0:00
Odyssey
Book 18
Homer
Narrator
ἦλθε δʼ ἐπὶ πτωχὸς πανδήμιος, ὃς κατὰ ἄστυ
1
πτωχεύεσκʼ Ἰθάκης, μετὰ δʼ ἔπρεπε γαστέρι μάργῃ
2
ἀζηχὲς φαγέμεν καὶ πιέμεν· οὐδέ οἱ ἦν ἲς
3
οὐδὲ βίη, εἶδος δὲ μάλα μέγας ἦν ὁράασθαι.
4
Ἀρναῖος δʼ ὄνομʼ ἔσκε· τὸ γὰρ θέτο πότνια μήτηρ
5
ἐκ γενετῆς· Ἶρον δὲ νέοι κίκλησκον ἅπαντες,
6
οὕνεκʼ ἀπαγγέλλεσκε κιών, ὅτε πού τις ἀνώγοι·
7
ὅς ῥʼ ἐλθὼν Ὀδυσῆα διώκετο οἷο δόμοιο,
8
καί μιν νεικείων ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
9
Odysseus
εἶκε, γέρον, προθύρου, μὴ δὴ τάχα καὶ ποδὸς ἕλκῃ.
10
οὐκ ἀΐεις ὅτι δή μοι ἐπιλλίζουσιν ἅπαντες,
11
ἑλκέμεναι δὲ κέλονται; ἐγὼ δʼ αἰσχύνομαι ἔμπης.
12
ἀλλʼ ἄνα, μὴ τάχα νῶϊν ἔρις καὶ χερσὶ γένηται.
13
Narrator
τὸν δʼ ἄρʼ ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
14
Odysseus
δαιμόνιʼ, οὔτε τί σε ῥέζω κακὸν οὔτʼ ἀγορεύω,
15
οὔτε τινὰ φθονέω δόμεναι καὶ πόλλʼ ἀνελόντα.
16
οὐδὸς δʼ ἀμφοτέρους ὅδε χείσεται, οὐδέ τί σε χρὴ
17
ἀλλοτρίων φθονέειν· δοκέεις δέ μοι εἶναι ἀλήτης
18
ὥς περ ἐγών, ὄλβον δὲ θεοὶ μέλλουσιν ὀπάζειν.
19
χερσὶ δὲ μή τι λίην προκαλίζεο, μή με χολώσῃς,
20
μή σε γέρων περ ἐὼν στῆθος καὶ χείλεα φύρσω
21
αἵματος· ἡσυχίη δʼ ἂν ἐμοὶ καὶ μᾶλλον ἔτʼ εἴη
22
αὔριον· οὐ μὲν γάρ τί σʼ ὑποστρέψεσθαι ὀΐω
23
δεύτερον ἐς μέγαρον Λαερτιάδεω Ὀδυσῆος.
24
Narrator
τὸν δὲ χολωσάμενος προσεφώνεεν Ἶρος ἀλήτης·
25
Antinous
ὢ πόποι, ὡς ὁ μολοβρὸς ἐπιτροχάδην ἀγορεύει,
26
γρηῒ καμινοῖ ἶσος· ὃν ἂν κακὰ μητισαίμην
27
κόπτων ἀμφοτέρῃσι, χαμαὶ δέ κε πάντας ὀδόντας
28
γναθμῶν ἐξελάσαιμι συὸς ὣς ληϊβοτείρης.
29
ζῶσαι νῦν, ἵνα πάντες ἐπιγνώωσι καὶ οἵδε
30
μαρναμένους· πῶς δʼ ἂν σὺ νεωτέρῳ ἀνδρὶ μάχοιο;
31
Narrator
ὣς οἱ μὲν προπάροιθε θυράων ὑψηλάων
32
οὐδοῦ ἔπι ξεστοῦ πανθυμαδὸν ὀκριόωντο.
33
τοῖϊν δὲ ξυνέηχʼ ἱερὸν μένος Ἀντινόοιο,
34
ἡδὺ δʼ ἄρʼ ἐκγελάσας μετεφώνει μνηστήρεσσιν·
35
Antinous
ὦ φίλοι, οὐ μέν πώ τι πάρος τοιοῦτον ἐτύχθη,
36
οἵην τερπωλὴν θεὸς ἤγαγεν ἐς τόδε δῶμα.
37
ὁ ξεῖνός τε καὶ Ἶρος ἐρίζετον ἀλλήλοιϊν
38
χερσὶ μαχέσσασθαι· ἀλλὰ ξυνελάσσομεν ὦκα.
39
Narrator
ὣς ἔφαθʼ, οἱ δʼ ἄρα πάντες ἀνήϊξαν γελόωντες,
40
ἀμφὶ δʼ ἄρα πτωχοὺς κακοείμονας ἠγερέθοντο.
41
τοῖσιν δʼ Ἀντίνοος μετέφη, Εὐπείθεος υἱός·
42
Antinous
κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγήνορες, ὄφρα τι εἴπω.
43
γαστέρες αἵδʼ αἰγῶν κέατʼ ἐν πυρί, τὰς ἐπὶ δόρπῳ
44
κατθέμεθα κνίσης τε καὶ αἵματος ἐμπλήσαντες·
45
ὁππότερος δέ κε νικήσῃ κρείσσων τε γένηται,
46
τάων ἥν κʼ ἐθέλῃσιν ἀναστὰς αὐτὸς ἑλέσθω·
47
αἰεὶ αὖθʼ ἡμῖν μεταδαίσεται, οὐδέ τινʼ ἄλλον
48
πτωχὸν ἔσω μίσγεσθαι ἐάσομεν αἰτήσοντα.
49
Narrator
ὣς ἔφατʼ Ἀντίνοος, τοῖσιν δʼ ἐπιήνδανε μῦθος.
50
τοῖς δὲ δολοφρονέων μετέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
51
Odysseus
ὦ φίλοι, οὔ πως ἔστι νεωτέρῳ ἀνδρὶ μάχεσθαι
52
ἄνδρα γέροντα, δύῃ ἀρημένον· ἀλλά με γαστὴρ
53
ὀτρύνει κακοεργός, ἵνα πληγῇσι δαμείω.
