0:00
Amores
Book 1
Ovid
0
Quī modo Nāsōnis fuerāmus quīnque libellī,
1
trēs sumus; hoc illī praetulit auctor opus.
2
ut jam nūlla tibī nōs sit lēgisse voluptās,
3
at levior dēmptīs poena duōbus erit.
4
1
Arma gravī numerō violentaque bella parābam
5
ēdere, māteriā conveniente modīs.
6
pār erat īnferior versus: rīsisse Cupīdō
7
dīcitur atque ūnum surripuisse pedem.
8
‘Quis tibi, saeve puer, dedit hoc in carmina jūris?
9
Pīeridum vātēs, nōn tua turba sumus.
10
quid, sī praeripiat flāvae Venus arma Minervae,
11
ventilet accēnsās flāva Minerva facēs?
12
quis probet in silvīs Cererem rēgnāre jugōsīs,
13
lēge pharetrātae Virginis arva colī?
14
crīnibus īnsignem quis acūtā cuspide Phoebum
15
īnstruat, Āoniam Mārte movente lyram?
16
sunt tibi magna, puer, nimiumque potentia rēgna;
17
cūr opus adfectās, ambitiōse, novum?
18
an, quod ubīque, tuum est? tua sunt Helicōnia Tempē?
19
vix etiam Phoebō jam lyra tūta sua est?
20
cum bene surrēxit versū nova pāgina prīmō,
21
attenuat nervōs proximus ille meōs;
22
nec mihi māteria est numerīs leviōribus apta,
23
aut puer aut longās cōmpta puella comās.’
24
Questus eram, pharetrā cum prōtinus ille solūtā
25
lēgit in exitium spīcula facta meum,
26
lūnāvitque genū sinuōsum fortiter arcum,
27
‘quod’ que ‘canās, vātēs, accipe’ dīxit ‘opus!’
28
Mē miserum! certās habuit puer ille sagittās.
29
ūror, et in vacuō pectore rēgnat Amor.
30
Sex mihi surgat opus numerīs, in quīnque resīdat:
31
ferrea cum vestrīs bella valēte modīs!
32
cingere lītoreā flāventia tempora myrtō,
33
Mūsa, per ūndēnōs ēmodulanda pedēs!
34
2
Esse quid hoc dīcam, quod tam mihi dūra videntur
35
strāta, neque in lectō pallia nostra sedent,
36
et vacuus somnō noctem, quam longa, perēgī,
37
lassaque versātī corporis ossa dolent?
38
nam, puto, sentīrem, sīquō temptārer amōre.
39
an subit et tēctā callidus arte nocet?
40
sīc erit; haesērunt tenuēs in corde sagittae,
41
et possessa ferus pectora versat Amor.
42
Cēdimus, an subitum luctandō accendimus ignem?
43
cēdāmus! leve fit, quod bene fertur, onus.
44
vīdī ego jactātās mōtā face crēscere flammās
45
et rūrsus nūllō concutiente morī.
46
verbera plūra ferunt, quam quōs juvat ūsus arātrī,
47
dētractant prēnsī dum juga prīma bovēs.
48
asper equus dūrīs contunditur ōra lupātīs,
49
frēna minus sentit, quisquis ad arma facit.
50
ācrius invītōs multōque ferōcius urget
51
quam quī servitium ferre fatentur Amor.
52
Ēn ego cōnfiteor! tua sum nova praeda, Cupīdō;
53
porrigimus victās ad tua jūra manūs.
54
nīl opus est bellō veniam pācemque rogāmus;
55
nec tibi laus armīs victus inermis erō.
56
necte comam myrtō, māternās junge columbās;
57
quī deceat, currum vitricus ipse dabit,
58
inque datō currū, populō clāmante triumphum,
59
stābis et adjūnctās arte movēbis avēs.
60
dūcentur captī juvenēs captaeque puellae;
61
haec tibi magnificus pompa triumphus erit.
62
ipse ego, praeda recēns, factum modo vulnus habēbō
63
et nova captīvā vincula mente feram.
64
Mēns Bona dūcētur manibus post terga retortīs,
65
et Pudor, et castrīs quidquid Amōris obēst.
66
omnia tē metuent; ad tē sua bracchia tendēns
67
vulgus ‘iō’ magnā vōce ‘triumphe!’ canet.
68
blanditiae comitēs tibi erunt Errorque Furorque,
69
adsiduē partēs turba secūta tuās.
70
hīs tū mīlitibus superās hominēsque deōsque;
71
haec tibi sī dēmās commoda, nūdus eris.
72
Laeta triumphantī dē summō māter Olympō
73
plaudet et adpositās sparget in ōra rosās.
74
tū pinnās gemmā, gemmā variante capillōs
75
ībis in aurātīs aureus ipse rotīs.
76
tunc quoque nōn paucōs, sī tē bene nōvimus, ūrēs;
77
tunc quoque praeteriēns vulnera multa dabis.
78
nōn possunt, licet ipse velīs, cessāre sagittae;
79
fervida vīcīnō flamma vapōre nocet.
80
tālis erat domitā Bacchus Gangētide terrā;
81
tū gravis ālitibus, tigribus ille fuit.
82
Ergō cum possim sacrī pars esse triumphī,
83
parce tuās in mē perdere, victor, opēs!
84
adspice cognātī fēlīcia Caesaris arma
85
quā vīcit, victōs prōtegit ille manū.
86
3
Jūsta precor: quae mē nūper praedāta puella est,
87
aut amet aut faciat, cūr ego semper amem!
88
ā, nimium voluī tantum patiātur amārī;
89
audierit nostrās tot Cytherēa precēs!
90
Accipe, per longōs tibi quī dēserviat annōs;
91
accipe, quī pūrā nōrit amāre fidē!
