōs jam videor ducēs
nōn indecōrō pulvere sordidōs
et cūncta terrārum subācta
praeter atrōcem animum Catōnis.
Jūnō et deōrum quisquis amīcior
25
Āfrīs inultā cesserat impotēns
tellūre, victōrum nepōtēs
rettulit īnferiās Jugurthae.
Quis nōn Latīnō sanguine pinguior
campus sepulcrīs impia proelia
30
testātur audītumque Mēdīs
Hesperiae sonitum ruīnae?
Quī gurges aut quae flūmina lūgubris
ignāra bellī? Quod mare Dauniae
nōn dēcolōrāvēre caedēs?
35
Quae caret ōra cruōre nostrō?
Sed nē relictīs, Mūsa procāx, jocīs
Cēae retractēs mūnera Nēniae,
mēcum Diōnaeō sub antrō
quaere modōs leviōre plēctrō.
40

2

Nūllus argentō color est avārīs
abditō terrīs, inimīce lamnae
Crīspe Sallustī, nisi temperātō
splendeat ūsū.
Vīvet extentō Proculēius aevō,
45
nōtus in frātrēs animī paternī;
illum aget pinnā metuente solvī
Fāma superstes.
Lātius rēgnēs avidum domandō
spīritum quam sī Libyam remōtīs
50
Gādibus jungās et uterque Poenus
serviat ūnī.
Crēscit indulgēns sibi dīrus hȳdrops
nec sitim pellit, nisi causa morbī
fūgerit vēnīs et aquōsus albō
55
corpore languor.
Redditum Cȳrī soliō Prahāten
dissidēns plēbī numerō beātōrum
eximit Virtūs populumque falsīs
dēdocet ūtī
60
vōcibus, rēgnum et diadēma tūtum
dēferēns ūnī propriamque laurum
quisquis ingentīs oculō inretortō
spectat acervōs.

3

Aequam mementō rēbus in arduīs
65
servāre mentem, nōn secus in bonīs
ab īnsolentī temperātam
laetitiā, moritūre Dellī,
seu maestus omnī tempore vīxeris
seu tē in remōtō grāmine per diēs
70
fēstōs reclīnātum beāris
interiōre notā Falernī.
Quō pīnus ingēns albaque pōpulus
umbram hospitālem cōnsociāre amant
rāmīs? Quid oblīquō labōrat
75
lympha fugāx trepidāre rīvō?
Hūc vīna et unguenta et nimium brevīs
flōrēs amoenae ferre jubē rosae,
dum rēs et aetās et Sorōrum
fīla trium patiuntur ātra.
80
Cēdēs coēmptīs saltibus et domō
vīllāque, flāvus quam Tiberis lavit,
cēdēs, et exstrūctīs in altum
dīvitiīs potiētur hērēs.
Dīvesne prīscō nātus ab Īnachō
85
nīl interest an pauper et īnfimā
dē gente sub dīvō morēris,
victima nīl miserantis Orcī;
omnēs eōdem cōgimur, omnium
versātur urnā sērius ōcius
90
sors exitūra et nōs in aeternum
exilium impositūra cumbae.

4

Nē sit ancillae tibi amor pudōrī,
Xanthiā Phōceu: prius īnsolentem
serva Brīsēis niveō colōre
95
mōvit Achillem;
mōvit Ājācem Telamōne nātum
fōrma captīvae dominum Tecmessae;
ārsit Ātrīdēs mediō in triumphō
virgine raptā,
100
barbarae postquam cecidēre turmae
Thessalō victōre et adēmptus Hector
trādidit fessīs leviōra tollī
Pergama Grāīs.
Nesciās an tē generum beātī
105
Phyllidis flāvae decorent parentēs;
rēgium certē genus et penātīs
maeret inīquōs.
Crēde nōn illam tibi dē scelestā
plēbe dēlēctam, neque sīc fidēlem,
110
sīc lucrō āversam potuisse nāscī
mātre pudendā.
Bracchia et voltum teretīsque sūrās
integer laudō: fuge suspicārī
cujus octāvum trepidāvit aetās
115
claudere lustrum.