54
ἀλλʼ ἄγε νῦν μοι πάντες ὀμόσσατε καρτερὸν ὅρκον,
55
μή τις ἐπʼ Ἴρῳ ἦρα φέρων ἐμὲ χειρὶ βαρείῃ
56
πλήξῃ ἀτασθάλλων, τούτῳ δέ με ἶφι δαμάσσῃ.
57
Narrator
ὣς ἔφαθʼ, οἱ δʼ ἄρα πάντες ἀπώμνυον ὡς ἐκέλευεν.
58
αὐτὰρ ἐπεί ῥʼ ὄμοσάν τε τελεύτησάν τε τὸν ὅρκον,
59
τοῖς δʼ αὖτις μετέειφʼ ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο·
60
Antinous
ξεῖνʼ, εἴ σʼ ὀτρύνει κραδίη καὶ θυμὸς ἀγήνωρ
61
τοῦτον ἀλέξασθαι, τῶν δʼ ἄλλων μή τινʼ Ἀχαιῶν
62
δείδιθʼ, ἐπεὶ πλεόνεσσι μαχήσεται ὅς κέ σε θείνῃ·
63
ξεινοδόκος μὲν ἐγών, ἐπὶ δʼ αἰνεῖτον βασιλῆες,
64
Ἀντίνοός τε καὶ Εὐρύμαχος, πεπνυμένω ἄμφω.
65
Narrator
ὣς ἔφαθʼ, οἱ δʼ ἄρα πάντες ἐπῄνεον· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
66
ζώσατο μὲν ῥάκεσιν περὶ μήδεα, φαῖνε δὲ μηροὺς
67
καλούς τε μεγάλους τε, φάνεν δέ οἱ εὐρέες ὦμοι
68
στήθεά τε στιβαροί τε βραχίονες· αὐτὰρ Ἀθήνη
69
ἄγχι παρισταμένη μέλεʼ ἤλδανε ποιμένι λαῶν.
70
μνηστῆρες δʼ ἄρα πάντες ὑπερφιάλως ἀγάσαντο·
71
ὧδε δέ τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον·
72
Suitor
ἦ τάχα Ἶρος Ἄϊρος ἐπίσπαστον κακὸν ἕξει,
73
οἵην ἐκ ῥακέων ὁ γέρων ἐπιγουνίδα φαίνει.
74
Narrator
ὣς ἄρʼ ἔφαν, Ἴρῳ δὲ κακῶς ὠρίνετο θυμός.
75
ἀλλὰ καὶ ὣς δρηστῆρες ἄγον ζώσαντες ἀνάγκῃ
76
δειδιότα· σάρκες δὲ περιτρομέοντο μέλεσσιν.
77
Ἀντίνοος δʼ ἐνένιπεν ἔπος τʼ ἔφατʼ ἔκ τʼ ὀνόμαζεν·
78
Antinous
νῦν μὲν μήτʼ εἴης, βουγάϊε, μήτε γένοιο,
79
εἰ δὴ τοῦτόν γε τρομέεις καὶ δείδιας αἰνῶς,
80
ἄνδρα γέροντα, δύῃ ἀρημένον, ἥ μιν ἱκάνει.
81
ἀλλʼ ἔκ τοι ἐρέω, τὸ δὲ καὶ τετελεσμένον ἔσται·
82
αἴ κέν σʼ οὗτος νικήσῃ κρείσσων τε γένηται,
83
πέμψω σʼ ἤπειρόνδε, βαλὼν ἐν νηὶ μελαίνῃ,
84
εἰς Ἔχετον βασιλῆα, βροτῶν δηλήμονα πάντων,
85
ὅς κʼ ἀπὸ ῥῖνα τάμῃσι καὶ οὔατα νηλέϊ χαλκῷ,
86
μήδεά τʼ ἐξερύσας δώῃ κυσὶν ὠμὰ δάσασθαι.
87
Narrator
ὣς φάτο, τῷ δʼ ἔτι μᾶλλον ὑπὸ τρόμος ἔλλαβε γυῖα.
88
ἐς μέσσον δʼ ἄναγον· τὼ δʼ ἄμφω χεῖρας ἀνέσχον.
89
δὴ τότε μερμήριξε πολύτλας δῖος Ὀδυσσεὺς
90
ἢ ἐλάσειʼ ὥς μιν ψυχὴ λίποι αὖθι πεσόντα,
91
ἦέ μιν ἦκʼ ἐλάσειε τανύσσειέν τʼ ἐπὶ γαίῃ.
92
ὧδε δέ οἱ φρονέοντι δοάσσατο κέρδιον εἶναι,
93
ἦκʼ ἐλάσαι, ἵνα μή μιν ἐπιφρασσαίατʼ Ἀχαιοί.
94
δὴ τότʼ ἀνασχομένω ὁ μὲν ἤλασε δεξιὸν ὦμον
95
Ἶρος, ὁ δʼ αὐχένʼ ἔλασσεν ὑπʼ οὔατος, ὀστέα δʼ εἴσω
96
ἔθλασεν· αὐτίκα δʼ ἦλθε κατὰ στόμα φοίνιον αἷμα,
97
κὰδ δʼ ἔπεσʼ ἐν κονίῃσι μακών, σὺν δʼ ἤλασʼ ὀδόντας
98
λακτίζων ποσὶ γαῖαν· ἀτὰρ μνηστῆρες ἀγαυοὶ
99
χεῖρας ἀνασχόμενοι γέλῳ ἔκθανον. αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
100
ἕλκε διὲκ προθύροιο λαβὼν ποδός, ὄφρʼ ἵκετʼ αὐλήν,
101
αἰθούσης τε θύρας· καί μιν ποτὶ ἑρκίον αὐλῆς
102
εἷσεν ἀνακλίνας· σκῆπτρον δέ οἱ ἔμβαλε χειρί,
103
καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
104
Eumaeus
ἐνταυθοῖ νῦν ἧσο σύας τε κύνας τʼ ἀπερύκων,
105
μηδὲ σύ γε ξείνων καὶ πτωχῶν κοίρανος εἶναι
106
λυγρὸς ἐών, μή πού τι κακὸν καὶ μεῖζον ἐπαύρῃ.
