0:00/ 0:00

Odes

Book 1

Horace

1

Maecēnās atavīs ēdite rēgibus,
ō et praesidium et dulce decus meum,
sunt quōs curriculō pulverem Olympicum
collēgisse juvat mētaque fervidīs
ēvītāta rotīs palmaque nōbilis
5
terrārum dominōs ēvehit ad deōs;
hunc, sī mōbilium turba Quirītium
certat tergeminīs tollere honōribus;
illum, sī propriō condidit horreō
quicquid dē Libycīs verritur āreīs.
10
Gaudentem patriōs findere sarculō
āgrōs Attalicīs condiciōnibus
numquam dēmoveās, ut trabe Cȳpriā
Myrtōum pavidus nauta secet mare.
Luctantem Īcariīs flūctibus Āfricum
15
mercātor metuēns ōtium et oppidī
laudat rūra suī; mox reficit ratēs
quassās, indocilis pauperiem patī.
Est quī nec veteris pōcula Massicī
nec partem solidō dēmere dē diē
20
spernit, nunc viridī membra sub arbutō
strātus, nunc ad aquae lēne caput sacrae.
Multōs castra juvant et lituō tubae
permixtus sonitus bellaque mātribus
dētestāta. Manet sub Jove frīgidō
25
vēnātor tenerae conjugis inmemor,
seu vīsa est catulīs cerva fidēlibus,
seu rūpit teretīs Marsus aper plagās.
Mē doctārum hederae praemia frontium
dīs miscent superīs, mē gelidum nemus
30
Nymphārumque levēs cum Satyrīs chorī
sēcernunt populō, sī neque tībiās
Euterpē cohibet nec Polyhymnia
Lesbōum refugit tendere barbiton.
Quod sī mē lyricīs vātibus īnserēs,
35
sūblīmī feriam sīdera vertice.

2

Jam satis terrīs nivis atque dīrae
grandinis mīsit Pater et rubente
dexterā sacrās jaculātus arcēs
terruit Urbem,
40
terruit gentīs, grave nē redīret
saeculum Pyrrhae nova mōnstra questae,
omne cum Prōteus pecus ēgit altōs
vīsere montīs,
piscium et summā genus haesit ulmō,
45
nōta quae sēdēs fuerat columbīs,
et superjectō pavidae natārunt
aequore dammae.
Vīdimus flāvum Tiberim retortīs
lītore Ētrūscō violenter undīs
50
īre dējectum monumenta rēgis
templaque Vestae,
Īliae dum sē nimium querentī
jactat ultōrem, vagus et sinistrā
lābitur rīpā Jove nōn probante ux-
55
ōrius amnis.
Audiet cīvīs acuisse ferrum,
quō gravēs Persae melius perīrent,
audiet pugnās vitiō parentum
rāra juventus.
60
Quem vocet dīvum populus ruentis
imperī rēbus? Prece quā fatīgent
virginēs sānctae minus audientem
carmina Vestam?
cui dabit partīs scelus expiandī
65
Juppiter? Tandem veniās precāmur,
nūbe candentīs umerōs amictus,
augur Apollō,
sīve tū māvīs, Erycīna rīdēns,
quam Jocus circumvolat et Cupīdō,
70
sīve nēglēctum genus et nepōtēs
respicis, auctor,
heu nimis longō satiāte lūdō,
quem juvat clāmor galeaeque lēvēs,
ācer et Maurī peditis cruentum
75
voltus in hostem,
sīve mūtātā juvenem figūrā
āles in terrīs imitāris, almae
fīlius Mājae, patiēns vocārī
Caesaris ultor.
80
Sērus in caelum redeās diūque
laetus intersīs populō Quirīnī,
nēve tē nostrīs vitiīs inīquum
ōcior aura
tollat; hīc magnōs potius triumphōs,
85
hīc ames dīcī pater atque prīnceps,
neu sinās Mēdōs equitāre inultōs
tē duce, Caesar.

3

Sīc tē dīva potēns Cyprī,
sīc frātrēs Helenae, lūcida sīdera,
90
ventōrumque regat pater
obstrictīs aliīs praeter Iāpyga,
nāvis, quae tibi crēditum
dēbēs Vergilium; fīnibus Atticīs
reddās incolumem precor
95
et servēs animae dīmidium meae.
Illī rōbur et aes triplex
circā pectus erat, quī fragilem trucī
commīsit pelagō ratem
prīmus, nec timuit praecipitem Āfricum
100
dēcertantem Aquilōnibus
nec trīstīs Hyadas nec rabiem Notī,
quō nōn arbiter Hādriae
major, tollere seu pōnere volt freta.
Quem mortis timuit gradum
105
quī siccīs oculīs mōnstra natantia,
quī vīdit mare turbidum et
īnfāmīs scopulōs Ācroceraunia?
Nēquicquam deus abscidit
prūdēns Ōceanō dissociābilī
110
terrās, sī tamen impiae
nōn tangenda ratēs trānsiliunt vada.
Audāx omnia perpetī
gēns hūmāna ruit per vetitum nefās;
audāx Īapetī genus
115
ignem fraude malā gentibus intulit;
post ignem aetheriā domō
subductum maciēs et nova fēbrium
terrīs incubuit cohors
sēmōtīque prius tarda necessitās
120
lētī corripuit gradum.
Expertus vacuum Daedalus āera
pennīs nōn hominī datīs;
perrūpīt Acheronta Herculeus labor.
Nīl mortālibus arduī est;
125
caelum ipsum petimus stultitiā neque
per nostrum patimur scelus
īrācunda Jovem pōnere fulmina.