5

Nōndum subāctā ferre jugum valet
cervīce, nōndum mūnia comparis
aequāre nec taurī ruentis
in venerem tolerāre pondus.
120
Circā virentīs est animus tuae
campōs juvencae, nunc fluviīs gravem
sōlantis aestum, nunc in ūdō
lūdere cum vitulīs salictō
praegestientīs. Tolle cupīdinem
125
immītis ūvae: jam tibi līvidōs
distinguet autumnus racēmōs
purpureō varius colōre;
jam tē sequētur; currit enim ferōx
aetās et illī quōs tibi dēmpserit
130
adpōnet annōs; jam protervā
fronte petet Lalagē marītum,
dīlēcta, quantum nōn Pholoē fugāx,
nōn Chlōris albō sīc umerō nitēns
ut pūra nocturnō renīdet
135
lūna marī Cnidiusve Gȳgēs,
quem sī puellārum īnsererēs chorō,
mīrē sagācīs falleret hospitēs
discrīmen obscūrum solūtīs
crīnibus ambiguōque voltū.
140

6

Septimī, Gādīs aditūre mēcum et
Cantabrum indoctum juga ferre nostra et
barbarās Syrtīs, ubi Maura semper
aestuat unda,
Tībur Argēō positum colōnō
145
sit meae sēdēs utinam senectae,
sit modus lassō maris et viārum
mīlitiaeque.
Unde sī Parcae prohibent inīquae,
dulce pellītīs ovibus Galaesī
150
flūmen et rēgnāta petam Lacōnī
rūra Phalanthō.
Ille terrārum mihi praeter omnīs
angulus rīdet, ubi nōn Hymettō
mella dēcēdunt viridīque certat
155
bāca Venāfrō,
vēr ubī longum tepidāsque praebet
Juppiter brūmās et amīcus Aulōn
fertilī Bacchō minimum Falernīs
invidet ūvīs.
160
Ille tē mēcum locus et beātae
postulant arcēs; ibi tū calentem
dēbitā spargēs lacrimā favīllam
vātis amīcī.

7

Ō saepe mēcum tempus in ultimum
165
dēducte Brūtō mīlitiae duce,
quis tē redōnāvit Quirītem
dīs patriīs Italōque caelō,
Pompeī, meōrum prīme sodālium,
cum quō morantem saepe diem merō
170
frēgī, corōnātus nitentīs
mālobathrō Syriō capillōs?
Tēcum Philippōs et celerem fugam
sēnsī relictā nōn bene parmulā,
cum frācta virtūs et minācēs
175
turpe solum tetigēre mentō;
sed mē per hostīs Mercurius celer
dēnsō paventem sustulit āere,
tē rūrsus in bellum resorbēns
unda fretīs tulit aestuōsīs.
180
Ergō obligātam redde Jovī dapem
longāque fessum mīlitiā latus
dēpōne sub laurū meā, nec
parce cadīs tibi dēstinātis.
Oblīviōsō lēvia Massicō
185
cibōria explē, funde capācibus
unguenta dē conchīs. Quis ūdō
dēproperāre apiō corōnās
cūratve myrtō? Quem Venus arbitrum
dīcet bibendī? Nōn ego sānius
190
bacchābor Ēdōnīs: receptō
dulce mihī furere est amīcō.

8

Ulla sī jūris tibi pējerātī
poena, Bārīnē, nocuisset umquam,
dente sī nīgrō fierēs vel ūnō
195
turpior unguī,
crēderem; sed tū simul obligāstī
perfidum vōtīs caput, ēnitēscis
pulchrior multō juvenumque prōdis
pūblica cūra.
200
Expedit mātris cinerēs opertōs
fallere et tōtō taciturna noctis
signa cum caelō gelidāque dīvōs
morte carentīs.
Rīdet hoc, inquam, Venus ipsa, rīdent
205
simplicēs Nymphae, ferus et Cupīdō
semper ārdentīs acuēns sagittās
cōte cruentā.
Adde quod pūbēs tibi crēscit omnis,
servitūs crēscit nova nec priōrēs
210
impiae tēctum dominae relinquunt
saepe minātī.
Tē suīs mātrēs metuunt juvencīs,
tē senēs parcī miseraeque nūper
virginēs nūptae, tua nē retardet
215
aura marītōs.