107
Narrator
ἦ ῥα καὶ ἀμφʼ ὤμοισιν ἀεικέα βάλλετο πήρην,
108
πυκνὰ ῥωγαλέην· ἐν δὲ στρόφος ἦεν ἀορτήρ.
109
ἂψ δʼ ὅ γʼ ἐπʼ οὐδὸν ἰὼν κατʼ ἄρʼ ἕζετο· τοὶ δʼ ἴσαν εἴσω
110
ἡδὺ γελώοντες καὶ δεικανόωντʼ ἐπέεσσι·
111
Philoitios
Ζεύς τοι δοίη, ξεῖνε, καὶ ἀθάνατοι θεοὶ ἄλλοι,
112
ὅττι μάλιστʼ ἐθέλεις καί τοι φίλον ἔπλετο θυμῷ,
113
ὃς τοῦτον τὸν ἄναλτον ἀλητεύειν ἀπέπαυσας
114
ἐν δήμῳ· τάχα γάρ μιν ἀνάξομεν ἤπειρόνδε
115
εἰς Ἔχετον βασιλῆα, βροτῶν δηλήμονα πάντων.
116
Narrator
ὣς ἄρʼ ἔφαν, χαῖρεν δὲ κλεηδόνι δῖος Ὀδυσσεύς.
117
Ἀντίνοος δʼ ἄρα οἱ μεγάλην παρὰ γαστέρα θῆκεν,
118
ἐμπλείην κνίσης τε καὶ αἵματος· Ἀμφίνομος δὲ
119
ἄρτους ἐκ κανέοιο δύω παρέθηκεν ἀείρας
120
καὶ δέπαϊ χρυσέῳ δειδίσκετο, φώνησέν τε·
121
Telemachus
χαῖρε, πάτερ ὦ ξεῖνε, γένοιτό τοι ἔς περ ὀπίσσω
122
ὄλβος· ἀτὰρ μὲν νῦν γε κακοῖς ἔχεαι πολέεσσι.
123
Narrator
τὸν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
124
Odysseus
Ἀμφίνομʼ, ἦ μάλα μοι δοκέεις πεπνυμένος εἶναι·
125
τοίου γὰρ καὶ πατρός, ἐπεὶ κλέος ἐσθλὸν ἄκουον,
126
Νῖσον Δουλιχιῆα ἐΰν τʼ ἔμεν ἀφνειόν τε·
127
τοῦ σʼ ἔκ φασι γενέσθαι, ἐπητῇ δʼ ἀνδρὶ ἔοικας.
128
τοὔνεκά τοι ἐρέω, σὺ δὲ σύνθεο καί μευ ἄκουσον·
129
οὐδὲν ἀκιδνότερον γαῖα τρέφει ἀνθρώποιο,
130
πάντων ὅσσα τε γαῖαν ἔπι πνείει τε καὶ ἕρπει.
131
οὐ μὲν γάρ ποτέ φησι κακὸν πείσεσθαι ὀπίσσω,
132
ὄφρʼ ἀρετὴν παρέχωσι θεοὶ καὶ γούνατʼ ὀρώρῃ·
133
ἀλλʼ ὅτε δὴ καὶ λυγρὰ θεοὶ μάκαρες τελέσωσι,
134
καὶ τὰ φέρει ἀεκαζόμενος τετληότι θυμῷ·
135
τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων
136
οἷον ἐπʼ ἦμαρ ἄγησι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε.
137
καὶ γὰρ ἐγώ ποτʼ ἔμελλον ἐν ἀνδράσιν ὄλβιος εἶναι,
138
πολλὰ δʼ ἀτάσθαλʼ ἔρεξα βίῃ καὶ κάρτεϊ εἴκων,
139
πατρί τʼ ἐμῷ πίσυνος καὶ ἐμοῖσι κασιγνήτοισι.
140
τῷ μή τίς ποτε πάμπαν ἀνὴρ ἀθεμίστιος εἴη,
141
ἀλλʼ ὅ γε σιγῇ δῶρα θεῶν ἔχοι, ὅττι διδοῖεν.
142
οἷʼ ὁρόω μνηστῆρας ἀτάσθαλα μηχανόωντας,
143
κτήματα κείροντας καὶ ἀτιμάζοντας ἄκοιτιν
144
ἀνδρός, ὃν οὐκέτι φημὶ φίλων καὶ πατρίδος αἴης
145
δηρὸν ἀπέσσεσθαι· μάλα δὲ σχεδόν. ἀλλά σε δαίμων
146
οἴκαδʼ ὑπεξαγάγοι, μηδʼ ἀντιάσειας ἐκείνῳ,
147
ὁππότε νοστήσειε φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν·
148
οὐ γὰρ ἀναιμωτί γε διακρινέεσθαι ὀΐω
149
μνηστῆρας καὶ κεῖνον, ἐπεί κε μέλαθρον ὑπέλθῃ.
150
Narrator
ὣς φάτο, καὶ σπείσας ἔπιεν μελιηδέα οἶνον,
151
ἂψ δʼ ἐν χερσὶν ἔθηκε δέπας κοσμήτορι λαῶν.
152
αὐτὰρ ὁ βῆ διὰ δῶμα φίλον τετιημένος ἦτορ,
153
νευστάζων κεφαλῇ· δὴ γὰρ κακὸν ὄσσετο θυμός.
154
ἀλλʼ οὐδʼ ὣς φύγε κῆρα· πέδησε δὲ καὶ τὸν Ἀθήνη
155
Τηλεμάχου ὑπὸ χερσὶ καὶ ἔγχεϊ ἶφι δαμῆναι.
156
ἂψ δʼ αὖτις κατʼ ἄρʼ ἕζετʼ ἐπὶ θρόνου ἔνθεν ἀνέστη.
157
τῇ δʼ ἄρʼ ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη,
158
κούρῃ Ἰκαρίοιο, περίφρονι Πηνελοπείῃ,
159
μνηστήρεσσι φανῆναι, ὅπως πετάσειε μάλιστα
160
θυμὸν μνηστήρων ἰδὲ τιμήεσσα γένοιτο
161
μᾶλλον πρὸς πόσιός τε καὶ υἱέος ἢ πάρος ἦεν.