4

Solvitur ācris hiems grātā vice vēris et Favōnī
trahuntque siccās māchinae carīnās,
130
ac neque jam stabulīs gaudet pecus aut arātor ignī
nec prāta cānīs albicant pruīnīs.
Jam Cytherēa chorōs dūcit Venus imminente lūnā
jūnctaeque Nymphīs Grātiae decentēs
alternō terram quatiunt pede, dum gravīs Cyclōpum
135
Volcānus ārdēns vīsit officīnās.
Nunc decet aut viridī nitidum caput impedīre myrtō
aut flōre, terrae quem ferunt solūtae;
nunc et in umbrōsīs Faunō decet immolāre lūcīs,
seu poscat agna sīve mālit haedō.
140
Pallida Mors aequō pulsat pede pauperum tabernās
rēgumque turrīs. Ō beāte Sēstī,
vītae summa brevis spem nōs vetat inchoāre longam.
Jam tē premet nox fābulaeque Mānēs
et domus exīlis Plūtōnia, quō simul meārīs,
145
nec rēgna vīnī sortiēre tālis
nec tenerum Lycidan mīrābere, quō calet juventus
nunc omnis et mox virginēs tepēbunt.

5

Quis multā gracilis tē puer in rosā
perfūsus liquidīs urget odōribus
150
grātō, Pyrrha, sub antrō?
cui flāvam religās comam,
simplex munditiīs? Heu quotiēns fidem
mūtātōsque deōs flēbit et aspera
nīgrīs aequora ventīs
155
ēmīrābitur īnsolēns,
quī nunc tē fruitur crēdulus aureā,
quī semper vacuam, semper amābilem
spērat, nēscius aurae
fallācis. Miserī, quibus
160
intemptāta nitēs. Mē tabulā sacer
vōtīvā pariēs indicat ūvida
suspendisse potentī
vestīmenta maris deō.

6

Scrībēris Variō fortis et hostium
165
victor, Maeoniī carminis ālite,
quam rem cumque ferōx nāvibus aut equīs
mīles tē duce gesserit.
Nōs, Āgrippa, neque haec dīcere nec gravem
Pēlīdae stomachum cēdere nēsciī,
170
nec cursūs duplicis per mare Ulixeī
nec saevam Pelopis domum
cōnāmur, tenuēs grandia, dum pudor
inbellisque lyrae Mūsa potēns vetat
laudēs ēgregiī Caesaris et tuās
175
culpā dēterere ingenī.
Quis Mārtem tunicā tēctum adamantinā
dignē scrīpserit aut pulvere Trōicō
nīgrum Mērionēn aut ope Palladis
Tȳdīdēn superīs parem?
180
Nōs convīvia, nōs proelia virginum
sectīs in juvenēs unguibus ācrium
cantāmus, vacuī sīve quid ūrimur
nōn praeter solitum levēs.

7

Laudābunt aliī clāram Rhodon aut Mytilēnēn
185
aut Ephesum bimarisve Corinthī
moenia vel Bacchō Thēbās vel Apolline Delphōs
īnsignīs aut Thessala Tempe;
sunt quibus ūnum opus est intāctae Palladis urbem
carmine perpetuō celebrāre et
190
undique dēcerptam frontī praepōnere olīvam;
plūrimus in Jūnōnis honōrem
aptum dīcet equīs Argos dītēsque Mycēnās:
mē nec tam patiēns Lacedaemōn
nec tam Lārīsae percussit campus opīmae
195
quam domus Albuneae resonantis
et praeceps Aniō ac Tīburnī lūcus et ūda
mōbilibus pōmāria rīvīs.
Albus ut obscūrō dēterget nūbila caelō
saepe Notus neque parturit imbrīs
200
perpetuō, sīc tū sapiēns fīnīre mementō
trīstitiam vītaeque labōrēs
mollī, Plance, merō, seu tē fulgentia signīs
castra tenent seu dēnsa tenēbit
Tīburis umbra tuī. Teucer Salamīna patremque
205
cum fugeret, tamen ūda Lyaeō
tempora pōpuleā fertur vīnxisse corōnā,
sīc trīstīs affātus amīcōs:
‘Quō nōs cumque feret melior fortūna parente,
ībimus, ō sociī comitēsque.
210
Nīl dēspērandum Teucrō duce et auspice Teucrō:
certus enim prōmīsit Apollō
ambiguam tellūre novā Salamīna futūram.
Ō fortēs pejōraque passī
mēcum saepe virī, nunc vīnō pellite cūrās;
215
crās ingēns iterābimus aequor.'