9

Nōn semper imbrēs nūbibus hispidōs
mānant in āgrōs aut mare Caspium
vexant inaequālēs procellae
usque, nec Armeniīs in ōrīs,
220
amīce Valgī, stat glaciēs iners
mēnsīs per omnīs aut Aquilōnibus
quercēta Gargānī labōrant
et foliīs viduantur ornī:
tū semper urgēs flēbilibus modīs
225
Mystēn adēmptum, nec tibi Vesperō
surgente dēcēdunt amōrēs
nec rapidum fugiente sōlem.
At nōn ter aevō fūnctus amābilem
plōrāvit omnīs Antilochum senex
230
annōs nec inpūbem parentēs
Trōilon aut Phrygiae sorōrēs
flēvēre semper. Dēsine mollium
tandem querellārum et potius nova
cantēmus Augustī tropaea
235
Caesaris et rigidum Niphātēn
Mēdumque flūmen gentibus additum
victīs minōrēs volvere verticēs
intrāque praescrīptum Gelōnōs
exiguīs equitāre campīs.
240

10

Rēctius vīvēs, Licinī, neque altum
semper urgendō neque, dum procellās
cautus horrēscis, nimium premendō
lītus inīquum.
Auream quisquis mediōcritātem
245
dīligit, tūtus caret obsolētī
sordibus tēctī, caret invidendā
sōbrius aulā.
Saepius ventīs agitātur ingēns
pīnus et celsae graviōre cāsū
250
dēcidunt turrēs feriuntque summōs
fulgura montīs.
Spērat īnfēstīs, metuit secundīs
alteram sortem bene praeparātum
pectus. Īnfōrmīs hiemēs redūcit
255
Juppiter, īdem
summovet. Nōn, sī male nunc, et ōlim
sīc erit: quondam citharā tacentem
suscitat Mūsam neque semper arcum
tendit Apollō.
260
Rēbus angustīs animōsus atque
fortis appārē; sapienter īdem
contrahēs ventō nimium secundō
turgida vēla.

11

Quid bellicōsus Cantaber et Scythēs,
265
Hirpīne Quīnctī, cōgitet Hādriā
dīvīsus objectō, remittās
quaerere nec trepidēs in ūsum
poscentis aevī pauca: fugit retrō
lēvis juventās et decor, āridā
270
pellente lascīvōs amōrēs
cānitiē facilemque somnum.
Nōn semper īdem flōribus est honor
vernīs neque ūnō lūna rubēns nitet
voltū: quid aeternīs minōrem
275
cōnsiliīs animum fatīgās?
Cūr nōn sub altā vel platanō vel hāc
pīnū jacentēs sīc temere et rosā
cānōs odōrātī capillōs,
dum licet, Assyriāque nardō
280
pōtāmus ūnctī? dissipat Euhius
cūrās edācīs. Quis puer ōcius
restinguet ārdentis Falernī
pōcula praetereunte lymphā?
Quis dēvium scortum ēliciet domō
285
Lȳdēn? Eburnā dīc, age, cum lyrā
mātūret, in cōmptum Lacaenae
mōre comās religāta nōdum.