162
ἀχρεῖον δʼ ἐγέλασσεν ἔπος τʼ ἔφατʼ ἔκ τʼ ὀνόμαζεν·
163
Penelope
Εὐρυνόμη, θυμός μοι ἐέλδεται, οὔ τι πάρος γε,
164
μνηστήρεσσι φανῆναι, ἀπεχθομένοισί περ ἔμπης·
165
παιδὶ δέ κεν εἴποιμι ἔπος, τό κε κέρδιον εἴη,
166
μὴ πάντα μνηστῆρσιν ὑπερφιάλοισιν ὁμιλεῖν,
167
οἵ τʼ εὖ μὲν βάζουσι, κακῶς δʼ ὄπιθεν φρονέουσι.
168
Narrator
τὴν δʼ αὖτʼ Εὐρυνόμη ταμίη πρὸς μῦθον ἔειπεν·
169
Eurycleia
ναὶ δὴ ταῦτά γε πάντα, τέκος, κατὰ μοῖραν ἔειπες.
170
ἀλλʼ ἴθι καὶ σῷ παιδὶ ἔπος φάο μηδʼ ἐπίκευθε,
171
χρῶτʼ ἀπονιψαμένη καὶ ἐπιχρίσασα παρειάς·
172
μηδʼ οὕτω δακρύοισι πεφυρμένη ἀμφὶ πρόσωπα
173
ἔρχευ, ἐπεὶ κάκιον πενθήμεναι ἄκριτον αἰεί.
174
ἤδη μὲν γάρ τοι παῖς τηλίκος, ὃν σὺ μάλιστα
175
ἠρῶ ἀθανάτοισι γενειήσαντα ἰδέσθαι.
176
Narrator
τὴν δʼ αὖτε προσέειπε περίφρων Πηνελόπεια·
177
Penelope
Εὐρυνόμη, μὴ ταῦτα παραύδα, κηδομένη περ,
178
χρῶτʼ ἀπονίπτεσθαι καὶ ἐπιχρίεσθαι ἀλοιφῇ·
179
ἀγλαΐην γὰρ ἐμοί γε θεοί, τοὶ Ὄλυμπον ἔχουσιν,
180
ὤλεσαν, ἐξ οὗ κεῖνος ἔβη κοίλῃς ἐνὶ νηυσίν.
181
ἀλλά μοι Αὐτονόην τε καὶ Ἱπποδάμειαν ἄνωχθι
182
ἐλθέμεν, ὄφρα κέ μοι παρστήετον ἐν μεγάροισιν·
183
οἴη δʼ οὐκ εἴσειμι μετʼ ἀνέρας· αἰδέομαι γάρ.
184
Narrator
ὣς ἄρʼ ἔφη, γρηῢς δὲ διὲκ μεγάροιο βεβήκει
185
ἀγγελέουσα γυναιξὶ καὶ ὀτρυνέουσα νέεσθαι.
186
ἔνθʼ αὖτʼ ἄλλʼ ἐνόησε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη·
187
κούρῃ Ἰκαρίοιο κατὰ γλυκὺν ὕπνον ἔχευεν,
188
εὗδε δʼ ἀνακλινθεῖσα, λύθεν δέ οἱ ἅψεα πάντα
189
αὐτοῦ ἐνὶ κλιντῆρι· τέως δʼ ἄρα δῖα θεάων
190
ἄμβροτα δῶρα δίδου, ἵνα μιν θησαίατʼ Ἀχαιοί.
191
κάλλεϊ μέν οἱ πρῶτα προσώπατα καλὰ κάθηρεν
192
ἀμβροσίῳ, οἵῳ περ ἐϋστέφανος Κυθέρεια
193
χρίεται, εὖτʼ ἂν ἴῃ Χαρίτων χορὸν ἱμερόεντα·
194
καί μιν μακροτέρην καὶ πάσσονα θῆκεν ἰδέσθαι,
195
λευκοτέρην δʼ ἄρα μιν θῆκε πριστοῦ ἐλέφαντος.
196
ἡ μὲν ἄρʼ ὣς ἔρξασʼ ἀπεβήσετο δῖα θεάων,
197
ἦλθον δʼ ἀμφίπολοι λευκώλενοι ἐκ μεγάροιο
198
φθόγγῳ ἐπερχόμεναι· τὴν δὲ γλυκὺς ὕπνος ἀνῆκε,
199
καί ῥʼ ἀπομόρξατο χερσὶ παρειὰς φώνησέν τε·
200
Penelope
ἦ με μάλʼ αἰνοπαθῆ μαλακὸν περὶ κῶμʼ ἐκάλυψεν.
201
αἴθε μοι ὣς μαλακὸν θάνατον πόροι Ἄρτεμις ἁγνὴ
202
αὐτίκα νῦν, ἵνα μηκέτʼ ὀδυρομένη κατὰ θυμὸν
203
αἰῶνα φθινύθω, πόσιος ποθέουσα φίλοιο
204
παντοίην ἀρετήν, ἐπεὶ ἔξοχος ἦεν Ἀχαιῶν.
205
Narrator
ὣς φαμένη κατέβαινʼ ὑπερώϊα σιγαλόεντα,
206
οὐκ οἴη· ἅμα τῇ γε καὶ ἀμφίπολοι δύʼ ἕποντο.
207
ἡ δʼ ὅτε δὴ μνηστῆρας ἀφίκετο δῖα γυναικῶν,
208
στῆ ῥα παρὰ σταθμὸν τέγεος πύκα ποιητοῖο,
209
ἄντα παρειάων σχομένη λιπαρὰ κρήδεμνα·
210
ἀμφίπολος δʼ ἄρα οἱ κεδνὴ ἑκάτερθε παρέστη.
211
τῶν δʼ αὐτοῦ λύτο γούνατʼ, ἔρῳ δʼ ἄρα θυμὸν ἔθελχθεν,
212
πάντες δʼ ἠρήσαντο παραὶ λεχέεσσι κλιθῆναι.