92
sī mē nōn veterum commendant magna parentum
93
nōmina, sī nostrī sanguinis auctor eques,
94
nec meus innumerīs renovātur campus arātrīs,
95
temperat et sūmptūs parcus uterque parēns
96
at Phoebus comitēsque novem vītisque repertor
97
hāc faciunt, et mē quī tibi dōnat, Amor,
98
et nūllī cessūra fidēs, sine crīmine mōrēs
99
nūdaque simplicitās purpureusque pudor.
100
nōn mihi mīlle placent, nōn sum dēsultor amōris:
101
tū mihi, sīqua fidēs, cūra perennis eris.
102
tēcum, quōs dederint annōs mihi fīla sorōrum,
103
vīvere contingat tēque dolente morī!
104
tē mihi māteriem fēlīcem in carmina praebē
105
prōvenient causā carmina digna suā.
106
carmine nōmen habent exterrita cornibus Īō
107
et quam flūmineā lūsit adulter ave,
108
quaeque super pontum simulātō vecta juvencō
109
virgineā tenuit cornua vāra manū.
110
nōs quoque per tōtum pariter cantābimur orbem,
111
jūnctaque semper erunt nōmina nostra tuīs.
112
4
Vir tuus est epulās nōbīs aditūrus eāsdem
113
ultima cēna tuō sit, precor, illa virō!
114
ergō ego dīlēctam tantum convīva puellam
115
adspiciam? tangī quem juvet, alter erit,
116
alteriusque sinūs aptē subjecta fovēbis?
117
iniciet collō, cum volet, ille manum?
118
dēsino mīrārī, positō quod candida vīnō
119
Atracis ambiguōs trāxit in arma virōs.
120
nec mihi silva domus, nec equō mea membra cohaerent
121
vix ā tē videor posse tenēre manūs!
122
Quae tibi sint facienda tamen cognōsce, nec Eurīs
123
dā mea nec tepidīs verba ferenda Notīs!
124
ante venī, quam vir nec quid, sī vēneris ante,
125
possit agī videō; sed tamen ante venī.
126
cum premet ille torum, vultū comes ipsa modestō
127
ībis, ut accumbās clam mihi tange pedem!
128
mē spectā nūtūsque meōs vultumque loquācem;
129
excipe fūrtīvās et refer ipsa notās.
130
verba superciliīs sine vōce loquentia dīcam;
131
verba legēs digitīs, verba notāta merō.
132
cum tibi succurret Veneris lascīvia nostrae,
133
purpureās tenerō pollice tange genās.
134
sīquid erit, dē mē tacitā quod mente querāris,
135
pendeat extrēmā mollis ab aure manus.
136
cum tibi, quae faciam, mea lūx, dīcamve, placēbunt,
137
versētur digitīs ānulus usque tuīs.
138
tange manū mēnsam, tangunt quō mōre precantēs,
139
optābis meritō cum mala multa virō.
140
Quod tibi miscuerit, sapiās, bibat ipse, jubētō;
141
tū puerum leviter posce, quod ipsa volēs.
142
quae tū reddiderīs ego prīmus pōcula sūmam,
143
et, quā tū biberīs, hāc ego parte bibam.
144
sī tibi forte dabit, quod praegustāverit ipse,
145
reice lībātōs illius ōre cibōs.
146
nec premat inpositīs sinitō tua colla lacertīs,
147
mīte nec in rigidō pectore pōne caput;
148
nec sinus admittat digitōs habilēsve papillae;
149
ōscula praecipuē nūlla dedisse velīs!
150
ōscula sī dederīs, fīam manifēstus amātor
151
et dicam ‘mea sunt!’ iniciamque manum.
152
Haec tamen adspiciam, sed quae bene pallia cēlant,
153
illa mihī caecī causa timōris erunt.
154
nec femorī committe femur nec crūre cohaerē
155
nec tenerum dūrō cum pede junge pedem.
156
multa miser timeō, quia fēcī multa protervē,
157
exemplīque metū torqueor, ecce, meī.
158
saepe mihī dominaeque meae properāta voluptās
159
veste sub injectā dulce perēgit opus.
160
hoc tū nōn faciēs; sed, nē fēcisse putēris,
161
cōnscia dē tergō pallia dēme tuō.
162
vir bibat usque rogā precibus tamen ōscula dēsint!
163
dumque bibit, fūrtim sī potes, adde merum.
164
sī bene conpositus somnō vīnōque jacēbit,
165
cōnsilium nōbīs rēsque locusque dabunt.
166
cum surgēs abitūra domum, surgēmus et omnēs,
167
in medium turbae fac memor agmen eās.
168
agmine mē inveniēs aut inveniēris in illō:
169
quidquid ibī poteris tangere, tange, meī.
170
Mē miserum! monuī, paucās quod prōsit in hōrās;
171
sēparor ā dominā nocte jubente meā.
172
nocte vir inclūdet, lacrimīs ego maestus obortīs,
173
quā licet, ad saevās prōsequar usque forēs.
174
ōscula jam sūmet, jam nōn tantum ōscula sūmet:
175
quod mihi dās fūrtim, jūre coācta dabis.
176
vērum invīta datō potes hoc similisque coāctae;
177
blanditiae taceant, sitque maligna Venus.
178
sī mea vōta valent, illum quoque nē juvet, optō;
179
sī minus, at certē tē juvet inde nihil.
180
sed quaecumque tamen noctem fortūna sequētur,
181
crās mihi cōnstantī vōce dedisse negā!
182
5
Aestus erat, mediamque diēs exēgerat hōram;
183
adposuī mediō membra levanda torō.
184
pars adaperta fuit, pars altera clausa fenestrae;
185
quāle ferē silvae lūmen habēre solent,
186
quālia sublūcent fugiente crepuscula Phoebō,
187
aut ubi nox abiit, nec tamen orta diēs.
188
illa verēcundīs lūx est praebenda puellīs,
189
quā timidus latebrās spēret habēre pudor.
190
ecce, Corinna venit, tunicā vēlāta recīnctā,
191
candida dīviduā colla tegente comā
192
quāliter in thalamōs fāmōsa Semīramis īsse
193
dīcitur, et multīs Lais amāta virīs.