8

Lȳdia, dīc, per omnīs
tē deōs ōrō, Sybarin cūr properēs amandō
perdere, cūr aprīcum
ōderit Campum, patiēns pulveris atque sōlis,
220
cūr neque mīlitārīs
inter aequālīs equitet, Gallica nec lupātīs
temperet ōra frēnīs.
Cūr timet flāvum Tiberim tangere? Cūr olīvum
sanguine vīperīnō
225
cautius vītat neque jam līvida gestat armīs
bracchia, saepe discō
saepe trāns fīnem jaculō nōbilis expedītō?
quid latet, ut marīnae
fīlium dīcunt Thetidis sub lacrimōsa Trōjae
230
fūnera, nē virīlis
cultus in caedem et Lyciās prōriperet catervās?

9

Vidēs ut altā stet nive candidum
Sōracte nec jam sustineant onus
silvae labōrantēs gelūque
235
flūmina cōnstiterint acūtō?
Dissolve frīgus ligna super focō
largē repōnēns atque benignius
dēprōme quādrīmum Sabīnā,
ō Thaliarche, merum diōtā.
240
Permitte dīvīs cētera, quī simul
strāvēre ventōs aequore fervidō
dēproeliantīs, nec cupressī
nec veterēs agitantur ornī.
Quid sit futūrum crās, fuge quaerere, et
245
quem fors diērum cumque dabit, lucrō
adpōne nec dulcīs amōrēs
sperne, puer, neque tū chorēās,
dōnec virentī cānitiēs abest
mōrōsa. Nunc et Campus et āreae
250
lēnēsque sub noctem susurrī
compositā repetantur hōrā,
nunc et latentis prōditor intumō
grātus puellae rīsus ab angulō
pignusque dēreptum lacertīs
255
aut digitō male pertinācī.

10

Mercurī, fācunde nepōs Atlantis,
quī ferōs cultūs hominum recentum
vōce fōrmāstī catus et decōrae
mōre palaestrae,
260
tē canam, magnī Jovis et deōrum
nūntium curvaeque lyrae parentem,
callidum quicquid placuit jocōsō
condere fūrtō.
Tē, bovēs ōlim nisi reddidissēs
265
per dolum āmōtās, puerum minācī
vōce dum terret, viduus pharētrā
rīsit Apollō.
Quīn et Ātrīdās duce tē superbōs
Īliō dīvēs Priamus relictō
270
Thessalōsque ignīs et inīqua Trōjae
castra fefellit.
Tū piās laetīs animās repōnis
sēdibus virgāque levem coercēs
aureā turbam, superīs deōrum
275
grātus et īmīs.

11

Tū nē quaesierīs (scīre nefās) quem mihi, quem tibī
fīnem dī dederint, Leuconoē, nec Babylōniōs
temptārīs numerōs. Ut melius quicquid erit patī!
Seu plūrīs hiemēs seu tribuit Juppiter ultimam,
280
quae nunc oppositīs dēbilitat pūmicibus mare
Tyrrhēnum, sapiās, vīna liquēs et spatiō brevī
spem longam resecēs. Dum loquimur, fūgerit invida
aetās: carpe diem, quam minimum crēdula posterō.

12

Quem virum aut hērōa lyrā vel ācrī
285
tībiā sūmis celebrāre, Clīō?
Quem deum? Cujus recinet jocōsa
nōmen imāgō
aut in umbrōsīs Helicōnis ōrīs
aut super Pindō gelidōve in Haemō?
290
Unde vōcālem temere īnsecūtae
Orphea silvae
arte māternā rapidōs morantem
flūminum lāpsūs celerīsque ventōs,
blandum et aurītās fidibus canōrīs
295
dūcere quercūs.
Quid prius dīcam solitīs parentis
laudibus, quī rēs hominum ac deōrum,
quī mare ac terrās variīsque mundum
temperat hōrīs?
300
Unde nīl majus generātur ipsō
nec viget quicquam simile aut secundum;
proximōs illī tamen occupābit
Pallas honōrēs.
Proeliīs audāx, neque tē silēbō,
305
Līber, et saevīs inimīca virgō
bēluīs, nec tē, metuende certā
Phoebe sagittā.
Dīcam et Alcīdēn puerōsque Lēdae,
hunc equīs, illum superāre pugnīs
310
nōbilem; quōrum simul alba nautīs
stēlla refulsit,
dēfluit saxīs agitātus ūmor,
concidunt ventī fugiuntque nūbēs
et mināx, quod sīc voluēre, pontō
315
unda recumbit.
Rōmulum post hōs prius an quiētum
Pompilī rēgnum memorem, an superbōs
Tarquinī fascēs, dubitō, an Catōnis
nōbile lētum.
320
Rēgulum et Scaurōs animaeque magnae
prōdigum Paulum superante Poenō
grātus īnsignī referam Camēnā
Fābriciumque.
Hunc et incōmptīs Curium capillīs
325
ūtilem bellō tulit et Camillum
saeva paupertās et avītus aptō
cum lare fundus.
Crēscit occultō velut arbor aevō
fāma Mārcellī; micat inter omnīs
330
Jūlium sīdus, velut inter ignīs
lūna minōrēs.
Gentis hūmānae pater atque cūstōs,
orte Sāturnō, tibi cūra magnī
Caesaris fātīs data: tū secundō
335
Caesare rēgnēs.
Ille seu Parthōs Latiō imminentīs
ēgerit jūstō domitōs triumphō
sīve subjectōs Orientis ōrae
Sēras et Indōs,
340
tē minor laetum reget aequus orbem:
tū gravī currū quatiēs Olympum,
tū parum castīs inimīca mittēs
fulmina lūcīs.