213
ἡ δʼ αὖ Τηλέμαχον προσεφώνεεν, ὃν φίλον υἱόν·
214
Penelope
Τηλέμαχʼ, οὐκέτι τοι φρένες ἔμπεδοι οὐδὲ νόημα·
215
παῖς ἔτʼ ἐὼν καὶ μᾶλλον ἐνὶ φρεσὶ κέρδεʼ ἐνώμας·
216
νῦν δʼ, ὅτε δὴ μέγας ἐσσὶ καὶ ἥβης μέτρον ἱκάνεις,
217
καί κέν τις φαίη γόνον ἔμμεναι ὀλβίου ἀνδρός,
218
ἐς μέγεθος καὶ κάλλος ὁρώμενος, ἀλλότριος φώς,
219
οὐκέτι τοι φρένες εἰσὶν ἐναίσιμοι οὐδὲ νόημα.
220
οἷον δὴ τόδε ἔργον ἐνὶ μεγάροισιν ἐτύχθη,
221
ὃς τὸν ξεῖνον ἔασας ἀεικισθήμεναι οὕτως.
222
πῶς νῦν, εἴ τι ξεῖνος ἐν ἡμετέροισι δόμοισιν
223
ἥμενος ὧδε πάθοι ῥυστακτύος ἐξ ἀλεγεινῆς;
224
σοί κʼ αἶσχος λώβη τε μετʼ ἀνθρώποισι πέλοιτο.
225
Narrator
τὴν δʼ αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
226
Telemachus
μῆτερ ἐμή, τὸ μὲν οὔ σε νεμεσσῶμαι κεχολῶσθαι·
227
αὐτὰρ ἐγὼ θυμῷ νοέω καὶ οἶδα ἕκαστα,
228
ἐσθλά τε καὶ τὰ χέρεια· πάρος δʼ ἔτι νήπιος ἦα.
229
ἀλλά τοι οὐ δύναμαι πεπνυμένα πάντα νοῆσαι·
230
ἐκ γάρ με πλήσσουσι παρήμενοι ἄλλοθεν ἄλλος
231
οἵδε κακὰ φρονέοντες, ἐμοὶ δʼ οὐκ εἰσὶν ἀρωγοί.
232
οὐ μέν τοι ξείνου γε καὶ Ἴρου μῶλος ἐτύχθη
233
μνηστήρων ἰότητι, βίῃ δʼ ὅ γε φέρτερος ἦεν.
234
αἲ γάρ, Ζεῦ τε πάτερ καὶ Ἀθηναίη καὶ Ἄπολλον,
235
οὕτω νῦν μνηστῆρες ἐν ἡμετέροισι δόμοισι
236
νεύοιεν κεφαλὰς δεδμημένοι, οἱ μὲν ἐν αὐλῇ,
237
οἱ δʼ ἔντοσθε δόμοιο, λελῦτο δὲ γυῖα ἑκάστου,
238
ὡς νῦν Ἶρος κεῖνος ἐπʼ αὐλείῃσι θύρῃσιν
239
ἧσται νευστάζων κεφαλῇ, μεθύοντι ἐοικώς,
240
οὐδʼ ὀρθὸς στῆναι δύναται ποσὶν οὐδὲ νέεσθαι
241
οἴκαδʼ, ὅπη οἱ νόστος, ἐπεὶ φίλα γυῖα λέλυνται.
242
Narrator
ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον·
243
Εὐρύμαχος δʼ ἐπέεσσι προσηύδα Πηνελόπειαν·
244
Eurymachus
κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρον Πηνελόπεια,
245
εἰ πάντες σε ἴδοιεν ἀνʼ Ἴασον Ἄργος Ἀχαιοί,
246
πλέονές κε μνηστῆρες ἐν ὑμετέροισι δόμοισιν
247
ἠῶθεν δαινύατʼ, ἐπεὶ περίεσσι γυναικῶν
248
εἶδός τε μέγεθός τε ἰδὲ φρένας ἔνδον ἐΐσας.
249
Narrator
τὸν δʼ ἠμείβετʼ ἔπειτα περίφρων Πηνελόπεια·
250
Penelope
Εὐρύμαχʼ, ἦ τοι ἐμὴν ἀρετὴν εἶδός τε δέμας τε
251
ὤλεσαν ἀθάνατοι, ὅτε Ἴλιον εἰσανέβαινον
252
Ἀργεῖοι, μετὰ τοῖσι δʼ ἐμὸς πόσις ᾖεν Ὀδυσσεύς.
253
εἰ κεῖνός γʼ ἐλθὼν τὸν ἐμὸν βίον ἀμφιπολεύοι,
254
μεῖζόν κε κλέος εἴη ἐμὸν καὶ κάλλιον οὕτως.
255
νῦν δʼ ἄχομαι· τόσα γάρ μοι ἐπέσσευεν κακὰ δαίμων.
256
ἦ μὲν δὴ ὅτε τʼ ᾖε λιπὼν κάτα πατρίδα γαῖαν,
257
δεξιτερὴν ἐπὶ καρπῷ ἑλὼν ἐμὲ χεῖρα προσηύδα·
258
ὦ γύναι, οὐ γὰρ ὀΐω ἐϋκνήμιδας Ἀχαιοὺς
259
ἐκ Τροίης εὖ πάντας ἀπήμονας ἀπονέεσθαι·
260
καὶ γὰρ Τρῶάς φασι μαχητὰς ἔμμεναι ἄνδρας,
261
ἠμὲν ἀκοντιστὰς ἠδὲ ῥυτῆρας ὀϊστῶν
262
ἵππων τʼ ὠκυπόδων ἐπιβήτορας, οἵ κε τάχιστα
263
ἔκριναν μέγα νεῖκος ὁμοιΐου πολέμοιο.
264
τῷ οὐκ οἶδʼ ἤ κέν μʼ ἀνέσει θεός, ἦ κεν ἁλώω
265
αὐτοῦ ἐνὶ Τροίῃ· σοὶ δʼ ἐνθάδε πάντα μελόντων.
266
μεμνῆσθαι πατρὸς καὶ μητέρος ἐν μεγάροισιν
267
ὡς νῦν, ἢ ἔτι μᾶλλον ἐμεῦ ἀπονόσφιν ἐόντος·
268
αὐτὰρ ἐπὴν δὴ παῖδα γενειήσαντα ἴδηαι,
269
γήμασθʼ ᾧ κʼ ἐθέλῃσθα, τεὸν κατὰ δῶμα λιποῦσα.