194
Dēripuī tunicam nec multum rāra nocēbat;
195
pugnābat tunicā sed tamen illa tegī.
196
quae cum ita pugnāret, tamquam quae vincere nōllet,
197
victa est nōn aegrē prōditiōne suā.
198
ut stetit ante oculōs positō vēlāmine nostrōs,
199
in tōtō nusquam corpore menda fuit.
200
quōs umerōs, quālēs vīdī tetigīque lacertōs!
201
fōrma papillārum quam fuit apta premī!
202
quam castīgātō plānus sub pectore venter!
203
quantum et quāle latus! quam juvenāle femur!
204
Singula quid referam? nīl nōn laudābile vīdī
205
et nūdam pressī corpus ad usque meum.
206
Cētera quis nescit? lassī requiēvimus ambō.
207
prōveniant mediī sīc mihi saepe diēs!
208
6
Jānitor indignum! dūrā religāte catēnā,
209
difficilem mōtō cardine pande forem!
210
quod precor, exiguum est aditū fac jānua parvō
211
oblīquum capiat sēmiadaperta latus.
212
longus amor tālēs corpus tenuāvit in ūsūs
213
aptaque subductō pondere membra dedit.
214
ille per excubiās cūstōdum lēniter īre
215
mōnstrat: inoffēnsōs dērigit ille pedēs.
216
At quondam noctem simulācraque vāna timēbam;
217
mīrābar, tenebrīs quisquis itūrus erat.
218
rīsit, ut audīrem, tenerā cum mātre Cupīdō
219
et leviter ‘fīēs tū quoque fortis’ ait.
220
nec mora, vēnit amor: nōn umbrās nocte volantīs,
221
nōn timeō strictās in mea fāta manūs.
222
tē nimium lentum timeō, tibi blandior ūnī;
223
tū, mē quō possīs perdere, fulmen habēs.
224
Adspice utī videās, inmītia claustra relaxā
225
ūda sit ut lacrimīs jānua facta meīs!
226
certē ego, cum positā stārēs ad verbera veste,
227
ad dominam prō tē verba tremente tulī.
228
ergō quae valuit prō tē quoque grātia quondam
229
heu facinus! prō mē nunc valet illa parum?
230
redde vicem meritīs! grātō licet esse quod optās.
231
tempora noctis eunt; excute poste seram!
232
Excute! sīc, inquam, longā relevēre catēnā,
233
nec tibi perpetuō serva bibātur aqua!
234
ferreus ōrantem nēquīquam, jānitor, audīs,
235
rōboribus dūrīs jānua fulta riget.
236
urbibus obsessīs clausae mūnīmina portae
237
prōsunt; in mediā pāce quid arma timēs?
238
quid faciēs hostī, quī sīc exclūdis amantem?
239
tempora noctis eunt; excute poste seram!
240
Nōn ego mīlitibus veniō comitātus et armīs;
241
sōlus eram, sī nōn saevus adesset Amor.
242
hunc ego, sī cupiam, nusquam dīmittere possum;
243
ante vel ā membrīs dīvidar ipse meīs.
244
ergō Amor et modicum circā mea tempora vīnum
245
mēcum est et madidīs lāpsa corōna comīs.
246
arma quis haec timeat? quis nōn eat obvius illīs?
247
tempora noctis eunt; excute poste seram!
248
Lentus es: an somnus, quī tē male perdat, amantis
249
verba dat in ventōs aure repulsa tuā?
250
at, meminī, prīmō, cum tē cēlāre volēbam,
251
pervigil in mediae sīdera noctis erās.
252
forsitan et tēcum tua nunc requiēscit amīca
253
heu, melior quantō sors tua sorte meā!
254
dummodo sīc, in mē dūrae trānsīte catēnae!
255
tempora noctis eunt; excute poste seram!
256
Fallimur, an versō sonuērunt cardine postēs,
257
raucaque concussae signa dedēre forēs?
258
fallimur: inpulsa est animōsō jānua ventō.
259
ei mihi, quam longē spem tulit aura meam!
260
sī satis es raptae, Boreā, memor Ōrīthyiae,
261
hūc ades et surdās flāmine tunde forīs!
262
urbe silent tōtā, vitreōque madentia rōre
263
tempora noctis eunt; excute poste seram!
264
Aut ego jam ferrōque ignīque parātior ipse,
265
quem face sustineō, tēcta superba petam.
266
nox et Amor vīnumque nihil moderābile suādent;
267
illa pudōre vacat, Līber Amorque metū.
268
omnia cōnsūmpsī, nec tē precibusque minīsque
269
mōvimus, ō foribus dūrior ipse tuīs.
270
nōn tē fōrmōsae decuit servāre puellae
271
līmina, sollicitō carcere dignus erās.
272
Jamque pruīnōsus mōlītur Lūcifer axēs,
273
inque suum miserōs excitat āles opus.
274
at tū, nōn laetīs dētracta corōna capillīs,
275
dūra super tōtā līmina nocte jacē!
276
tū dominae, cum tē prōjectam māne vidēbit,
277
temporis absūmptī tam male testis eris.
278
Quāliscumque valē sentīque abeuntis honōrem;
279
lente nec admissō turpis amante, valē!
280
vōs quoque, crūdēlēs rigidō cum līmine postēs
281
dūraque cōnservae ligna, valēte, forēs!
282
7
Adde manūs in vincla meās (meruēre catēnās)
283
dum furor omnis abit, sīquis amīcus ades!
284
nam furor in dominam temerāria bracchia mōvit;
285
flet mea vaesānā laesa puella manū.
286
tunc ego vel cārōs potuī violāre parentēs
287
saeva vel in sānctōs verbera ferre deōs!
288
Quid? nōn et clipeī dominus septemplicis Ājāx
289
strāvit dēprēnsōs lāta per arva gregēs,
290
et, vindex in mātre patris, malus ultor, Orestēs
291
ausus in arcānās poscere tēla deās?
