0:00
Satires
Juvenal
10
Quamvis digressu veteris confusus amici
342
laudo tamen, vacuis quod sedem figere Cumis
343
destinet atque unum civem donare Sibyllae.
344
ianua Baiarum est et gratum litus amoeni
345
secessus, ego vel Prochytam praepono Suburae;
346
nam quid tam miserum, tam solum vidimus, ut non
347
deterius credas horrere incendia, lapsus
348
tectorum adsiduos ac mille pericula saevae
349
urbis et Augusto recitantes mense poetas?
350
Sed dum tota domus raeda componitur una,
351
substitit ad veteres arcus madidamque Capenam,
352
hic, ubi nocturnae Numa constituebat amicae,
353
nunc sacri fontis nemus et delubra locantur
354
Iudaeis, quorum cophinus faenumque supellex
355
(omnis enim populo mercedem pendere iussa est
356
arbor et eiectis mendicat silva Camenis).
357
in vallem Egeriae descendimus et speluncas
358
dissimiles veris, quanto praesentius esset
359
numen aquis, viridi si margine clauderet undas
360
herba, nec ingentium violarent marmora tofum.
361
Hic tunc Vmbricius quando artibus, inquit, ‘honestis
362
nullus in urbe locus, nulla emolumenta laborum,
363
res hodie minor est here quam fuit atque eadem cras
364
deteret exiguis aliquid, proponimus illuc
365
ire, fatigatas ubi Daedalus exuit alas,
366
dum nova canities, dum prima et recta senectus,
367
dum superest Lachesi quod torqueat et pedibus me
368
porto meis nullo dextram subeunte bacillo.
369
cedamus patria, vivant Artorius istic
370
et Catulus, maneant qui nigrum in candida vertunt,
371
quis facile est aedem conducere flumina portus,
372
siccandam eluviem, portandum ad busta cadaver,
373
et praebere caput domina venale sub hasta,
374
quondam hi cornicines et municipalis harenae
375
perpetui comites notaeque per oppida buccae
376
munera nunc edunt et, verso pollice vulgus
377
cum iubet, occidunt populariter; inde reversi
378
conducunt foricas, et cur non omnia, cum sint
379
quales ex humili magna ad fastigia rerum
380
extollit quotiens voluit Fortuna iocari?
381
Quid Romae faciam? mentiri nescio: librum,
382
11
si malus est, nequeo laudare et poscere; motus
383
astrorum ignoro; funus promittere patris
384
nec volo nec possum; ranarum viscera numquam
385
inspexi; ferre ad nuptam quae mittit adulter,
386
quae mandat, norunt alii; me nemo ministro
387
fur erit, atque ideo nulli comes exeo tamquam
388
mancus et extinctae corpus non utile dextrae,
389
quis nunc diligitur nisi conscius et cui fervens
390
aestuat occultis animus semperque tacendis?
391
nil tibi se debere putat, nil conferet umquam,
392
participem qui te secreti fecit honesti:
393
carus erit Verri qui Verrem tempore quo vult
394
accusare potest, tanti tibi non sit opaci
395
omnis harena Tagi quodque in mare volvitur aurum,
396
ut somno careas ponendaque praemia sumas
397
tristis, et a magno semper timearis amico.
398
Quae nunc divitibus gens acceptissima nostris
399
et quos praecipue fugiam, properabo fateri,
400
nec pudor opstabit. non possum ferre, Quirites,
401
Graecam urbem; quamvis quota portio faecis Achaei?
402
12
iam pridem Syrus in Tiberim defluxit Orontes,
403
et linguam et mores et cum tibicine chordas
404
obliquas nec non gentilia tympana secum
405
vexit et ad circum iussas prostare puellas.
406
ite, quibus grata est picta lupa barbara mitra!
407
rusticus ille tuus sumit trechedipna, Quirine,
408
et ceromatico fert niceteria collo,
409
hic alta Sicyone, ast hic Amydone relicta,
410
hic Andro, ille Samo, hic Trallibus aut Alabandis
411
Esquilias dictumque petunt a vimine collem,
412
viscera magnarum domuum dominique futuri,
413
ingenium velox, audacia perdita, sermo
414
promptus et Isaeo torrentior: ede quid illum
415
esse putes? quemvis hominem secum attulit ad nos:
416
grammaticus rhetor geometres pictor aliptes
417
augur schoenobates medicus magus: omnia novit
418
Graeculus esuriens; in caelum iusseris ibit.
419
in summa non Maurus erat neque Sarmata nec Thrax
420
qui sumpsit pinnas, mediis sed natus Athenis.