270
Narrator
κεῖνος τὼς ἀγόρευε· τὰ δὴ νῦν πάντα τελεῖται.
271
νὺξ δʼ ἔσται ὅτε δὴ στυγερὸς γάμος ἀντιβολήσει
272
οὐλομένης ἐμέθεν, τῆς τε Ζεὺς ὄλβον ἀπηύρα.
273
ἀλλὰ τόδʼ αἰνὸν ἄχος κραδίην καὶ θυμὸν ἱκάνει·
274
μνηστήρων οὐχ ἥδε δίκη τὸ πάροιθε τέτυκτο·
275
οἵ τʼ ἀγαθήν τε γυναῖκα καὶ ἀφνειοῖο θύγατρα
276
μνηστεύειν ἐθέλωσι καὶ ἀλλήλοις ἐρίσωσιν,
277
αὐτοὶ τοί γʼ ἀπάγουσι βόας καὶ ἴφια μῆλα,
278
κούρης δαῖτα φίλοισι, καὶ ἀγλαὰ δῶρα διδοῦσιν·
279
ἀλλʼ οὐκ ἀλλότριον βίοτον νήποινον ἔδουσιν.
280
ὣς φάτο, γήθησεν δὲ πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς,
281
οὕνεκα τῶν μὲν δῶρα παρέλκετο, θέλγε δὲ θυμὸν
282
μειλιχίοις ἐπέεσσι, νόος δέ οἱ ἄλλα μενοίνα.
283
τὴν δʼ αὖτʼ Ἀντίνοος προσέφη, Εὐπείθεος υἱός,
284
Antinous
κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρον Πηνελόπεια,
285
δῶρα μὲν ὅς κʼ ἐθέλῃσιν Ἀχαιῶν ἐνθάδʼ ἐνεῖκαι,
286
δέξασθʼ. οὐ γὰρ καλὸν ἀνήνασθαι δόσιν ἐστίν·
287
ἡμεῖς δʼ οὔτʼ ἐπὶ ἔργα πάρος γʼ ἴμεν οὔτε πῃ ἄλλῃ,
288
πρίν γέ σε τῷ γήμασθαι Ἀχαιῶν ὅς τις ἄριστος.
289
Narrator
ὣς ἔφατʼ Ἀντίνοος, τοῖσιν δʼ ἐπιήνδανε μῦθος·
290
δῶρα δʼ ἄρʼ οἰσέμεναι πρόεσαν κήρυκα ἕκαστος.
291
Ἀντινόῳ μὲν ἔνεικε μέγαν περικαλλέα πέπλον,
292
ποικίλον· ἐν δʼ ἀρʼ ἔσαν περόναι δυοκαίδεκα πᾶσαι
293
χρύσειαι, κληῗσιν ἐϋγνάμπτοις ἀραρυῖαι.
294
ὅρμον δʼ Εὐρυμάχῳ πολυδαίδαλον αὐτίκʼ ἔνεικε.
295
χρύσεον, ἠλέκτροισιν ἐερμένον ἠέλιον ὥς.
296
ἕρματα δʼ Εὐρυδάμαντι δύω θεράποντες ἔνεικαν,
297
τρίγληνα μορόεντα· χάρις δʼ ἀπελάμπετο πολλή.
298
ἐκ δʼ ἄρα Πεισάνδροιο Πολυκτορίδαο ἄνακτος
299
ἴσθμιον ἤνεικεν θεράπων, περικαλλὲς ἄγαλμα.
300
ἄλλο δʼ ἄρʼ ἄλλος δῶρον Ἀχαιῶν καλὸν ἔνεικεν.
301
ἡ μὲν ἔπειτʼ ἀνέβαινʼ ὑπερώϊα δῖα γυναικῶν,
302
τῇ δʼ ἄρʼ ἅμʼ ἀμφίπολοι ἔφερον περικαλλέα δῶρα
303
οἱ δʼ εἰς ὀρχηστύν τε καὶ ἱμερόεσσαν ἀοιδὴν
304
τρεψάμενοι τέρποντο, μένον δʼ ἐπὶ ἕσπερον ἐλθεῖν.
305
τοῖσι δὲ τερπομένοισι μέλας ἐπὶ ἕσπερος ἦλθεν.
306
αὐτίκα λαμπτῆρας τρεῖς ἵστασαν ἐν μεγάροισιν,
307
ὄφρα φαείνοιεν· περὶ δὲ ξύλα κάγκανα θῆκαν,
308
αὖα πάλαι, περίκηλα, νέον κεκεασμένα χαλκῷ,
309
καὶ δαΐδας μετέμισγον· ἀμοιβηδὶς δʼ ἀνέφαινον
310
δμῳαὶ Ὀδυσσῆος ταλασίφρονος. αὐτὰρ ὁ τῇσιν
311
αὐτὸς διογενῆς μετέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
312
Odysseus
δμῳαὶ Ὀδυσσῆος, δὴν οἰχομένοιο ἄνακτος,
313
ἔρχεσθε πρὸς δώμαθʼ, ἵνʼ αἰδοίη βασίλεια·
314
τῇ δὲ παρʼ ἠλάκατα στροφαλίζετε, τέρπετε δʼ αὐτὴν
315
ἥμεναι ἐν μεγάρῳ, ἢ εἴρια πείκετε χερσίν·
316
αὐτὰρ ἐγὼ τούτοισι φάος πάντεσσι παρέξω.
317
ἤν περ γάρ κʼ ἐθέλωσιν ἐΰθρονον Ἠῶ μίμνειν,
318
οὔ τί με νικήσουσι· πολυτλήμων δὲ μάλʼ εἰμί.
319
Narrator
ὣς ἔφαθʼ, αἱ δʼ ἐγέλασσαν, ἐς ἀλλήλας δὲ ἴδοντο.