292
ergō ego dīgestōs potuī laniāre capillōs?
293
nec dominam mōtae dēdecuēre comae.
294
sīc fōrmōsa fuit. tālem Schoenēida dicam
295
Maenaliās arcū sollicitāsse ferās;
296
tālis perjūrī prōmissaque vēlaque Thēsei
297
flēvit praecipitēs Cressa tulisse Notōs;
298
sīc, nisi vittātīs quod erat Cassandra capillīs,
299
prōcubuit templō, casta Minerva, tuō.
300
Quis mihi nōn ‘dēmēns!’ quis nōn mihi ‘barbare!’ dīxit?
301
ipsa nihil; pavidō est lingua retenta metū.
302
sed tacitī fēcēre tamen convīcia vultūs;
303
ēgit mē lacrimīs ōre silente reum.
304
ante meōs umerīs vellem cecidisse lacertōs;
305
ūtiliter potuī parte carēre meī.
306
in mea vaesānās habuī dispendia vīrēs
307
et valuī poenam fortis in ipse meam.
308
quid mihi vōbīscum, caedis scelerumque ministrae?
309
dēbita sacrilegae vincla subīte manūs!
310
an, sī pulsāssem minimum dē plēbe Quirītem,
311
plecterer in dominam jūs mihi majus erit?
312
pessima Tȳdīdēs scelerum monimenta relīquit.
313
ille deam prīmus perculit alter ego!
314
et minus ille nocēns. mihi, quam profitēbar amāre
315
laesa est; Tȳdīdēs saevus in hoste fuit.
316
Ī nunc, magnificōs victor mōlīre triumphōs,
317
cinge comam laurō vōtaque redde Jovī,
318
quaeque tuōs currūs comitantum turba sequētur,
319
clāmet ‘iō! fortī victa puella virō est!’
320
ante eat effūsō trīstis captīva capillō,
321
sī sinerent laesae, candida tōta, genae.
322
aptius impressīs fuerat līvēre labellīs
323
et collum blandī dentis habēre notam.
324
dēnique, sī tumidī rītū torrentis agēbar,
325
caecaque mē praedam fēcerat īra suam,
326
nōnne satis fuerat timidae inclāmāsse puellae,
327
nec nimium rigidās intonuisse minās,
328
aut tunicam ā summā dīdūcere turpiter ōrā
329
ad mediam? mediae zōna tulisset opem.
330
At nunc sustinuī raptīs ā fronte capillīs
331
ferreus ingenuās ungue notāre genās.
332
adstitit illa āmēns albō et sine sanguine vultū,
333
caeduntur Pariīs quālia saxa jugīs.
334
exanimīs artūs et membra trementia vīdī
335
ut cum pōpuleās ventilat aura comās,
336
ut lēnī Zephyrō gracilis vibrātur harundō,
337
summave cum tepidō stringitur unda Notō;
338
suspēnsaeque diū lacrimae flūxēre per ōra,
339
quāliter abjectā dē nive mānat aqua.
340
tunc ego mē prīmum coepī sentīre nocentem
341
sanguis erant lacrimae, quās dabat illa, meus.
342
ter tamen ante pedēs voluī prōcumbere supplex;
343
ter formīdātās reppulit illa manūs.
344
At tū nē dubitā minuet vindicta dolōrem
345
prōtinus in vultūs unguibus īre meōs.
346
nec nostrīs oculīs nec nostrīs parce capillīs:
347
quamlibet īnfirmās adjuvat īra manūs;
348
nēve meī sceleris tam trīstia signa supersint,
349
pōne recompositās in statiōne comās!
350
8
Est quaedam quīcumque volet cognōscere lēnam,
351
audiat! est quaedam nōmine Dipsas anus.
352
ex rē nōmen habet: nigrī nōn illa parentem
353
Memnonis in roseīs sōbria vīdit equīs.
354
illa magās artēs Aeaeaque carmina nōvit
355
inque caput liquidās arte recurvat aquās;
356
scit bene, quid grāmen, quid tortō concita rhombō
357
līcia, quid valeat vīrus amantis equae.
358
cum voluit, tōtō glomerantur nūbila caelō;
359
cum voluit, pūrō fulget in orbe diēs.
360
sanguine, sīqua fidēs, stillantia sīdera vīdī;
361
purpureus Lūnae sanguine vultus erat.
362
hanc ego nocturnās versam volitāre per umbrās
363
suspicor et plūmā corpus anīle tegī.
364
suspicor, et fāma est. oculīs quoque pūpula duplex
365
fulminat, et geminō lūmen ab orbe venit.
366
ēvocat antīquīs proavōs atavōsque sepulcrīs
367
et solidam longō carmine findit humum.
368
Haec sibi prōposuit thalamōs temerāre pudīcōs;
369
nec tamen ēloquiō lingua nocente caret.
370
fors mē sermōnī testem dedit; illa monēbat
371
tālia, mē duplicēs occuluēre forēs:
372
‘scīs here tē, mea lūx, juvenī placuisse beātō?
373
haesit et in vultū cōnstitit usque tuō.
374
et cūr nōn placeās? nūllī tua fōrma secunda est;
375
mē miseram, dignus corpore cultus abest!
376
tam fēlīx essēs quam fōrmōsissima, vellem
377
nōn ego, tē factā dīvite, pauper erō.
378
stēlla tibi oppositī nocuit contrāria Mārtis.
379
Mārs abiit; signō nunc Venus apta suō.
380
prōsit ut adveniēns, ēn adspice! dīves amātor
381
tē cupiit; cūrae, quid tibi dēsit, habet.
382
est etiam faciēs, quā sē tibi conparet, illī;
383
sī tē nōn ēmptam vellet, emendus erat.’
384
Ērubuit. ‘decet alba quidem pudor ōra, sed iste,
385
sī simulēs, prōdest; vērus obēsse solet.
386
cum bene dējectīs gremium spectābis ocellīs,
387
quantum quisque ferat, respiciendus erit.