13

Cum tū, Lȳdia, Tēlephī
345
cervīcem roseam, cērea Tēlephī
laudās bracchia, vae, meum
fervēns difficilī bīle tumet jecur.
Tunc nec mēns mihi nec color
certā sēde manet, ūmor et in genās
350
fūrtim lābitur, arguēns
quam lentīs penitus mācerer ignibus.
Ūror, seu tibi candidōs
turpārunt umerōs inmodicae merō
rixae, sīve puer furēns
355
inpressit memorem dente labrīs notam.
Nōn, sī mē satis audiās,
spērēs perpetuum dulcia barbarē
laedentem ōscula, quae Venus
quīntā parte suī nectaris imbuit.
360
Fēlīcēs ter et amplius
quōs inrupta tenet cōpula nec malīs
dīvolsus querimōniīs
sūprēmā citius solvet amor diē.

14

Ō nāvis, referent in mare tē novī
365
flūctūs. Ō quid agis? Fortiter occupā
portum. Nōnne vidēs ut
nūdum rēmigiō latus,
et mālus celerī saucius Āfricō
antemnāque gemant ac sine fūnibus
370
vix dūrāre carīnae
possint imperiōsius
aequor? Nōn tibi sunt integra lintea,
nōn dī, quōs iterum pressa vocēs malō.
Quamvīs Pontica pīnus,
375
silvae fīlia nōbilis,
jactēs et genus et nōmen inūtile:
nīl pictīs timidus nāvita puppibus
fīdit. Tū, nisi ventīs
dēbēs lūdibrium, cave.
380
Nūper sollicitum quae mihi taedium,
nunc dēsīderium cūraque nōn levis,
interfūsa nitentīs
vītēs aequora Cȳcladās.

15

Pāstor cum traheret per freta nāvibus
385
Īdaeīs Helenēn perfidus hospitam,
ingrātō celerīs obruit ōtiō
ventōs ut caneret fera
Nēreus fāta: ‘Malā dūcis avī domum
quam multō repetet Graecia mīlite,
390
conjūrāta tuās rumpere nūptiās
et rēgnum Priamī vetus.
Heu, heu, quantus equīs, quantus adest virīs
sūdor! Quanta movēs fūnera Dardanae
gentī! Jam galeam Pallas et aegida
395
currūsque et rabiem parat.
Nēquicquam Veneris praesidiō ferōx
pectēs caesariem grātaque fēminīs
inbellī citharā carmina dīvidēs;
nēquicquam thalamō gravīs
400
hastās et calamī spīcula Cnōsiī
vītābis strepitumque et celerem sequī
Ājācem: tamen, heu sērus, adulterōs
crīnēs pulvere collinēs.
Nōn Lāertiadēn, exitium tuae
405
gentis, nōn Pylium Nestora rēspicis?
Urgent inpavidī tē Salamīnius
Teucer, tē Sthenelus sciēns
pugnae, sīve opus est imperitāre equīs,
nōn aurīga piger; Mērionēn quoque
410
nōscēs. Ecce furit tē reperīre atrōx
Tȳdīdēs melior patre,
quem tū, cervus utī vallis in alterā
vīsum parte lupum grāminis inmemor,
sublīmī fugiēs mollis anhēlitū,
415
nōn hoc pollicitus tuae.
Īrācunda diem prōferet Īliō
mātrōnīsque Phrygum classis Achilleī;
post certās hiemēs ūret Achāicus
ignis Īliacās domōs.'
420

16

Ō mātre pulchrā fīlia pulchrior,
quem crīminōsīs cumque volēs modum
pōnēs iambīs, sīve flammā
sīve marī libet Hādriānō.
Nōn Dindymēnē, nōn adytīs quatit
425
mentem sacerdōtum incola Pȳthius,
nōn Līber aequē, nōn acūta
sīc geminant Corybantes aera,
trīstēs ut īrae, quās neque Nōricus
dēterret ēnsis nec mare naufragum
430
nec saevus ignis nec tremendō
Juppiter ipse ruēns tumultū.
Fertur Promētheus addere prīncipī
līmō coāctus particulam undique
dēsectam et īnsānī leōnis
435
vim stomachō apposuisse nostrō.
Īrae Thyestēn exitiō gravī
strāvēre et altīs urbibus ultimae
stetēre causae, cūr perīrent
funditus inprimeretque mūrīs
440
hostīle arātrum exercitus īnsolēns.
Conpēsce mentem: mē quoque pectoris
temptāvit in dulcī juventā
fervor et in celerēs iambōs
mīsit furentem. Nunc ego mītibus
445
mūtāre quaerō trīstia, dum mihī
fīās recantātīs amīca
opprobriīs animumque reddās.