421
Horum ego non fugiam conchylia? me prior ille
422
signabit fultusque toro meliore recumbet,
423
advectus Romam quo pruna et cottona vento?
424
usque adeo nihil est, quod nostra infantia caelum
425
hausit Aventini baca nutrita Sabina?
426
Quid quod adulandi gens prudentissima laudat
427
sermonem indocti, faciem deformis amici,
428
et longum invalidi collum cervicibus aequat
429
Herculis Antaeum procul a tellure tenentis,
430
miratur vocem angustam, qua deterius nec
431
ille sonat quo mordetur gallina marito?
432
haec eadem licet et nobis laudare, sed illis
433
creditur, an melior, cum Thaida sustinet aut cum
434
uxorem comoedus agit vel Dorida nullo
435
cultam palliolo? mulier nempe ipsa videtur,
436
non persona, loqui; vacua et plana omnia dicas
437
infra ventriculum et tenui distantia rima.
438
nec tamen Antiochus nec erit mirabilis illic
439
aut Stratocles aut cum molli Demetrius Haemo:
440
natio comoeda est. rides, maiore caehinno
441
13
concutitur; flet, si lacrimas conspexit amici,
442
nec dolet; igniculum brumae si tempore poscas,
443
accipit endromidem; si dixeris aestuo, sudat.
444
non sumus ergo pares: melior, qui semper et omni
445
nocte dieque potest aliena sumere vultum
446
a facie, iactare manus, laudare paratus,
447
si bene ructavit, si rectum minxit amicus,
448
si trulla inverso crepitum dedit aurea fundo.
449
Praeterea sanctum nihil est neque ab inguine tutum,
450
non matrona Laris, non filia virgo, neque ipse
451
sponsus levis adhuc, non filius ante pudicus;
452
horum si nihil est, aviam resupinat amici,
453
scire volunt secreta domus atque inde timeri.
454
et quoniam coepit Graecorum mentio, transi
455
gymnasia atque audi facinus maioris abollae.
456
Stoicus occidit Baream delator amicum
457
discipulumque senex, ripa nutritus in illa,
458
ad quam Gorgonei delapsa est pinna caballi.
459
non est Romano cuiquam locus hic, ubi regnat
460
Protogenes aliquis vel Diphilus aut Hermarchus,
461
qui gentis vitio numquam partitur amicum,
462
solus habet, nam cum facilem stillavit in aurem
463
exiguum de naturae patriaeque veneno,
464
limine summoveor, perierunt tempora longi
465
servitii; nusquam minor est iactura clientis.
466
Quod porro officium, ne nobis blandiar, aut quod
467
pauperis hic meritum, si curet nocte togatus
468
currere, cum praetor lictorem impellat et ire
469
praecipitem iubeat dudum vigilantibus orbis,
470
ne prior Albinam et Modiam collega salutet?
471
divitis hic servo claudit latus ingenuorum
472
filius; alter enim quantum in legione tribuni
473
accipiunt donat Calvinae vel Catienae,
474
ut semel aut iterum super illam palpitet; at tu,
475
cum tibi vestiti facies scorti placet, haeres
476
et dubitas alta Chionen deducere sella,
477
da testem Romae tam sanctum quam fuit hospes
478
numinis Idaei, procedat vel Numa vel qui
479
servavit trepidam flagranti ex aede Minervam:
480
protinus ad censum, de moribus ultima fiet
481
quaestio. ‘quot pascit servos? quot possidet agri
482
iugera? quam multa magnaque paropside cenat?’
483
14
quantum quisque sua nummorum servat in arca,
484
tantum habet et fidei, iures licet et Samothracum
485
et nostrorum aras, contemnere fulmina pauper
486
creditur atque deos dis ignoscentibus ipsis.
487
Quid quod materiam praebet causasque iocorum
488
omnibus hic idem, si foeda et scissa lacerna,
489
si toga sordidula est et rupta calceus alter
490
pelle patet, vel si consuto vulnere crassum
491
atque recens linum ostendit non una cicatrix?
492
nil habet infelix paupertas durius in se,
493
quam quod ridiculos homines facit. exeat, inquit,
494
“si pudor est, et de pulvino surgat equestri
495
cuius res legi non sufficit, et sedeant hic
496
lenonum pueri quocumque ex fornice nati;
497
hic plaudat nitidi praeconis filius inter
498
pinnirapi cultos iuvenes iuvenesque lanistae”:
499
sic libitum vano, qui nos distinxit, Othoni.