388
forsitan inmundae Tatiō rēgnante Sabīnae
389
nōluerint habilēs plūribus esse virīs;
390
nunc Mārs externīs animōs exercet in armīs,
391
at Venus Aenēae rēgnat in urbe suī.
392
lūdunt fōrmōsae; casta est, quam nēmo rogāvit
393
aut, sī rūsticitās nōn vetat, ipsa rogat.
394
hās quoque, quae frontis rūgās in vertice portant,
395
excute; dē rūgīs crīmina multa cadent.
396
Pēnelopē juvenum vīrēs temptābat in arcū;
397
quī latus argueret, corneus arcus erat.
398
lābitur occultē fallitque volūbilis aetās,
399
ut celer admissīs lābitur amnis aquīs.
400
aera nitent ūsū, vestis bona quaerit habērī,
401
cānescunt turpī tēcta relicta sitū
402
fōrma, nisi admittās, nūllō exercente senēscit.
403
nec satis effectūs ūnus et alter habent;
404
certior ē multīs nec tam invidiōsa rapīna est.
405
plēna venit cānīs dē grege praeda lupīs.
406
Ecce, quid iste tuus praeter nova carmina vātēs
407
dōnat? amātōris mīlia multa legēs.
408
ipse deus vātum pallā spectābilis aureā
409
tractat inaurātae cōnsona fīla lyrae.
410
quī dabit, ille tibī magnō sit major Homērō;
411
crēde mihī, rēs est ingeniōsa dare.
412
nec tū, sīquis erit capitis mercēde redēmptus,
413
dēspice; gypsātī crīmen ināne pedis.
414
nec tē dēcipiant veterēs circum ātria cērae.
415
tolle tuōs tēcum, pauper amātor, avōs!
416
quī, quia pulcher erit, poscet sine mūnere noctem,
417
quod det, amātōrem flāgitet ante suum!
418
Parcius exigitō pretium, dum rētia tendis,
419
nē fugiant; captōs lēgibus ūre tuīs!
420
nec nocuit simulātus amor; sine, crēdat amārī,
421
et cave nē grātīs hic tibi cōnstet amor!
422
saepe negā noctēs. capitis modo finge dolōrem,
423
et modo, quae causās praebeat, Īsis erit.
424
mox recipe, ut nūllum patiendī colligat ūsum,
425
nēve relentēscat saepe repulsus amor.
426
surda sit ōrantī tua jānua, laxa ferentī;
427
audiat exclūsī verba receptus amāns;
428
et, quasi laesa prior, nōnnumquam īrāscere laesō
429
vānēscit culpā culpa repēnsa tuā.
430
sed numquam dederīs spatiōsum tempus in īram:
431
saepe simultātēs īra morāta facit.
432
quīn etiam discant oculī lacrimāre coāctī,
433
et faciant ūdās illa vel ille genās;
434
nec, sīquem fallēs, tū perjūrāre timētō
435
commodat in lūsūs nūmina surda Venus.
436
servus et ad partēs sollers ancilla parentur,
437
quī doceant, aptē quid tibi possit emī;
438
et sibi pauca rogent multōs sī pauca rogābunt,
439
postmodo dē stipulā grandis acervus erit.
440
et soror et māter, nūtrīx quoque carpat amantem;
441
fit cito per multās praeda petīta manūs.
442
cum tē dēficient poscendī mūnera causae,
443
nātālem lībō testificāre tuum!
444
Nē sēcūrus amet nūllō rīvāle, cavētō;
445
nōn bene, sī tollās proelia, dūrat amor.
446
ille virī videat tōtō vestīgia lectō
447
factaque lascīvīs līvida colla notīs.
448
mūnera praecipuē videat, quae mīserit alter.
449
sī dederit nēmō, Sacra roganda Via est.
450
cum multa abstulerīs, ut nōn tamen omnia dōnet,
451
quod numquam reddās, commodet, ipsa rogā!
452
lingua juvet mentemque tegat blandīre nocēque;
453
inpia sub dulcī melle venēna latent.
454
Haec sī praestiterīs ūsū mihi cognita longō,
455
nec tulerint vōcēs ventus et aura meās,
456
saepe mihī dīcēs vīvae bene, saepe rogābis,
457
ut mea dēfūnctae molliter ossa cubent.’
458
Vōx erat in cursū, cum mē mea prōdidit umbra,
459
at nostrae vix sē continuēre manūs,
460
quīn albam rāramque comam lacrimōsaque vīnō
461
lūmina rūgōsās distraherentque genās.
462
dī tibi dent nūllōsque Larēs inopemque senectam,
463
et longās hiemēs perpetuamque sitim!
464
9
Mīlitat omnis amāns, et habet sua castra Cupīdō;
465
Attice, crēde mihi, mīlitat omnis amāns.
466
quae bellō est habilis, Venerī quoque convenit aetās.
467
turpe senex mīles, turpe senīlis amor.
468
quōs petiēre ducēs animōs in mīlite fortī,
469
hōs petit in sociō bella puella virō.
470
pervigilant ambō; terrā requiēscit uterque
471
ille forēs dominae servat, at ille ducis.
472
mīlitis officium longa est via; mitte puellam,
473
strēnuus exēmptō fīne sequētur amāns.
474
ībit in adversōs montēs duplicātaque nimbō
475
flūmina, congestās exteret ille nivēs,
476
nec freta pressūrus tumidōs causābitur Eurōs
477
aptaque verrendīs sīdera quaeret aquīs.
478
quis nisi vel mīles vel amāns et frīgora noctis
479
et dēnsō mixtās perferet imbre nivēs?
480
mittitur īnfēstōs alter speculātor in hostēs;
481
in rīvāle oculōs alter, ut hoste, tenet.
482
ille gravēs urbēs, hic dūrae līmen amīcae
483
obsidet; hic portās frangit, at ille forēs.
484
Saepe sopōrātōs invādere prōfuit hostēs
485
caedere et armātā vulgus inerme manū.