17

Vēlōx amoenum saepe Lucrētilem
mūtat Lycaeō Faunus et igneam
450
dēfendit aestātem capellīs
usque meīs pluviōsque ventōs.
Inpūne tūtum per nemus arbutōs
quaerunt latentīs et thyma dēviae
ōlentis uxōrēs marītī
455
nec viridīs metuunt colūbrās
nec Mārtiālīs haediliae lupōs,
utcumque dulcī, Tyndari, fistulā
vallēs et Ustīcae cubantis
lēvia personuēre saxa.
460
Dī mē tuentur, dīs pietās mea
et Mūsa cordī est. Hīc tibi cōpia
mānābit ad plēnum benignō
rūris honōrum opulenta cornū;
hīc in reductā valle Canīculae
465
vītābis aestūs et fide Tēiā
dīcēs labōrantīs in ūnō
Pēnelopēn vitreamque Circēn;
hīc innocentis pōcula Lesbiī
ducēs sub umbrā nec Semelēius
470
cum Mārte cōnfundet Thyōneus
proelia nec metuēs protervum
suspecta Cȳrum, nē male disparī
incontinentīs īniciat manūs
et scindat haerentem corōnam
475
crīnibus inmeritamque vestem.

18

Nūllam, Vāre, sacrā vīte prius sēveris arborem
circā mīte solum Tīburis et moenia Cātilī;
siccīs omnia nam dūra deus prōposuit neque
mordācēs aliter diffugiunt sollicitūdinēs.
480
Quis post vīna gravem mīlitiam aut pauperiem crepat?
Quis nōn tē potius, Bacche pater, tēque decēns Venus?
Ac nē quis modicī trānsiliat mūnera Līberī,
Centaurēa monet cum Lapithīs rixa super merō
dēbellāta, monet Sīthoniīs nōn levis Euhius,
485
cum fās atque nefās exiguō fīne libīdinum
discernunt avidī. Nōn ego tē, candide Bassareu,
invītum quatiam nec variīs obsita frondibus
sub dīvum rapiam. Saeva tenē cum Berecyntiō
cornū tympana, quae subsequitur caecus amor suī
490
et tollēns vacuum plūs nimiō glōria verticem
arcānīque fidēs prōdiga, perlūcidior vitrō.

19

Māter saeva Cupīdinum
Thēbānaeque jubet mē Semelae puer
et lascīva Licentia
495
fīnītīs animum reddere amōribus.
Ūrit mē Glycerae nitor
splendentis Pariō marmore pūrius;
ūrit grāta protervitās
et voltus nimium lūbricus aspicī.
500
In mē tōta ruēns Venus
Cȳprum dēseruit, nec patitur Scythās
aut versīs animōsum equīs
Parthum dīcere nec quae nihil attinent.
Hīc vīvum mihi caespitem, hīc
505
verbēnās, puerī, pōnite tūraque
bīmī cum paterā merī:
mactātā veniet lēnior hostiā.

20

Vīle pōtābis modicīs Sabīnum
cantharīs, Graecā quod ego ipse testā
510
conditum lēvī, datus in theātrō
cum tibi plausus,
cāre Maecēnās eques, ut paternī
flūminis rīpae simul et jocōsa
redderet laudēs tibi Vāticānī
515
montis imāgō.
Caecubum et prēlō domitam Calēnō
tū bibēs ūvam; mea nec Falernae
temperant vītēs neque Formiānī
pōcula collēs.
520

21

Dīānam tenerae dīcite virginēs,
intōnsum, puerī, dīcite Cynthium
Lātōnamque suprēmō
dīlēctam penitus Jovī;
vōs laetam fluviīs et nemorum comā,
525
quaecumque aut gelidō prōminet Algidō,
nīgrīs aut Erymanthī
silvīs aut viridis Gragī;
vōs Tempē totidem tollite laudibus
nātālemque, marēs, Dēlon Apollinis
530
īnsignemque pharētrā
frāternāque umerum lyrā.
Hic bellum lacrimōsum, hic miseram famem
pestemque ā populō et prīncipe Caesare in
Persās atque Britannōs
535
vestrā mōtus aget prece.