12

Nōlīs longa ferae bella Numantiae,
nec dūrum Hannibalem nec Siculum mare
290
Poenō purpureum sanguine mollibus
aptārī citharae modīs,
nec saevōs Lapithās et nimium merō
Hȳlaeum domitōsque Herculeā manū
Tellūris juvenēs, unde perīculum
295
fulgēns contremuit domus
Sāturnī veteris; tūque pedestribus
dīcēs historiīs proelia Caesaris,
Maecēnās, melius ductaque per viās
rēgum colla minācium.
300
Mē dulcis dominae Mūsa Licȳmniae
cantūs, mē voluit dīcere lūcidum
fulgentīs oculōs et bene mūtuīs
fīdum pectus amōribus;
quam nec ferre pedem dēdecuit chorīs
305
nec certāre jocō nec dare bracchia
lūdentem nitidīs virginibus sacrō
Dīānae celebris diē.
Num tū quae tenuit dīves Achaemenēs
aut pinguis Phrygiae Mygdoniās opēs
310
permūtāre velīs crīne Licȳmniae,
plēnās aut Arabum domōs
cum flāgrantia dētorquet ad ōscula
cervīcem aut facilī saevitiā negat
quae poscente magis gaudeat ēripī,
315
interdum rapere occupet?

13

Ille et nefāstō tē posuit diē,
quīcumque prīmum, et sacrilegā manū
prōdūxit, arbōs, in nepōtum
perniciem obprobriumque pāgī;
320
illum et parentis crēdiderim suī
frēgisse cervīcem et penetrālia
sparsisse nocturnō cruōre
hospitis, ille venēna Colcha
et quidquid usquam concipitur nefās
325
tractāvit, āgrō quī statuit meō
tē, trīste lignum, tē, cadūcum
in dominī caput inmerentis.
Quid quisque vītet, numquam hominī satis
cautum est in hōrās: nāvita Bosphorum
330
Poenus perhorrēscit neque ultrā
caeca timēt aliunde fāta,
mīles sagittās et celerem fugam
Parthī, catēnās Parthus et Ītalum
rōbur; sed inprōvīsa lētī
335
vīs rapuit rapietque gentīs.
Quam paene furvae rēgna Proserpinae
et jūdicantem vīdimus Aeacum
sēdēsque dīscrīptās piōrum et
Aeoliīs fidibus querentem
340
Sapphō puellīs dē populāribus
et tē sonantem plēnius aureō,
Alcaee, plēctrō dūra nāvis,
dūra fugae mala, dūra bellī.
Ūtrumque sacrō digna silentiō
345
mīrantur umbrae dīcere, sed magis
pugnās et exāctōs tyrannōs
dēnsum umerīs bibit aure volgus.
Quid mīrum, ubi illīs carminibus stupēns
dēmittit ātrās bēlua centiceps
350
aurīs et intortī capillīs
Eumenidum recreantur anguēs?
Quīn et Promētheus et Pelopis parēns
dulcī labōrum dēcipitur sonō
nec cūrat Ōrīōn leōnēs
355
aut timidōs agitāre lyncās.

14

Ēheu fugācēs, Postume, Postume,
lābuntur annī nec pietās moram
rūgīs et īnstantī senectae
adferet indomitaeque mortī,
360
nōn, sī trecēnīs quotquot eunt diēs,
amīce, plācēs inlacrimābilem
Plūtōna taurīs, quī ter amplum
Gēryonēn Tityonque trīstī
compescit undā, scīlicet omnibus
365
quīcumque terrae mūnere vēscimur
ēnāvigandā, sīve rēgēs
sīve inopēs erimus colōnī.
Frūstrā cruentō Mārte carēbimus
frāctīsque raucī flūctibus Hādriae,
370
frūstrā per autumnōs nocentem
corporibus metuēmus Austrum:
vīsendus āter flūmine languidō
Cōcȳtos errāns et Danaī genus
īnfāme damnātusque longī
375
Sīsyphus Aeolidēs labōris.
Linquenda tellūs et domus et placēns
uxor, neque hārum quās colis arborum
tē praeter invīsās cupressōs
ūlla brevem dominum sequētur;
380
absūmet hērēs Caecuba dignior
servāta centum clāvibus et merō
tinguet pavīmentum superbō,
pontificum potiōre cēnīs.