486
sīc fera Thrēiciī cecidērunt agmina Rhēsī,
487
et dominum captī dēseruistis equī.
488
nempe marītōrum somnīs ūtuntur amantēs,
489
et sua sōpītīs hostibus arma movent.
490
cūstōdum trānsīre manūs vigilumque catervās
491
mīlitis et miserī semper amantis opus.
492
Mārs dubius nec certa Venus; victīque resurgunt,
493
quōsque negēs umquam posse jacere, cadunt.
494
Ergō dēsidiam quīcumque vocābat amōrem,
495
dēsinat. ingeniī est experientis amor.
496
ārdet in abductā Brīsēide magnus Achillēs
497
dum licet, Argēās frangite, Trōes, opēs!
498
Hector ab Andromachēs conplexibus ībat ad arma,
499
et, galeam capitī quae daret, uxor erat.
500
summa ducum, Atrīdēs, vīsā Priamēide fertur
501
Maenadis effūsīs obstipuisse comīs.
502
Mārs quoque dēprēnsus fabrīlia vincula sēnsit;
503
nōtior in caelō fābula nūlla fuit.
504
ipse ego sēgnis eram discīnctaque in ōtia nātus;
505
mollierant animōs lectus et umbra meōs.
506
inpulit ignāvum fōrmōsae cūra puellae
507
jussit et in castrīs aera merēre suīs.
508
inde vidēs agilem nocturnaque bella gerentem.
509
quī nōlet fierī dēsidiōsus, amet!
510
10
Quālis ab Eurōtā Phrygiīs āvecta carīnīs
511
conjugibus bellī causa duōbus erat,
512
quālis erat Lēdē, quam plūmīs abditus albīs
513
callidus in falsā lūsit adulter ave,
514
quālis Amȳmōnē siccīs errāvit in agrīs,
515
cum premeret summī verticis urna comās
516
tālis erās; aquilamque in tē taurumque timēbam,
517
et quidquid magnō dē Jove fēcit amor.
518
Nunc timor omnis abest, animīque resānuit error,
519
nec faciēs oculōs jam capit ista meōs.
520
cūr sim mūtātus, quaeris? quia mūnera poscis.
521
haec tē nōn patitur causa placēre mihi.
522
dōnec erās simplex, animum cum corpore amāvī;
523
nunc mentis vitiō laesa figūra tua est.
524
et puer est et nūdus Amor; sine sordibus annōs
525
et nūllās vestēs, ut sit apertus, habet.
526
quid puerum Veneris pretiō prōstāre jubētis?
527
quō pretium condat, nōn habet ille sinum!
528
nec Venus apta ferīs Veneris nec fīlius armīs,
529
nōn decet inbellēs aera merēre deōs.
530
Stat meretrīx certō cuivīs mercābilis aere,
531
et miserās jussō corpore quaerit opēs;
532
dēvovet imperium tamen haec lēnōnis avārī
533
et, quod vōs facitis sponte, coācta facit.
534
Sūmite in exemplum pecudēs ratiōne carentēs;
535
turpe erit, ingenium mītius esse ferīs.
536
nōn equa mūnus equum, nōn taurum vacca poposcit;
537
nōn ariēs placitam mūnere captat ovem.
538
sōla virō mulier spoliīs exultat adēmptīs,
539
sōla locat noctēs, sōla licenda venit,
540
et vēndit quod utrumque juvat quod uterque petēbat,
541
et pretium, quantī gaudeat ipsa, facit.
542
quae Venus ex aequō ventūra est grāta duōbus,
543
altera cūr illam vēndit et alter emit?
544
cūr mihi sit damnō, tibi sit lucrōsa voluptās,
545
quam sociō mōtū fēmina virque ferunt?
546
Nōn bene conductī vēndunt perjūria testēs,
547
nōn bene sēlēctī jūdicis arca patet.
548
turpe reōs ēmptā miserōs dēfendere linguā;
549
quod faciat magnī, turpe tribūnal, opēs;
550
turpe torī reditū cēnsūs augēre paternōs,
551
et faciem lucrō prōstituisse suam.
552
grātia prō rēbus meritō dēbētur inēmptīs;
553
prō male conductō grātia nūlla torō.
554
omnia conductor solvit; mercēde solūtā
555
nōn manet officiō dēbitor ille tuō.
556
parcite, fōrmōsae, pretium prō nocte pacīscī;
557
nōn habet ēventūs sordida praeda bonōs.
558
nōn fuit armillās tantī pepigisse Sabīnās,
559
ut premerent sacrae virginis arma caput;
560
ē quibus exierat, trājēcit vīscera ferrō
561
fīlius, et poenae causa monīle fuit.
562
Nec tamen indignum est ā dīvite praemia poscī;
563
mūnera poscentī quod dare possit, habet.
564
carpite dē plēnīs pendentēs vītibus ūvās;
565
praebeat Alcinoī pōma benignus ager!
566
officium pauper numeret studiumque fidemque;
567
quod quis habet, dominae cōnferat omne suae.
568
est quoque carminibus meritās celebrāre puellās
569
dōs mea; quam voluī, nōta fit arte meā.
570
scindentur vestēs, gemmae frangentur et aurum;
571
carmina quam tribuent, fāma perennis erit.
572
nec dare, sed pretium poscī dēdignor et ōdī;
573
quod nego poscentī, dēsine velle, dabō!
574
11
Colligere incertōs et in ōrdine pōnere crīnēs
575
docta neque ancillās inter habenda Napē,
576
inque ministeriīs fūrtīvae cognita noctis
577
ūtilis et dandīs ingeniōsa notīs
578
saepe venīre ad mē dubitantem hortāta Corinnam,
579
saepe labōrantī fīda reperta mihi
580
accipe et ad dominam perarātās māne tabellās
581
perfer et obstantēs sēdula pelle morās!
582
nec silicum vēnae nec dūrum in pectore ferrum,
583
nec tibi simplicitās ōrdine major adest.