320
τὸν δʼ αἰσχρῶς ἐνένιπε Μελανθὼ καλλιπάρῃος,
321
τὴν Δολίος μὲν ἔτικτε, κόμισσε δὲ Πηνελόπεια,
322
παῖδα δὲ ὣς ἀτίταλλε, δίδου δʼ ἄρʼ ἀθύρματα θυμῷ·
323
ἀλλʼ οὐδʼ ὣς ἔχε πένθος ἐνὶ φρεσὶ Πηνελοπείης,
324
ἀλλʼ ἥ γʼ Εὐρυμάχῳ μισγέσκετο καὶ φιλέεσκεν.
325
ἥ ῥʼ Ὀδυσῆʼ ἐνένιπεν ὀνειδείοις ἐπέεσσιν·
326
Melantho
ξεῖνε τάλαν, σύ γέ τις φρένας ἐκπεπαταγμένος ἐσσί,
327
οὐδʼ ἐθέλεις εὕδειν χαλκήϊον ἐς δόμον ἐλθών,
328
ἠέ που ἐς λέσχην, ἀλλʼ ἐνθάδε πόλλʼ ἀγορεύεις,
329
θαρσαλέως πολλοῖσι μετʼ ἀνδράσιν, οὐδέ τι θυμῷ
330
ταρβεῖς· ἦ ῥά σε οἶνος ἔχει φρένας, ἤ νύ τοι αἰεὶ
331
τοιοῦτος νόος ἐστίν· ὃ καὶ μεταμώνια βάζεις.
332
ἦ ἀλύεις, ὅτι Ἶρον ἐνίκησας τὸν ἀλήτην;
333
μή τίς τοι τάχα Ἴρου ἀμείνων ἄλλος ἀναστῇ,
334
ὅς τίς σʼ ἀμφὶ κάρη κεκοπὼς χερσὶ στιβαρῇσι
335
δώματος ἐκπέμψῃσι, φορύξας αἵματι πολλῷ.
336
Narrator
τὴν δʼ ἄρʼ ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
337
Odysseus
ἦ τάχα Τηλεμάχῳ ἐρέω, κύον, οἷʼ ἀγορεύεις,
338
κεῖσʼ ἐλθών, ἵνα σʼ αὖθι διὰ μελεϊστὶ τάμῃσιν.
339
Narrator
ὣς εἰπὼν ἐπέεσσι διεπτοίησε γυναῖκας.
340
βὰν δʼ ἴμεναι διὰ δῶμα, λύθεν δʼ ὑπὸ γυῖα ἑκάστης
341
ταρβοσύνῃ· φὰν γάρ μιν ἀληθέα μυθήσασθαι.
342
αὐτὰρ ὁ πὰρ λαμπτῆρσι φαείνων αἰθομένοισιν
343
ἑστήκειν ἐς πάντας ὁρώμενος· ἄλλα δέ οἱ κῆρ
344
ὥρμαινε φρεσὶν ᾗσιν, ἅ ῥʼ οὐκ ἀτέλεστα γένοντο.
345
μνηστῆρας δʼ οὐ πάμπαν ἀγήνορας εἴα Ἀθήνη
346
λώβης ἴσχεσθαι θυμαλγέος, ὄφρʼ ἔτι μᾶλλον
347
δύη ἄχος κραδίην Λαερτιάδεω Ὀδυσῆος.
348
τοῖσιν δʼ Εὐρύμαχος, Πολύβου πάϊς, ἦρχʼ ἀγορεύειν,
349
κερτομέων Ὀδυσῆα· γέλω δʼ ἑτάροισιν ἔτευχε.
350
Eurymachus
κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγακλειτῆς βασιλείης,
351
ὄφρʼ εἴπω τά με θυμὸς ἐνὶ στήθεσσι κελεύει.
352
οὐκ ἀθεεὶ ὅδʼ ἀνὴρ Ὀδυσήϊον ἐς δόμον ἵκει·
353
ἔμπης μοι δοκέει δαίδων σέλας ἔμμεναι αὐτοῦ
354
κὰκ κεφαλῆς, ἐπεὶ οὔ οἱ ἔνι τρίχες οὐδʼ ἠβαιαί.
355
Narrator
ἦ ῥʼ, ἅμα τε προσέειπεν Ὀδυσσῆα πτολίπορθον·
356
Eumaeus
ξεῖνʼ, ἦ ἄρ κʼ ἐθέλοις θητευέμεν, εἴ σʼ ἀνελοίμην,
357
ἀγροῦ ἐπʼ ἐσχατιῆς — μισθὸς δέ τοι ἄρκιος ἔσται —
358
αἱμασιάς τε λέγων καὶ δένδρεα μακρὰ φυτεύων;
359
ἔνθα κʼ ἐγὼ σῖτον μὲν ἐπηετανὸν παρέχοιμι,
360
εἵματα δʼ ἀμφιέσαιμι ποσίν θʼ ὑποδήματα δοίην.
361
ἀλλʼ ἐπεὶ οὖν δὴ ἔργα κάκʼ ἔμμαθες, οὐκ ἐθελήσεις
362
ἔργον ἐποίχεσθαι, ἀλλὰ πτώσσειν κατὰ δῆμον
363
βούλεαι, ὄφρʼ ἄν ἔχῃς βόσκειν σὴν γαστέρʼ ἄναλτον.
364
Narrator
τὸν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
365
Odysseus
Εὐρύμαχʼ, εἰ γὰρ νῶϊν ἔρις ἔργοιο γένοιτο
366
ὥρῃ ἐν εἰαρινῇ, ὅτε τʼ ἤματα μακρὰ πέλονται,
367
ἐν ποίῃ, δρέπανον μὲν ἐγὼν εὐκαμπὲς ἔχοιμι,
368
καὶ δὲ σὺ τοῖον ἔχοις, ἵνα πειρησαίμεθα ἔργου
369
νήστιες ἄχρι μάλα κνέφαος, ποίη δὲ παρείη.
370
εἰ δʼ αὖ καὶ βόες εἶεν ἐλαυνέμεν, οἵ περ ἄριστοι,
371
αἴθωνες, μεγάλοι, ἄμφω κεκορηότε ποίης,
372
ἥλικες, ἰσοφόροι, τῶν τε σθένος οὐκ ἀλαπαδνόν,
373
τετράγυον δʼ εἴη, εἴκοι δʼ ὑπὸ βῶλος ἀρότρῳ·
374
τῷ κέ μʼ ἴδοις, εἰ ὦλκα διηνεκέα προταμοίμην.