15

Jam pauca arātrō jūgera rēgiae
385
mōlēs relinquent, undique lātius
extenta vīsentur Lucrīnō
stāgna lacū platanusque caelebs
ēvincet ulmōs; tum violāria et
myrtūs et omnis cōpia nārium
390
spargent olīvētīs odōrem
fertilibus dominō priōrī;
tum spissa rāmīs laurea fervidōs
exclūdet ictūs. Nōn ita Rōmulī
praescrīptum et intōnsī Catōnis
395
auspiciīs veterumque normā.
Prīvātus illīs cēnsus erat brevis,
commūne magnum; nūlla decempedīs
mētāta prīvātīs opācam
porticus excipiēbat Arcton,
400
nec fortuītum spernere caespitem
lēgēs sinēbant, oppida pūblicō
sūmptū jubentēs et deōrum
templa novō decorāre saxō.

16

Ōtium dīvōs rogat in patentī
405
prēnsus Aegaeō, simul ātra nūbēs
condidit lūnam neque certa fulgent
sīdera nautīs;
ōtium bellō furiōsa Thrāce,
ōtium Mēdī pharetrā decōrī,
410
Grosphe, nōn gemmīs neque purpurā vē-
nāle neque aurō.
Nōn enim gāzae neque cōnsulāris
summovet līctor miserōs tumultūs
mentis et cūrās laqueāta circum
415
tēcta volantīs.
Vīvitur parvō bene, cui paternum
splendet in mēnsā tenuī salīnum
nec levīs somnōs timor aut cupīdō
sordidus aufert.
420
Quid brevī fortēs jaculāmur aevō
multa? Quid terrās aliō calentīs
sōle mūtāmus? Patriae quis exul
sē quoque fūgit?
Scandit aerātās vitiōsa nāvīs
425
cūra nec turmās equitum relinquit,
ōcior cervīs et agente nimbōs
ōcior Eurō.
Laetus in praesēns animus quod ultrā est
ōderit cūrāre et amāra lentō
430
temperet rīsū: nihil est ab omnī
parte beātum.
Abstulit clārum cita mors Achillem,
longa Tīthōnum minuit senectus,
et mihī forsan, tibi quod negārit,
435
porriget hōra.
Tē gregēs centum Siculaeque circum
mūgiunt vaccae, tibi tollit hinnītum
apta quadrīgīs equa, tē bis Āfrō
mūrice tīnctae
440
vestiunt lānae; mihi parva rūra et
spīritum Grāiae tenuem Camēnae
Parca nōn mendāx dedit et malignum
spernere volgus.

17:

Cūr mē querellīs exanimās tuīs?
445
Nec dīs amīcum est nec mihi tē prius
obīre, Maecēnās, meārum
grande decus columenque rērum.
Ā! tē meae sī partem animae rapit
mātūrior vīs, quid moror altera,
450
nec cārus aequē nec superstes
integer? Ille diēs utramque
dūcet ruīnam. Nōn ego perfidum
dīxit sacrāmentum: ībimus, ībimus,
utcumque praecēdēs, suprēmum
455
carpere iter comitēs parātī.
Mē nec Chimaerae spīritus igneae
nec, sī resurgat centimanus gigās,
dīvellet umquam: sīc potentī
Jūstitiae placitumque Parcīs.
460
Seu Lībra seu mē Scorpios aspicit
formīdolōsus, pars violentior
nātālis hōrae, seu tyrannus
Hesperiae Capricornus undae,
utrumque nostrum incrēdibilī modō
465
cōnsentit astrum; tē Jovis impiō
tūtēla Sāturnō refulgēns
ēripuit volucrīsque Fātī
tardāvit ālās, cum populus frequēns
laetum theātrīs ter crepuit sonum;
470
mē truncus inlāpsus cerēbrō
sustulerat, nisi Faunus ictum
dextrā levāsset, Mercuriālium
cūstōs virōrum. Reddere victimās
aedemque vōtīvam mementō;
475
nōn humilem feriēmus agnam.