584
crēdibile est et tē sēnsisse Cupīdinis arcūs
585
in mē mīlitiae signa tuēre tuae!
586
sī quaeret quid agam, spē noctis vīvere dīcēs;
587
cētera fert blandā cēra notāta manū.
588
Dum loquor, hōra fugit. vacuae bene redde tabellās,
589
vērum continuō fac tamen illa legat.
590
adspiciās oculōs mandō frontemque legentis;
591
et tacitō vultū scīre futūra licet.
592
nec mora, perlēctīs rescrībat multa, jubētō;
593
ōdī, cum lātē splendida cēra vacat.
594
conprimat ōrdinibus versūs, oculōsque morētur
595
margine in extrēmō littera rāsa meōs.
596
Quid digitōs opus est graphiō lassāre tenendō?
597
hoc habeat scrīptum tōta tabella ‘venī!’
598
nōn ego victrīcēs laurō redimīre tabellās
599
nec Veneris mediā pōnere in aede morer.
600
subscrībam: ‘VENERĪ FĪDĀS SIBI NĀSO MINISTRĀS
601
DĒDICAT, AT NŪPER VĪLE FUISTIS ACER.’
602
12
Flēte meōs cāsūs: trīstēs rediēre tabellae
603
īnfēlīx hodiē littera posse negat.
604
ōmina sunt aliquid; modo cum discēdere vellet,
605
ad līmen digitōs restitit icta Napē.
606
missa forās iterum līmen trānsīre mementō
607
cautius atque altē sōbria ferre pedem!
608
Īte hinc, difficilēs, fūnebria ligna, tabellae,
609
tūque, negātūrīs cēra referta notīs!
610
quam, puto, dē longae collēctam flōre cicūtae
611
melle sub īnfāmī Corsica mīsit apis.
612
at tamquam miniō penitus medicāta rubēbās
613
ille color vērē sanguinolentus erat.
614
prōjectae triviīs jaceātis, inūtile lignum,
615
vōsque rotae frangat praetereuntis onus!
616
illum etiam, quī vōs ex arbore vertit in ūsum,
617
convincam pūrās nōn habuisse manūs.
618
praebuit illā arbor miserō suspendia collō,
619
carnificī dīrās praebuit illa crucēs;
620
illa dedit turpēs raucīs būbōnibus umbrās,
621
vulturis in rāmīs et strigis ōva tulit.
622
hīs ego commīsī nostrōs īnsānus amōrēs
623
molliaque ad dominam verba ferenda dedī?
624
aptius hae capiant vadimōnia garrula cērae,
625
quās aliquis dūrō cognitor ōre legat;
626
inter ephēmeridās melius tabulāsque jacērent,
627
in quibus absūmptās flēret avārus opēs.
628
Ergō ego vōs rēbus duplicēs prō nōmine sēnsī.
629
auspiciī numerus nōn erat ipse bonī.
630
quid precer īrātus, nisi vōs cariōsa senectūs
631
rōdat, et inmundō cēra sit alba sitū?
632
13
Jam super ōceanum venit ā seniōre marītō
633
flāva pruīnōsō quae vehit axe diem.
634
‘Quō properās, Aurōra? manē! sīc Memnonis umbrīs
635
annua sollemnī caede parentet avis!
636
nunc juvat in tenerīs dominae jacuisse lacertīs;
637
sī quandō, laterī nunc bene jūncta meō est.
638
nunc etiam somnī pinguēs et frīgidus āēr,
639
et liquidum tenuī gutture cantat avis.
640
quō properās, ingrāta virīs, ingrāta puellīs?
641
rōscida purpureā supprime lōra manū!
642
Ante tuōs ortūs melius sua sīdera servat
643
nāvita nec mediā nescius errat aquā;
644
tē surgit quamvīs lassus veniente viātor,
645
et mīles saevās aptat ad arma manūs.
646
prīma bidente vidēs onerātōs arva colentēs;
647
prīma vocās tardōs sub juga panda bovēs.
648
tū puerōs somnō fraudās trādisque magistrīs,
649
ut subeant tenerae verbera saeva manūs;
650
atque eadem spōnsum incautōs ante ātria mittis,
651
ūnius ut verbī grandia damna ferant.
652
nec tū cōnsultō, nec tū jūcunda disertō;
653
cōgitur ad lītēs surgere uterque novās.
654
tū, cum fēmineī possint cessāre labōrēs,
655
lānificam revocās ad sua pēnsa manum.
656
Omnia perpeterer sed surgere māne puellās,
657
quis nisi cui nōn est ūlla puella ferat?
658
optāvī quotiēns, nē nox tibi cēdere vellet,
659
nē fugerent vultūs sīdera mōta tuōs!
660
optāvī quotiēns, aut ventus frangeret axem,
661
aut caderet spissā nūbe retentus equus!
662
[quid, sī Cēphaliō numquam flagrāret amōre?
663
an putat ignōtam nēquitiam esse suam?]
664
invida, quō properās? quod erat tibi fīlius āter,
665
māternī fuerat pectoris ille color.
666
Tīthōnō vellem dē tē nārrāre licēret;
667
fābula nōn caelō turpior ūlla foret.
668
illum dum refugis, longō quia grandior aevō,
669
surgis ad invīsās ā sene māne rotās.
670
at sī, quem māvīs, Cephalum conplexa tenērēs,
671
clāmārēs: "lentē currite, noctis equī!"
672
Cūr ego plectar amāns, sī vir tibi marcet ab annīs?
673
num mē nūpsistī conciliante senī?
674
adspice, quot somnōs juvenī dōnārit amātō
675
Lūna! neque illīus fōrma secunda tuae.
676
ipse deum genitor, nē tē tam saepe vidēret,
677
commīsit noctēs in sua vōta duās.’
678
Jūrgia fīnieram. scīrēs audīsse: rubēbat
679
nec tamen adsuētō tardius orta diēs!
680
14
Dīcēbam ‘medicāre tuōs dēsiste capillōs!’