22

Integer vītae scelerisque pūrus
nōn eget Maurīs jaculīs neque arcū
nec venēnātīs gravidā sagittīs,
Fusce, pharētrā,
540
sīve per Syrtīs iter aestuōsās
sīve factūrus per inhospitālem
Caucasum vel quae loca fābulōsus
lambit Hydaspēs.
Namque mē silvā lupus in Sabīnā,
545
dum meam cantō Lalagēn et ultrā
terminum cūrīs vagor expedītīs,
fūgit inermem,
quāle portentum neque mīlitāris
Daunias lātīs alit aesculētīs
550
nec Jubae tellūs generat, leōnum
ārida nūtrīx.
Pōne mē pīgrīs ubi nūlla campīs
arbor aestīvā recreātur aurā,
quod latus mundī nebulae malusque
555
Juppiter urget;
pōne sub currū nimium propinquī
sōlis in terrā domibus negātā:
dulce rīdentem Lalagēn amābō,
dulce loquentem.
560

23

Vītās hinnuleō mē similis, Chloē,
quaerentī pavidam montibus āviīs
mātrem nōn sine vānō
aurārum et siluae metū.
Nam seu mōbilibus vēris inhorruit
565
adventus foliīs, seu viridēs rubum
dīmōvēre lacertae,
et corde et genibus tremit.
Atquī nōn ego tē, tīgris ut aspera
Gaetūlusve leō, frangere persequor:
570
tandem dēsine mātrem
tempestīva sequī virō.

24

Quis dēsīderiō sit pudor aut modus
tam cārī capitis? Praecipe lūgubrīs
cantūs, Melpomenē, cui liquidam pater
575
vōcem cum citharā dedit.
Ergō Quīntilium perpetuus sopor
urget? cui Pudor et Jūstitiae soror,
incorrupta Fidēs, nūdaque Vēritās
quandō ūllum inveniet parem?
580
Multīs ille bonīs flēbilis occidit,
nūllī flēbilior quam tibi, Vergilī.
Tū frūstrā pius, heu, nōn ita crēditum
poscis Quīntilium deōs.
Quid sī Thrēiciō blandius Orpheō
585
audītam moderēre arboribus fidem?
Num vānae redeat sanguis imāginī,
quam virgā semel horridā,
nōn lēnis precibus fāta reclūdere,
nīgrō compulerit Mercurius gregī?
590
dūrum: sed levius fit patientiā
quicquid corrigere est nefās.

25

Parcius jūnctās quatiunt fenestrās
jactibus crēbrīs juvenēs protervī
nec tibī somnōs adimunt amatque
595
jānua līmen,
quae prius multum facilis movēbat
cardinēs. Audīs minus et minus jam:
‘Mē tuō longās pereunte noctēs,
Lȳdia, dormīs?'
600
Invicem moechōs anus arrogantīs
flēbis in sōlō levis angiportū
Thrāciō bacchante magis sub inter
lūnia ventō,
cum tibī flāgrāns amor et libīdō,
605
quae solet mātrēs furiāre equōrum,
saeviet circā jecur ulcerōsum
nōn sine questū,
laeta quod pūbēs hederā virentī
gaudeat pullā magis atque myrtō,
610
āridās frondēs hiemis sodālī
dēdicet Eurō.

26

Mūsīs amīcus trīstitiam et metūs
trādam protervīs in mare Crēticum
portāre ventīs, quis sub Arctō
615
rēx gelidae metuātur ōrae,
quid Tīridātēn terreat, ūnicē
sēcūrus. Ō quae fontibus integrīs
gaudēs, aprīcōs necte flōrēs,
necte meō Lamiae corōnam,
620
Pimplēa dulcis. Nīl sine tē meī
prōsunt honōrēs; hunc fidibus novīs,
hunc Lesbiō sacrāre plēctrō
tēque tuāsque decet sorōrēs.

27

Nātīs in ūsum laetitiae scyphīs
625
pugnāre Thrācum est; tollite barbarum
mōrem verēcundumque Bacchum
sanguineīs prohibēte rixīs.
Vīnō et lucernīs Mēdus acīnacēs
immāne quantum discrepat; impium
630
lēnīte clāmōrem, sodālēs,
et cubitō remanēte pressō.
Voltis sevērī mē quoque sūmere
partem Falernī? Dīcat Opūntiae
frāter Megyllae quō beātus
635
volnere, quā pereat sagittā.
Cessat voluntās? Nōn aliā bibam
mercēde. Quae tē cumque domat Venus
nōn ērubēscendīs adūrit
ignibus ingenuōque semper
640
amōre peccās. Quicquid habēs, age,
dēpōne tūtīs auribus. Ā! miser,
quantā labōrābās Charybdī,
digne puer meliōre flammā.
Quae sāga, quis tē solvere Thessalīs
645
māgus venēnīs, quis poterit deus?
vix inligātum tē trifōrmī
Pēgasus expediet Chimaerā.