18

Nōn ebur neque aureum
meā renīdet in domō lacūnar;
nōn trabēs Hymettiae
premunt columnās ultimā recīsās
480
Āfricā, neque Attalī
ignōtus hērēs rēgiam occupāvī,
nec Lacōnicās mihī
trahunt honestae purpurās clientae.
At fidēs et ingenī
485
benigna vēna est pauperemque dīves
mē petit; nihil suprā
deōs lacessō nec potentem amīcum
largiōra flāgitō,
satis beātus ūnicīs Sabīnīs.
490
Trūditur diēs diē
novaeque pergunt interīre lūnae;
tū secanda marmora
locās sub ipsum fūnus et sepulcrī
inmemor struis domōs
495
marisque Bāis obstrepentis urgēs
summovēre lītora,
parum locūples continente rīpā.
Quid quod usque proximōs
revellis āgrī terminōs et ultrā
500
līmitēs clientium
salīs avārus? Pellitur paternōs
in sinū ferēns deōs
et uxor et vir sordidōsque nātōs.
Nūlla certior tamen
505
rapācis Orcī fīne dēstinātā
aula dīvitem manet
erum. Quid ultrā tendis? Aequa tellūs
pauperī reclūditur
rēgumque puerīs, nec satelles Orcī
510
callidum Promēthea
revēxit aurō captus. Hic superbum
Tantalum atque Tantalī
genus coercet, hic levāre fūnctum
pauperem labōribus
515
vocātus atque nōn vocātus audit.

19

Bacchum in remōtīs carmina rūpibus
vīdī docentem, crēdite posterī,
Nymphāsque discentīs et aurīs
cāpripedum Satyrōrum acūtās.
520
Euhoe, recentī mēns trepidat metū
plēnōque Bacchī pectore turbidum
laetātur. Euhoe, parce Līber,
parce, gravī metuende thyrsō.
Fās pervicācīs est mihi Thȳiadas
525
vīnīque fontem lactis et ūberēs
cantāre rīvōs atque truncīs
lāpsa cavīs iterāre mella;
fās et beātae conjugis additum
stēllīs honōrem tēctaque Pentheī
530
disjecta nōn lēnī ruīnā,
Thrācis et exitium Lycūrgī.
Tū flectis amnēs, tū mare barbarum,
tū sēparātīs ūvidus in jugīs
nōdō coercēs vīperīnō
535
Bistonidum sine fraude crīnīs.
Tū, cum parentis rēgna per arduum
cōhors Gigantum scanderet inpia,
Rhoetum retorsistī leōnis
unguibus horribilīque mālā;
540
quamquam, chorēīs aptior et jocīs
lūdōque dictus, nōn sat idōneus
pugnae ferēbāris; sed īdem
pācis erās mediusque bellī.
Tē vīdit īnsōns Cerberus aureō
545
cornū decōrum lēniter atterēns
caudam et recēdentis trilinguī
ōre pedēs tetigitque crūra.

20

Nōn ūsitātā nec tenuī ferar
pennā bifōrmis per liquidum aethera
550
vātēs neque in terrīs morābor
longius invidiāque major
urbīs relinquam. Nōn ego pauperum
sanguis parentum, nōn ego quem vocās,
dīlēcte Maecēnās, obībō
555
nec Stygiā cohibēbor undā.
Jam jam resīdunt crūribus asperae
pellēs et album mūtor in ālitem
superne nāscunturque lēvēs
per digitōs umerōsque plūmae.
560
Jam Daedalēō ōcior Īcarō
vīsam gementis lītora Bosphorī
Syrtīsque Gaetūlās canōrus
āles Hyperboreōsque campōs.
Mē Colchus et quī dissimulat metum
565
Marsae cohortis Dācus et ultimī
nōscent Gelōnī, mē perītus
discet Hiber Rhodanīque pōtor.
Absint inānī fūnere nēniae
lūctūsque turpēs et querimōniae;
570
conpēsce clāmōrem ac sepulcrī
mitte supervacuōs honōrēs.
Previous Next

Source Text: Syllable level data for this text comes from David Chamberlain, hypotactic.com, CC-BY-4.0.. Public Domain.
Translation, Audio, Morphology, and Analyses AI-generated unless otherwise specified. Copyright LexAudio, LLC.