500
quis gener hic placuit censu minor atque puellae
501
sarcinulis impar? quis pauper scribitur heres?
502
quando in consilio est aedilibus? agmine facto
503
debuerant olim tenues migrasse Quirites.
504
Haut facile emergunt quorum virtutibus opstat
505
res angusta domi, sed Romae durior illis
506
conatus: magno hospitium miserabile, magno
507
servorum ventres, et frugi cenula magno,
508
fictilibus cenare pudet, quod turpe negabis
509
translatus subito ad Marsos mensamque Sabellam
510
contentusque illic Veneto duroque cucullo.
511
Pars magna Italiae est, si verum admittimus, in qua
512
nemo togam sumit nisi mortuus, ipsa dierum
513
festorum herboso colitur si quando theatro
514
maiestas tandemque redit ad pulpita notum
515
exodium, cum personae pallentis hiatum
516
in gremio matris formidat rusticus infans,
517
aequales habitus illic similesque videbis
518
orchestram et populum, clari velamen honoris
519
sufficiunt tunicae summis aedilibus albae,
520
hic ultra vires habitus nitor, hic aliquid plus
521
quam satis est interdum aliena sumitur arca.
522
commune id vitium est, hic vivimus ambitiosa
523
paupertate omnes, quid te moror? omnia Romae
524
cum pretio, quid das, ut Cossum aliquando salutes,
525
ut te respiciat clauso Veiento labello?
526
ille metit barbam, crinem hic deponit amati;
527
plena domus libis venalibus; accipe, et istud
528
fermentum tibi habe: praestare tributa clientes
529
15
cogimur et cultis augere peculia servis.
530
Quis timet aut timuit gelida Praeneste ruinam
531
aut positis nemorosa inter iuga Volsiniis aut
532
simplicibus Gabiis aut proni Tiburis arce?
533
nos urbem colimus tenui tibicine fultam
534
magna parte sui; nam sic labentibus obstat
535
vilicus et, veteris rimae cum texit hiatum,
536
securos pendente iubet dormire ruina,
537
vivendum est illic ubi nulla incendia, nulli
538
nocte metus, iam poscit aquam, iam frivola transfert
539
Vcalegon, tabulata tibi iam tertia fumant:
540
tu nescis; nam si gradibus trepidatur ab imis,
541
ultimus ardebit quem tegula sola tuetur
542
a pluvia, molles ubi reddunt ova columbae,
543
lectus erat Codro Procula minor, urceoli sex
544
ornamentum abaci nec non et parvulus infra
545
cantharus et recubans sub eodem marmore Chiron,
546
iamque vetus graecos servabat cista libellos
547
et divina opici rodebant carmina mures,
548
nil habuit Codrus, quis enim negat? et tamen illud
549
perdidit infelix totum nihil, ultimus autem
550
aerumnae est cumulus, quod nudum et frusta rogantem
551
nemo cibo, nemo hospitio tectoque iuvabit.
552
Si magna Asturici cecidit domus, horrida mater,
553
pullati proceres, differt vadimonia praetor,
554
tum gemimus casus urbis, tunc odimus ignem,
555
ardet adhuc, et iam accurrit qui marmora donet,
556
conferat inpensas; hic nuda et candida signa,
557
hic aliquid praeclarum Euphranoris et Polycliti,
558
hic Asianorum vetera ornamenta deorum,
559
hic libros dabit et forulos mediamque Minervam,
560
hic modium argenti, meliora ac plura reponit
561
Persicus, orborum lautissimus et merito iam
562
suspectus tamquam ipse suas incenderit aedes.
563
Si potes avelli circensibus, optima Sorae
564
aut Fabrateriae domus aut Frusinone paratur
565
quanti nunc tenebras unum conducis in annum.
566
hortulus hic puteusque brevis nec reste movendus
567
in tenuis plantas facili diffunditur haustu,
568
vive bidentis amans et culti vilicus horti,
569
unde epulum possis centum dare Pythagoreis.
570
est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu
571
unius sese dominum fecisse lacertae.
572
Plurimus hic aeger moritur vigilando (set ipsum
573
languorem peperit cibus inperfectus et haerens
574
ardenti stomacho), nam quae meritoria somnum
575
admittunt? magnis opibus dormitur in urbe.
576
inde caput morbi, raedarum transitus arto
577
vicorum in flexu et stantis convicia mandrae
578
eripient somnum Druso vitulisque marinis.