375
εἰ δʼ αὖ καὶ πόλεμόν ποθεν ὁρμήσειε Κρονίων
376
σήμερον, αὐτὰρ ἐμοὶ σάκος εἴη καὶ δύο δοῦρε
377
καὶ κυνέη πάγχαλκος, ἐπὶ κροτάφοις ἀραρυῖα,
378
τῷ κέ μʼ ἴδοις πρώτοισιν ἐνὶ προμάχοισι μιγέντα,
379
οὐδʼ ἄν μοι τὴν γαστέρʼ ὀνειδίζων ἀγορεύοις.
380
ἀλλὰ μάλʼ ὑβρίξεις, καί τοι νόος ἐστὶν ἀπηνής·
381
καί πού τις δοκέεις μέγας ἔμμεναι ἠδὲ κραταιός,
382
οὕνεκα πὰρ παύροισι καὶ οὐκ ἀγαθοῖσιν ὁμιλεῖς.
383
εἰ δʼ Ὀδυσεὺς ἔλθοι καὶ ἵκοιτʼ ἐς πατρίδα γαῖαν,
384
αἶψά κέ τοι τὰ θύρετρα, καὶ εὐρέα περ μάλʼ ἐόντα,
385
φεύγοντι στείνοιτο διὲκ προθύροιο θύραζε.
386
Narrator
ὣς ἔφατʼ, Εὐρύμαχος δʼ ἐχολώσατο κηρόθι μᾶλλον,
387
καί μιν ὑπόδρα ἰδὼν ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
388
Eurymachus
ἆ δείλʼ, ἦ τάχα τοι τελέω κακόν, οἷʼ ἀγορεύεις
389
θαρσαλέως πολλοῖσι μετʼ ἀνδράσιν, οὐδέ τι θυμῷ
390
ταρβεῖς· ἦ ῥά σε οἶνος ἔχει φρένας, ἤ νύ τοι αἰεὶ
391
τοιοῦτος νόος ἐστίν· ὃ καὶ μεταμώνια βάζεις.
392
ἦ ἀλύεις, ὅτι Ἶρον ἐνίκησας τὸν ἀλήτην;
393
Narrator
ὣς ἄρα φωνήσας σφέλας ἔλλαβεν· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
394
Ἀμφινόμου πρὸς γοῦνα καθέζετο Δουλιχιῆος,
395
Εὐρύμαχον δείσας· ὁ δʼ ἄρʼ οἰνοχόον βάλε χεῖρα
396
δεξιτερήν· πρόχοος δὲ χαμαὶ βόμβησε πεσοῦσα,
397
αὐτὰρ ὅ γʼ οἰμώξας πέσεν ὕπτιος ἐν κονίῃσι.
398
μνηστῆρες δʼ ὁμάδησαν ἀνὰ μέγαρα σκιόεντα,
399
ὧδε δέ τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον·
400
Suitor
αἴθʼ ὤφελλʼ ὁ ξεῖνος ἀλώμενος ἄλλοθʼ ὀλέσθαι
401
πρὶν ἐλθεῖν· τῷ οὔ τι τόσον κέλαδον μετέθηκε.
402
νῦν δὲ περὶ πτωχῶν ἐριδαίνομεν, οὐδέ τι δαιτὸς
403
ἐσθλῆς ἔσσεται ἦδος, ἐπεὶ τὰ χερείονα νικᾷ.
404
Narrator
τοῖσι δὲ καὶ μετέειφʼ ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο
405
Athena
δαιμόνιοι, μαίνεσθε καὶ οὐκέτι κεύθετε θυμῷ
406
βρωτὺν οὐδὲ ποτῆτα· θεῶν νύ τις ὔμμʼ ὀροθύνει.
407
ἀλλʼ εὖ δαισάμενοι κατακείετε οἴκαδʼ ἰόντες,
408
ὁππότε θυμὸς ἄνωγε· διώκω δʼ οὔ τινʼ ἐγώ γε.
409
Narrator
ὣς ἔφαθʼ, οἱ δʼ ἄρα πάντες ὀδὰξ ἐν χείλεσι φύντες
410
Τηλέμαχον θαύμαζον, ὃ θαρσαλέως ἀγόρευε.
411
τοῖσιν δʼ Ἀμφίνομος ἀγορήσατο καὶ μετέειπε
412
Νίσου φαίδιμος υἱός, Ἀρητιάδαο ἄνακτος·
413
Amphinomus
ὦ φίλοι, οὐκ ἂν δή τις ἐπὶ ῥηθέντι δικαίῳ
414
ἀντιβίοις ἐπέεσσι καθαπτόμενος χαλεπαίνοι·
415
μήτε τι τὸν ξεῖνον στυφελίζετε μήτε τινʼ ἄλλον
416
δμώων, οἳ κατὰ δώματʼ Ὀδυσσῆος θείοιο.
417
ἀλλʼ ἄγετʼ, οἰνοχόος μὲν ἐπαρξάσθω δεπάεσσιν,
418
ὄφρα σπείσαντες κατακείομεν οἴκαδʼ ἰόντες·
419
τὸν ξεῖνον δὲ ἐῶμεν ἐνὶ μεγάροις Ὀδυσῆος
420
Τηλεμάχῳ μελέμεν· τοῦ γὰρ φίλον ἵκετο δῶμα.
421
Narrator
ὣς φάτο, τοῖσι δὲ πᾶσιν ἑαδότα μῦθον ἔειπε.
422
τοῖσιν δὲ κρητῆρα κεράσσατο Μούλιος ἥρως,
423
κῆρυξ Δουλιχιεύς· θεράπων δʼ ἦν Ἀμφινόμοιο·
424
νώμησεν δʼ ἄρα πᾶσιν ἐπισταδόν· οἱ δὲ θεοῖσι
425
σπείσαντες μακάρεσσι πίον μελιηδέα οἶνον.
426
αὐτὰρ ἐπεὶ σπεῖσάν τʼ ἔπιόν θʼ ὅσον ἤθελε θυμός,
427
βάν ῥʼ ἴμεναι κείοντες ἑὰ πρὸς δώμαθʼ ἕκαστος.
428