28

Tē maris et terrae numerōque carentis harēnae
mēnsōrem cohibent, Archȳta,
650
pulveris exiguī prope lātum parva Matīnum
mūnera nec quicquam tibi prōdest
āeriās temptāsse domōs animōque rotundum
percurrisse polum moritūrō.
Occidit et Pelopis genitor, convīva deōrum,
655
Tīthōnusque remōtus in aurās
et Jovis arcānīs Mīnōs admissūs habentque
Tartara Panthoidēn iterum Orcō
dēmissum, quamvīs clipeō Trōjāna refīxō
tempora testātus nihil ultrā
660
nervōs atque cutem mortī concesserat ātrae,
jūdice tē nōn sordidus auctor
nātūrae vērīque. Sed omnīs ūna manet nox
et calcanda semel via lētī.
Dant aliōs Furiae torvō spectācula Mārtī,
665
exitiō est avidum mare nautīs;
mixta senum ac juvenum dēnsentur fūnera, nūllum
saeva caput Prōserpina fugit.
Mē quoque dēvēxī rapidus comes Ōrīōnis
Illyricīs Notus obruit undīs.
670
At tū, nauta, vagae nē parce malignus harēnae
ossibus et capitī nec humātō
particulam dare: sīc, quodcumque minābitur Eurus
flūctibus Hesperiīs, Venusīnae
plectantur silvae tē sospite multaque mercēs,
675
unde potest, tibi dēfluat aequō
ab Jove Neptūnōque sacrī cūstōde Tarentī.
Nēglegis inmeritīs nocitūram
postmodo tē natīs fraudem committere? Fors et
dēbita jūra vicēsque superbae
680
tē maneant ipsum: precibus nōn linquar inultīs
tēque piācula nūlla resolvent.
Quamquam festīnās, nōn est mora longa; licēbit
injectō ter pulvere currās.

29

Iccī, beātīs nunc Arabum invidēs
685
gāzīs et ācrem mīlitiam parās
nōn ante dēvictīs Sabaeae
rēgibus horribilīque Mēdō
nectis catēnās? Quae tibi virginum
spōnsō necātō barbara serviet?
690
puer quis ex aulā capillīs
ad cyathum statuētur ūnctīs,
doctus sagittās tendere Sēricās
arcū paternō? Quis neget arduīs
prōnōs relābī posse rīvōs
695
montibus et Tiberim revertī,
cum tū coēmptōs undique nōbilīs
librōs Panaetī Sōcraticam et domum
mūtāre lōrīcīs Hibērīs,
pollicitus meliōra, tendis?
700

30

Ō Venus rēgīna Cnidī Paphīque,
sperne dīlēctam Cypron et vocantis
tūre tē multō Glycerae decōram
trānsfer in aedem.
Fervidus tēcum puer et solūtīs
705
Grātiae zōnīs properentque Nymphae
et parum cōmis sine tē Juventās
Mercuriusque.

31

Quid dēdicātum poscit Apollinem
vātēs? Quid ōrat, dē paterā novum
710
fundēns liquōrem? Nōn opīmae
Sardiniae segetēs ferācēs,
nōn aestuōsae grāta Calābriae
armenta, nōn aurum aut ebur Indicum,
nōn rūra, quae Līris quiētā
715
mordet aquā taciturnus amnis.
Premant Calēnā falce quibus dedit
Fortūna vītem, dīves et aureīs
mercātor exsiccet culillīs
vīna Syrā reparāta merce,
720
dīs cārus ipsīs, quippe ter et quater
annō revīsēns aequor Atlanticum
inpūne: mē pascust olīvae,
mē cichorēa levēsque malvae.
Fruī parātīs et validō mihī,
725
Lātōe, dōnēs, at, precor, integrā
cum mente, nec turpem senectam
dēgere nec citharā carentem.

32

Poscimur. Sī quid vacuī sub umbrā
lūsimus tēcum, quod et hunc in annum
730
vīvat et plūrīs, age, dīc Latīnum,
barbite, carmen,
Lesbiō prīmum modulāte cīvī,
quī, ferōx bellō, tamen inter arma,
sīve jactātam religārat ūdō
735
lītore nāvem,
Līberum et Mūsās Veneremque et illī
semper haerentem puerum canēbat
et Lycum nīgrīs oculīs nigrōque
crīne decōrum.
740
Ō decus Phoebī et dapibus suprēmī
grāta testūdō Jovis, ō labōrum
dulce lēnīmen, mihi cumque salvē
rīte vocantī.

33

Albī, nē doleās plūs nimiō memor
745
inmītis Glycerae neu miserābilīs
dēscantēs elegōs, cūr tibi jūnior
laesā praeniteat fide.
Īnsignem tenuī fronte Lycōrida
Cȳrī torret amor, Cȳrus in asperam
750
dēclīnat Pholoēn: sed prius Āpulīs
jungentur capreae lupīs
quam turpī Pholoē peccet adulterō.
Sīc vīsum Venerī, cui placet imparīs
fōrmās atque animōs sub juga aēnea
755
saevō mittere cum jocō.
Ipsum mē melior cum peteret Venus,
grātā dētinuit compede Myrtalē
lībertīna, fretīs ācrior Hādriae
curvantis Calabrōs sinūs.
760

34

Parcus deōrum cultor et īnfrequēns,
īnsānientis dum sapientiae
cōnsultus errō, nunc retrōrsum
vēla dare atque iterāre cursūs
cōgor relictōs: namque Diespiter
765
ignī coruscō nūbila dīvidēns
plērumque, per pūrum tonantīs
ēgit equōs volucremque currum,
quō brūta tellūs et vaga flūmina,
quō Styx et invīsī horrida Taenarī
770
sēdēs Atlantēusque fīnis
concutitur. Valet īma summīs
mūtāre et īnsignem attenuat deus,
obscūra prōmēns; hinc apicem rapāx
Fortūna cum strīdōre acūtō
775
sustulit, hīc posuisse gaudet.