579
si vocat officium, turba cedente vehetur
580
dives et ingenti curret super ora Liburna
581
atque obiter leget aut scribet vel dormiet intus;
582
namque facit somnum clausa lectica fenestra,
583
ante tamen veniet: nobis properantibus opstat
584
unda prior, magno populus premit agmine lumbos
585
qui sequitur; ferit hic cubito, ferit assere duro
586
alter, at hic tignum capiti incutit, ille metretam.
587
16
pinguia crura luto, planta mox undique magna
588
calcor, et in digito clavus mihi militis haeret.
589
Nonne vides quanto celebretur sportula fumo?
590
centum convivae, sequitur sua quemque culina.
591
Corbulo vix ferret tot vasa ingentia, tot res
592
inpositas capiti, quas recto vertice portat
593
servulus infelix et cursu ventilat ignem,
594
scinduntur tunicae sartae modo, longa coruscat
595
serraco veniente abies, atque altera pinum
596
plaustra vehunt; nutant alte populoque minantur.
597
nam si procubuit qui saxa Ligustica portat
598
axis et eversum fudit super agmina montem,
599
quid superest de corporibus? quis membra, quis ossa
600
invenit? obtritum vulgi perit omne cadaver
601
more animae, domus interea secura patellas
602
iam lavat et bucca foculum excitat et sonat unctis
603
striglibus et pleno componit lintea guto.
604
haec inter pueros varie properantur, at ille
605
iam sedet in ripa taetrumque novicius horret,
606
porthmea nec sperat caenosi gurgitis alnum
607
infelix nec habet quem porrigat ore trientem.
608
Respice nunc alia ac diversa pericula noctis:
609
quod spatium tectis sublimibus unde cerebrum
610
testa ferit, quotiens rimosa et curta fenestris
611
vasa cadant, quanto percussum pondere signent
612
et laedant silicem, possis ignavus haberi
613
et subiti casus inprovidus, ad cenam si
614
intestatus eas: adeo tot fata, quot illa
615
nocte patent vigiles te praetereunte fenestrae.
616
ergo optes votumque feras miserabile tecum,
617
ut sint contentae patulas defundere pelves.
618
Ebrius ac petulans, qui nullum forte cecidit,
619
dat poenas, noctem patitur lugentis amicum
620
Pelidae, cubat in faciem, mox deinde supinus;
621
ergo non aliter poterit dormire: quibusdam
622
somnum rixa facit, sed quamvis improbus annis
623
atque mero fervens, cavet hunc, quem coccina laena
624
vitari iubet et comitum longissimus ordo,
625
multum praeterea flammarum et aenea lampas;
626
me, quem luna solet deducere vel breve lumen
627
candelae, cuius dispenso et tempero filum,
628
contemnit, miserae cognosce prohoemia rixae,
629
si rixa est, ubi tu pulsas, ego vapulo tantum,
630
stat contra starique iubet: parere necesse est;
631
nam quid agas, cum te furiosus cogat et idem
632
fortior? unde venis?, exclamat, ‘cuius aceto,
633
17
cuius conche tumes? quis tecum sectile porrum
634
sutor et elixi vervecis labra comedit?
635
nil mihi respondes? aut dic aut accipe calcem.
636
ede ubi consistas; in qua te quaero proseucha?’
637
dicere si temptes aliquid tacitusve recedas,
638
tantumdem est: feriunt pariter, vadimonia deinde
639
irati faciunt, libertas pauperis haec est:
640
pulsatus rogat et pugnis concisus adorat
641
ut liceat paucis cum dentibus inde reverti.
642
Nec tamen haec tantum metuas, nam qui spoliet te
643
non derit clausis domibus, postquam omnis ubique
644
fixa catenatae siluit compago tabernae.
645
interdum et ferro subitus grassator agit rem;
646
armato quotiens tutae custode tenentur
647
et Pomptina palus et Gallinaria pinus,
648
sic inde huc omnes tamquam ad vivaria currunt
649
qua fornace graves, qua non incude catenae?
650
maximus in vinclis ferri modus, ut timeas ne
651
vomer deficiat, ne marrae et sarcula desint.
652
felices proavorum atavos, felicia dicas
653
saecula quae quondam sub regibus atque tribunis
654
viderunt uno contentam carcere Romam.
655
His alias poteram et pluris subnectere causas;
656
sed iumenta vocant et sol inclinat, eundum est;
657
nam mihi commota iam dudum mulio virga
658
adnuit. ergo vale nostri memor, et quotiens te
659
Roma tuo refici properantem reddet Aquino,
660
me quoque ad Helvinam Cererem vestramque Dianam
661
converte a Cumis, saturarum ego, ni pudet illas,
662
auditor gelidos veniam caligatus in agros.’
663