681
tingere quam possīs, jam tibi nūlla coma est.
682
at sī passa forēs, quid erat spatiōsius illīs?
683
contigerant īmum, quā patet usque, latus.
684
quid, quod erant tenuēs, et quōs ōrnāre timērēs?
685
vēla colōrātī quālia Sēres habent,
686
vel pede quod gracilī dēdūcit arānea fīlum,
687
cum leve dēsertā sub trabe nectit opus.
688
nec tamen āter erat nec erat tamen aureus ille,
689
sed, quamvīs neuter, mixtus uterque color
690
quālem clīvōsae madidīs in vallibus Īdae
691
ardua dēreptō cortice cedrus habet.
692
Adde, quod et docilēs et centum flexibus aptī
693
et tibi nūllīus causa dolōris erant.
694
nōn acus abrūpit, nōn vallum pectinis illōs.
695
ōrnātrīx tūtō corpore semper erat;
696
ante meōs saepe est oculōs ōrnāta nec umquam
697
bracchia dēreptā saucia fēcit acū.
698
saepe etiam nōndum dīgestīs māne capillīs
699
purpureō jacuit sēmisupīna torō.
700
tum quoque erat neclecta decēns, ut Thrēcia Bacchē,
701
cum temere in viridī grāmine lassa jacet.
702
Cum gracilēs essent tamen et lānūginis īnstar,
703
heu, male vexātae quanta tulēre comae!
704
quam sē praebuerunt ferrō patienter et ignī,
705
ut fieret tortō nexilis orbe sinus!
706
clāmābam: ‘scelus est istōs, scelus ūrere crīnēs!
707
sponte decent; capitī, ferrea, parce tuō!
708
vim procul hinc removē! nōn est, quī dēbeat ūrī;
709
ērudit admōtās ipse capillus acūs.’
710
Fōrmōsae periēre comae quās vellet Apollō,
711
quās vellet capitī Bacchus inesse suō!
712
illīs contulerim, quās quondam nūda Diōnē
713
pingitur ūmentī sustinuisse manū.
714
quid male dispositōs quereris periisse capillōs?
715
quid speculum maestā pōnis, inepta, manū?
716
nōn bene cōnsuētīs ā tē spectāris ocellīs;
717
ut placeās, dēbēs inmemor esse tuī.
718
nōn tē cantātae laesērunt paelicis herbae,
719
nōn anus Haemoniā perfida lāvit aquā;
720
nec tibi vīs morbī: nocuit procul ōmen abestō!
721
nec minuit dēnsās invida lingua comās.
722
facta manū culpāque tuā dispendia sentīs;
723
ipsa dabās capitī mixta venēna tuō.
724
Nunc tibi captīvōs mittet Germānia crīnēs;
725
tūta triumphātae mūnere gentis eris.
726
ō quam saepe comās aliquō mīrante rubēbis,
727
et dīcēs: ‘ēmptā nunc ego merce probor,
728
nescio quam prō mē laudat nunc iste Sygambram.
729
fāma tamen meminī cum fuit ista mea.’
730
Mē miserum! lacrimās male continet ōraque dextrā
731
prōtegit ingenuās picta rubōre genās.
732
sustinet antīquōs gremiō spectatque capillōs,
733
ei mihi, nōn illō mūnera digna locō!
734
Collige cum vultū mentem! reparābile damnum est.
735
postmodo nātīvā cōnspiciēre comā.
736
15
Quid mihi Līvor edāx, ignāvōs obicis annōs,
737
ingeniīque vocās carmen inertis opus;
738
nōn mē mōre patrum, dum strēnua sustinet aetās,
739
praemia mīlitiae pulverulenta sequī,
740
nec mē verbōsās lēgēs ēdiscere nec mē
741
ingrātō vōcem prōstituisse forō?
742
Mortāle est, quod quaeris, opus. mihi fāma perennis
743
quaeritur, in tōtō semper ut orbe canar.
744
vīvet Maeonidēs, Tenedos dum stābit et Īdē,
745
dum rapidās Simoīs in mare volvet aquās;
746
vīvet et Ascraeus, dum mustīs ūva tumēbit,
747
dum cadet incurvā falce resecta Cerēs.
748
Battiadēs semper tōtō cantābitur orbe;
749
quamvīs ingeniō nōn valet, arte valet.
750
nūlla Sophoclēō veniet jactūra cothurnō;
751
cum sōle et lūnā semper Arātus erit;
752
dum fallāx servus, dūrus pater, inproba lēna
753
vīvent et meretrīx blanda, Medros erit;
754
Ennius arte carēns animōsīque Accius ōris
755
cāsūrum nūllō tempore nōmen habent.
756
Varrōnem prīmamque ratem quae nesciet aetās,
757
aureaque Aesoniō terga petīta ducī?
758
carmina sublīmis tunc sunt peritūra Lucrētī,
759
exitiō terrās cum dabit ūna diēs;
760
Tītyrus et segetēs Aenēiaque arma legentur,
761
Rōma triumphātī dum caput orbis erit;
762
dōnec erunt ignēs arcusque Cupīdinis arma,
763
discentur numerī, culte Tibulle, tuī;
764
Gallus et Hesperiīs et Gallus nōtus Eōīs,
765
et sua cum Gallō nota Lycōris erit.
766
Ergō, cum silicēs, cum dēns patientis arātrī
767
dēpereant aevō, carmina morte carent.
768
cēdant carminibus rēgēs rēgumque triumphī,
769
cēdat et auriferī rīpa benigna Tagī!
770
vīlia mīrētur vulgus; mihi flāvus Apollō
771
pōcula Castaliā plēna ministret aquā,
772
sustineamque comā metuentem frīgora myrtum,
773
atque ā sollicitō multus amante legar!
774
pāscitur in vīvīs Līvor; post fāta quiēscit,
775
cum suus ex meritō quemque tuētur honōs.
776
ergō etiam cum mē suprēmus adēderit ignis,
777
vīvam, parsque meī multa superstes erit.
778