35

Ō dīva, grātum quae regis Antium,
praesēns vel īmō tollere dē gradū
mortāle corpus vel superbōs
vertere fūneribus triumphōs,
780
tē pauper ambit sollicitā prece
rūris colōnus, tē dominam aequoris
quīcumque Bīthȳnā lacessit
Carpathium pelagus carīnā.
Tē Dācus asper, tē profugī Scythae,
785
urbēsque gentēsque et Latium ferōx
rēgumque mātrēs barbarōrum et
purpureī metuunt tyrannī,
injūriōsō nē pede prōruās
stantem columnam, neu populus frequēns
790
ad arma cessantīs, ad arma
concitet imperiumque frangat.
Tē semper anteit serva Necessitās,
clāvōs trabālīs et cuneōs manū
gestāns aēnā nec sevērus
795
uncus abest liquidumque plumbum;
tē Spēs et albō rāra Fidēs colit
vēlāta pannō nec comitem abnegat,
utcumque mūtātā potentīs
veste domōs inimīca linquis;
800
at volgus īnfīdum et meretrīx retrō
perjūra cēdit, diffugiunt cadīs
cum faece siccātīs amīcī,
ferre jugum pariter dolōsī.
Servēs itūrum Caesarem in ultimōs
805
orbis Britannōs et juvenum recēns
exāmen Ēōīs timendum
partibus Ōceanōque rūbrō.
Heu heu, cicātrīcum et sceleris pudet
frātrumque. Quid nōs dūra refūgimus
810
aetās, quid intāctum nefāstī
līquimus? Unde manum juventūs
metū deōrum continuit? Quibus
pepercit ārīs? Ō utinam novā
incūde diffingās retūsum in
815
Massagetās Arabāsque ferrum!

36

Et tūre et fidibus juvat
plācāre et vitulī sanguine dēbitō
cūstōdēs Numidae deōs,
quī nunc Hesperiā sospes ab ultimā
820
cārīs multa sodālibus,
nūllī plūra tamen dīvidit ōscula
quam dulcī Lamiae, memor
actae nōn aliō rēge puertiae
mūtātaeque simul togae.
825
Cressā nē careat pulchra diēs notā
neu prōmptae modus amphorae
neu mōrem in Salium sit requiēs pedum
neu multī Damalis merī
Bassum Thrēiciā vincat amystide
830
neu dēsint epulīs rosae
neu vīvāx apium neu breve līlium.
Omnēs in Damalīn putrēs
dēpōnent oculōs nec Damalis novō
dīvellētur adulterō
835
lascīvīs hederīs ambitiōsior.

37

Nunc est bibendum, nunc pede līberō
pulsanda tellus, nunc Saliāribus
ōrnāre pulvīnar deōrum
tempus erat dapibus, sodālēs.
840
Antehāc nefās dēprōmere Caecubum
cellīs avītīs, dum Capitōliō
rēgīna dēmentīs ruīnās
fūnus et imperiō parābat
contāminātō cum grege turpium
845
morbō virōrum, quidlibet impotēns
spērāre fortūnāque dulcī
ēbria. Sed minuit furōrem
vix ūna sospes nāvis ab ignibus,
mentemque lymphātam Mareōticō
850
redēgit in vērōs timōrēs
Caesar, ab Ītaliā volantem
rēmīs adurgēns, accipiter velut
mollīs columbās aut leporem citus
vēnātor in campīs nivālis
855
Haemoniae, daret ut catēnīs
fātāle mōnstrum. Quae generōsius
perīre quaerēns nec muliēbriter
expāvit ēnsem nec latentīs
classe citā reparāvit ōrās,
860
ausa et jacentem vīsere rēgiam
voltū serēnō, fortis et asperās
tractāre serpentēs, ut ātrum
corpore conbiberet venēnum,
dēlīberātā morte ferōcior:
865
saevīs Liburnīs scīlicet invidēns
prīvāta dēdūcī superbō,
nōn humilis mulier, triumphō.

38

Persicōs ōdī, puer, apparātūs,
displicent nexae philyrā corōnae,
870
mitte sectārī, rosa quō locōrum
sēra morētur.
Simplicī myrtō nihil adlabōrēs
sēdulus, cūrō: neque tē ministrum
dēdecet myrtus neque mē sub artā
875
vīte bibentem.
Next

Source Text: Syllable level data for this text comes from David Chamberlain, hypotactic.com, CC-BY-4.0.. Public Domain.
Translation, Audio, Morphology, and Analyses AI-generated unless otherwise specified. Copyright LexAudio, LLC.